Пәкістан Конституциясының 8-ші түзетуі: президенттің парламентті тарату құқығы, әскери үкімет тарапынан енгізілуі, және демократиялық жүйеге өзгерістер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пәкістан конституциясына түзетулер
Amendment to the Pakistani constitution
Пәкістан Конституциясының сегізінші түзетуі (урду: آئین پاکستان میں آٹھویں ترمیم) президентке Ұлттық Ассамблеяны және сайланған үкіметтерді бір жақты таратуға мүмкіндік берді. 1985 жылы Пәкістанның Ұлттық Ассамблеясы Пәкістан Конституциясына түзетулер енгізді, ал заң 1997 жылы күшін жойғанға дейін қолданыста болды. Заң жобасы сайланған Парламент жоқ кезде қабылданды. Сегізінші түзетуді генерал Зия-ұл-Хақтың технократиялық әскери үкіметі әзірледі және кейін күшіне енгізді. Сегізінші түзету Пәкістанның үкімет жүйесін парламенттік демократиядан жартылай президенттік жүйеге өзгертті. Сегізінші түзету президенттің билігін күшейтіп, сайланған Премьер-Министрдің үкіметін таратуға қосымша өкілеттіктер берді. Бұл өкілеттіктерге 58-бапқа енгізілген 2(b) тармақшасында көрсетілген, егер президенттің пікірінше, "Федерация үкіметін Конституцияның ережелеріне сәйкес жүргізу мүмкін болмайтын жағдай туындаса және сайлаушыларға жүгіну қажет болса", Ұлттық Ассамблеяны (бірақ Сенатты емес) тарату құқығы кірді. (Пәкістан Конституциясы, 58-бап) Бұл Премьер-Министрді және оның Министрлер кабинетін таратуға әкеп соқты.
The Eighth Amendment to the Constitution of Pakistan (Urdu: آئین پاکستان میں آٹھویں ترمیم) allowed the President to unilaterally dissolve the National Assembly and elected governments. The National Assembly of Pakistan amended the Constitution of Pakistan in 1985 and the law stayed on the books until its repeal in 1997. The bill was passed in the absence of the elected Parliament. The eighth amendment was drafted and later enforced by the technocratic military government of General Zia ul Haq. The eighth amendment changed Pakistan's system of government from a parliamentary democracy to a semi presidential system. The eighth amendment strengthened the authority of the President and also granted additional powers to dismiss the elected Prime Minister's government. These powers included the right, expressed in sub section 2(b) inserted into Article 58, to dissolve the National Assembly (but not the Senate) if, in his or her opinion, "a situation has arisen in which the Government of the Federation cannot be carried on in accordance with the provisions of the Constitution and an appeal to the electorate is necessary." (Constitution of Pakistan, Article 58) with the consequence of dismissing the Prime Minister and his or her Cabinet.
Демократияға әсер ету
Генерал Зия әл-Хақ бұл түзетуді алғаш рет 1988 жылғы мамыр айында жемқорлыққа қатысты айыптамалар бойынша премьер-министр Мұхаммед Хан Джунеджоны қызметтен босату үшін қолданды. Премьер-министр Зияның билігін шектеуді көздеген болатын. 1988 жылы Беназир Бхутто сайлау шартына бұл түзетуді жоюға уәде берді. Бірақ, 1988 және 1993 жылдары оның жеткілікті депутаттық мандаттары болмағандықтан, түзету күшінде қалды. 1988 жылдан 1996 жылға дейін президент Гулаам Исхақ Хан Ұлттық Ассамблеяны тарату үшін сегізінші түзетуді және 58-баптың 2-тармағын жиі пайдаланды. Президент Хан бұл түзетуді премьер-министрлер Беназир Бхутто мен Наваз Шарифтің сайланған үкіметтерін қызметтен босату үшін қолданды. Президент Хан VIII түзетуді алғаш рет 1990 жылғы 6 тамызда Бхуттоға қарсы туыстық жемқорлық және сыбайлас жемқорлық істері бойынша қолданды. 1993 жылы президент Исхақ Хан бұл түзетуді халық сайлаған премьер-министр Наваз Шарифтің үкіметін қызметтен босату үшін қайта қолданды. Екінші жағдайда, Наваз Шарифтің премьер-министрлігіне Жоғарғы Сот қайта орналастырды, бірақ туындаған саяси дағдарыс Хан мен Шарифтің екеуінің де отставкаға келуімен аяқталды. 58-баптың 2-тармағын қолдануды президент халықтың сенімін жоғалтқан, сыбайлас жемқор үкіметтерді қызметтен босату қажеттігімен ақтады. Әр сайлауда үкіметтік партия Ұлттық Ассамблеяда көпшілік дауысқа ие болмай қалды. 1996 жылы президент Фарук Ахмад Хан Легари бұл түзетуді өзінің партиясының басшысы, премьер-министр Беназир Бхуттоға қарсы қайта қолданды. 1997 жылы он үшінші түзету қабылданды, ол президентті Ұлттық Ассамблеяны тарату және жаңа сайлау тағайындау билігінен айырды, нәтижесінде президенттік институт тек рәсімдік рөл атқаратын мекемеге айналды. Пакистан демократиясы парламент мүшелерін мерзімі аяқталғанға дейін тікелей шақыруға мүмкіндік бермейді. Осы себепті, он үшінші және он төртінші түзетулер премьер-министрдің билігіне институционалды тежеулерді алып тастады, оған заңмен қорғалатын иммунитет берді. Алайда, тікелей сайланған үкіметті қызметтен босатуға тікелей сайланбаған президенттің шексіз билігі Парламент тарапынан шамадан тыс деп есептелді, сондықтан оны жоюға шаралар қабылданды, бұл Вестминстер жүйесіне сәйкес көптеген демократиялық елдердегідей, Премьер-министрге түпкілікті билікті қайтарды. Президенттік кеңсесінің билігі он жетінші түзету арқылы ішінара қалпына келтірілді. Ұлттық Ассамблеяны тарату және премьер-министрді қызметтен босату құқығы енді Жоғарғы Соттың мақұлдауына байланысты болды. 2010 жылы Пакистан Парламенті 17-ші түзетуді жойып, он сегізінші түзетуді қабылдады.
General Zia ul Haq first used the amendment to dismiss Prime Minister Mohammad Khan Junejo for alleged corruption in May 1988. The prime minister had wanted to roll back Zia's authority. In 1988, Benazir Bhutto pledged to abolish the amendment in her election manifesto. The amendment stayed on the books however, because she did not have a sufficient number of seats in 1988 and again in 1993. From 1988 to 1996, President Ghulaam Ishaq Khan made extensive use of the eight amendment and the Article 58 2(b) to dissolve the National Assembly. President Khan used the amendment to dismiss the elected governments of Prime Ministers Benazir Bhutto and Nawaz Sharif. President Khan first used the VIII Amendment on August 6, 1990, against Bhutto on alleged cases of nepotism and the corruption. In 1993, President Ishaq Khan again used this amendment to dismiss the people elected government of Prime Minister Nawaz Sharif. In the second instance, Prime Minister Nawaz Sharif was reinstated as prime minister by the Supreme Court, but the resulting stalemate ended with the resignations of both Khan and Sharif. The use of Article 58 2(b) was almost exclusively justified by the president as necessary, for the removal of corrupt governments that, it was asserted, had lost the confidence of the people. Elections were held each time that caused the ruling party to lose its majority or plurality in the National Assembly. It was again used in 1996 by President Farooq Ahmad Khan Leghari against his own party leader Prime Minister Benazir Bhutto in November 1996. In 1997, the Thirteenth Amendment was passed, stripping the president of the power to dissolve the National Assembly and call for new elections, effectively reducing the presidency to a ceremonial figurehead. Pakistan's democracy provides no means for the people to directly recall members of Parliament before the end of their terms. Consequently, the Thirteenth and Fourteenth Amendments had the effect of removing the institutional checks and balances on the Prime Minister's power, by giving him or her immunity from being legally dismissed. However, an indirectly elected President’s unfettered power to dismiss a directly elected government had been considered excessive by the Parliament, which thus acted to remove it, restoring ultimate authority to the Prime Minister, as is the case in most democracies following the Westminster system of governance. The power of the president's office was partially restored by the Seventeenth Amendment. The power to dissolve the National Assembly and dismiss the Prime Minister was then subject to Supreme Court approval. In 2010, the Eighteenth Amendment was passed by Parliament of Pakistan, repealing the 17th Amendment.
Сегізінші түзету - компромистік
Жалпы айтқанда, Сегізінші түзету 58-баптың 2(b) тармағымен синоним болып кеткен, ал ол өз кезегінде Ұлттық жиналысты таратуға қатысты президенттік өкілеттіктерді енгізген ереже деп есептеледі. Дегенмен, Сегізінші түзету – 1985 жылы партиялық емес сайлауда сайланған Парламент пен сол кездегі президент, генерал Зыя әл-Хақ арасындағы келісім болды. 1985 жылғы сайлауға дейін генерал Зыя әл-Хақ алты жыл бойы Конституцияның 1973 жылғы нұсқасына түрлі Конституциялық түзетулер арқылы көптеген өзгерістер енгізді, олардың ең маңыздысы – 1973 жылғы Конституцияны қайта жаңғырту туралы жарлық (Президенттің 1985 жылғы №14 жарлығы). Ол жарлық президентке Ұлттық жиналысты таратуда одан да көп еркіндік берді. Осы жарлық арқылы 58-бапқа қосылған 2-тармақта былай делінген: «Егер сайлаушыларға жүгіну қажет деп санайтын болса, Президент өз қалауынша Ұлттық жиналысты таратуға құқылы». Маңыздысы, Президенттің Ұлттық жиналысты тарату үшін үкіметтің конституциялық тұрғыда жұмыс істеп жатыр ма, жоқ па, соны тексеруі қажет болған жоқ. Сондай-ақ, Сегізінші түзету сайланған Парламентті генерал Зыя әл-Хақтың барлық жарлықтарын қолдауға мәжбүр етті, Президенттің 1985 жылғы №14 жарлығымен енгізілген 270А-бапты оның ішінара өзгертілген нұсқасымен алмастырды, осылайша оның 1977 жылғы 5 шілдедегі билікті басып алуы және одан кейінгі конституциялық түзетулерінің барлығының заңдылығын растайтын мәтінді сақтап қалды. Бұл нақты парламенттік мақұлдау генерал Зияның түзетулерінің заңды күшіне енуі үшін қажет болды ма, жоқ па, белгісіз, бірақ генерал Зия осы мақұлдауды алуды қалағандықтан, түзетулері арқылы берілген президенттік өкілеттіктерді азайту арқылы келісімге келді.
In general discourse, the Eighth Amendment has become synonymous with Article 58 2(b), which in turn is considered to be the provision that introduced the presidential power to dissolve the National Assembly. However, the Eighth Amendment was in fact a compromise between the Parliament elected in the non party elections of 1985 and then President Gen. Zia ul Haq. Prior to the 1985 election, over a period of six years, Gen. Zia ul Haq had already made numerous amendments to the Constitution of 1973 through various Constitution Amendment Orders, the most significant being the Revival of Constitution of 1973 Order (President's Order No. 14 of 1985). That Order had in fact granted to the President even more discretion in dissolving the National Assembly. Clause (2) added to Article 58 by that Order stated: "The President may also dissolve the National Assembly in his discretion where, in his opinion, an appeal to the electorate is necessary." Note that the test of the constitutional functioning of the government was not required for the President to dissolve the National Assembly. It must also be stated that the Eighth Amendment also caused the elected Parliament to endorse all Orders made by Gen. Zia ul Haq by substituting the Article 270A introduced by President's Order No. 14 of 1985 by a slightly modified version, preserving the text declaring the validity of all of his actions, including his takeover of July 5, 1977 and subsequent constitutional amendments. It is not clear whether this explicit parliamentary approval was required for Gen. Zia's amendments to obtain legal validity, but it appears that Gen. Zia considered it desirable to obtain this approval and thus chose to compromise by watering down some of the presidential powers his amendments had granted.