Пәкістан Президентінің лауазымы және тарихы

Кіріспе

толық тізім Пәкістан мемлекет басшысы
Пәкістан Президенті – Пәкістан Ислам Республикасының мемлекет басшысы. Президент – атқару билігінің номиналды басшысы және Пәкістан Қарулы Күштерінің жоғарғы бас қолбасшысы. Пәкістан Президенттігі – Пәкістандағы рәсімдік лауазым. Президент Премьер-Министр мен Министрлер кабинетінің кеңесіне сәйкес әрекет етуге міндетті. Асиф Әли Зардари 2024 жылдың 10 наурызынан бастап қазіргі Президент болып табылады. Президенттің лауазымы 1956 жылдың 23 наурызында Ислам Республикасы жарияланған кезде құрылды. Сол кездегі генерал-губернатор, генерал-майор Искендер Мирза, бірінші президент болып тағайындалды. 1958 жылғы төңкерістен кейін Премьер-Министр лауазымы жойылды, нәтижесінде Президенттік елдегі ең ықпалды лауазымға айналды. Бұл позиция 1962 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін одан әрі нығайтылды. Ол Пәкістанды Президенттік Республикаға айналдырып, барлық атқару билігін Президентке берді. 1973 жылы жаңа Конституция Парламенттік демократияны орнатып, Президенттің рөлін рәсімдік деңгейге дейін төмендетті. Дегенмен, 1977 жылғы әскери төңкеріс бұл өзгерістерді кері қайтарды. 8-ші түзету Пәкістанды жартылай президенттік республикаға айналдырды, ал 1985 және 2010 жылдар аралығында атқару билігі Президент пен Премьер-Министр арасында бөлісті. 2010 жылғы 18-ші түзету елде Парламенттік демократияны қайта орнатып, Президенттіктің лауазымын рәсімдік деңгейге дейін төмендетті. Конституция Президенттің тікелей үкімет басқаруына тыйым салады. Оның орнына, атқару билігі оның атынан Премьер-Министр жүзеге асырады, ол оны ішкі және сыртқы саясаттың барлық мәселелерімен, сондай-ақ барлық заңнамалық ұсыныстармен хабардар етеді. Алайда, Конституция Президентке кешірім беру, жазаны жеңілдету және әскерилерді бақылау өкілеттіктерін береді; бірақ әскерилердің жоғары буындарына жасалатын барлық тағайындаулар Премьер-Министрмен кеңесіп, келісім алғаннан кейін Президенттің «қажетті және маңызды» негізде жасауы керек. Президентті сайлаушылар алқасы бес жылдық мерзімге сайлайды. Конституция Президенттің «қырық бес (45) жастан кем емес мұсылман» болуын талап етеді. Президент Исламабадтағы Айван-э-Садар (Президенттік резиденция) деп аталатын резиденцияда тұрады. Оның болмаған жағдайында Сенат төрағасы нақты Президент қайтадан қызметке кіріп немесе келесі лауазым иегері сайланғанға дейін лауазымның міндеттерін орындайды. Барлығы 14 Президент болды. Бірінші Президент – Искендер Әли Мирза, ол 1956 жылдың 23 наурызында қызметке кірді. Қазіргі лауазым иегері – Асиф Әли Зардари, ол 2024 жылғы сайлаудағы даулы жеңісінен кейін 2024 жылдың 9 наурызында қызметке кірді.

a comprehensive list
Head of state of Pakistan

The President of Pakistan is the head of state of the Islamic Republic of Pakistan. The president is the nominal head of the executive and the supreme commander of the Pakistan Armed Forces. The Presidency is a ceremonial position in Pakistan. The President is bound to act on advice of Prime Minister and cabinet. Asif Ali Zardari is the current President since 10 March 2024. The office of president was created upon the proclamation of Islamic Republic on 23 March 1956. The then serving governor general, Major General Iskander Mirza, assumed office as the first president. Following the 1958 coup d'etat, the office of prime minister was abolished, leaving the Presidency as the most powerful office in the country. This position was further strengthened when the 1962 Constitution was adopted. It turned Pakistan into a Presidential Republic, giving all executive powers to the president. In 1973, the new Constitution established Parliamentary democracy and reduced the president's role to a ceremonial one. Nevertheless, the military takeover in 1977 reversed the changes. The 8th Amendment turned Pakistan into a semi presidential republic and in the period between 1985 and 2010, the executive power was shared by the president and prime minister. The 18th Amendment in 2010 restored Parliamentary Democracy in the country, and reduced the presidency to a ceremonial position. The constitution prohibits the president from directly running the government. Instead, the executive power is exercised on his behalf by the prime minister who keeps him informed on all matters of internal and foreign policy, as well as all legislative proposals. The Constitution however, vests the president with the powers of granting pardons, reprieves, and the control over military; however, all appointments at higher commands of the military must be made by the President on a "required and necessary" basis, upon consultation and approval from the prime minister. The president is indirectly elected by the Electoral College for a five year term. The Constitution requires the president to be a "Muslim of not less than forty five (45) years of age". The president resides in an estate in Islamabad known as Aiwan e Sadar (President's House). In his absence, the chairman of Senate exercises the responsibilities of the post, until the actual president resumes office, or the next office holder is elected. There have been a total of 14 presidents. The first president was Iskander Ali Mirza who entered office on 23 March 1956. The current office holder is Asif Ali Zardari, who took charge on 9 March 2024, following his controversial victory in the 2024 elections.

Президенттің рөлі

Президенттің ресми резиденциясы және негізгі жұмыс орны – Исламабадтың солтүстік-шығысында орналасқан президент сарайы – Айван-э-Садр. Президенттік мемлекеттің маңызды институционалдық органы болып табылады және екі палаталы Парламент құрамына кіреді. Өкілеттіктерді жүзеге асыру шектеулі және тек рәсімдік басшы тұлғаға ғана берілген, ал ұлттық саясаттың бағытын беру үшін Парламент алдында сөз сөйлеуі және оның маңызды шешімдері туралы хабардар болуы қажет. Сонымен қатар, президент Пәкістан Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы болып табылады, ал Бірлескен штаб төрағасы – Пәкістан әскерінің азаматтық бақылауда екенін қамтамасыз ететін бас әскери кеңесші. Премьер-министрдің толық бекітуінен кейін президент ұлттық сот жүйесіндегі сот тағайындауларын бекітеді. Конституция президентке атқару және сот органдары ұсынған жағдайларда кешірім беруге, жазаны жеңілдетуге және инабаттылық танытуға рұқсат береді. Президент өзінің қылмыстық және азаматтық іс жүргізуден толық конституциялық иммунитетіне ие, және оның өкілеттік мерзімі ішінде оған қарсы қандай да бір іс қозғалмайды немесе жалғастырылмайды. Текст= Пәкістанның Президенті болады, ол мемлекет басшысы және Республиканың бірлігін көрсетеді. |sign=Конституцияның III бөлімі: Пәкістан Федерациясы, 1-тараудың 41-бабы|source=source

Заң шығарушы өкілеттіктер

Конституцияның 50-бабына сәйкес Пәкістан Парламенті Президенттен және Ұлттық жиналыс және Сенат деп аталатын екі палатадан тұрады. Президент заң жобасына оған қол қою үшін ұсынылғаннан кейін он күн ішінде қол қояды. Егер Президент оны жасамаса, ол мерзім аяқталғаннан кейін заң жобасына қол қойған деп есептеледі. Президент заң жобасына қол қойған немесе қол қойған деп саналған кезде ол заңға айналады және Парламент Актісі деп аталады. Ол Парламент сессияларын шақыра және оларды жаба алады, соның ішінде Ұлттық жиналыс пен Сенат сессияларын. Президент Парламенттің бір палатасына немесе екі палатасына да бірлесіп үн қотуға болады және осы мақсатта депутаттардың қатысуын міндеттей алады. Парламент мақұлдағаннан кейін оған қол қою үшін келген заңды немесе оның кез келген ережелерін Президент қайта қарау үшін Парламентке қайтара алады. Президенттің Парламентте сөйлеу құқығы бар. Президент Парламентте қаралып жатқан заң жобасы туралы хабарлама жібере алады. Хабарлама жіберілген палата хабардың мазмұнын мүмкіндігінше тезірек қарастырады. Ол Премьер-Министрдің кеңесі бойынша Ұлттық жиналысты таратуға құқылы. Президент, егер Премьер-Министрге сенімсіздік дауысы берілсе және Конституцияның ережелеріне сәйкес, осы мақсатта шақырылған Ұлттық жиналыстың сессиясында анықталғандай, Ұлттық жиналыстың басқа мүшесі Ұлттық жиналыстың көпшілігінің сенімін иеленбесе, Ұлттық жиналысты өз қалауынша таратуға болады. Ол Парламент отырыста болмаса, Кабинеттің немесе Премьер-Министрдің кеңесі бойынша жарлық шығара алады. Ол Ұлттық жиналыс пен Сенаттың бірлескен отырысын шақыра алады. Сондай-ақ ол Парламент қабылдаған Федералды қаржы заңын мақұлдайды. Сондай-ақ ол Парламент қабылдаған конституциялық түзетутерге де қол қояды.

Атқарушы өкілеттіктер

Ол конституциялық және рәсімдік мемлекет басшысы болып табылады. Барлық атқарушы биліктер оның атынан премьер-министр және Федералды кабинеттен тұратын Федералды үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Ол премьер-министрдің немесе кабинеттің кеңесіне сәйкес әрекет етуге міндетті. Конституция рұқсат еткен жағдайларда, ол өз дискрециясымен әрекет ете алады. Президенттің ант бойынша міндеттері – конституцияны, заңды қорғау, қорғап, сақтау. Президент Парламент мүшелерінен премьер-министрдің ұсынысы бойынша Федералды министрлерді және Мемлекеттік министрлерді тағайындайды. Кеңесшілерді де Премьер-министрдің кеңесі бойынша Президент тағайындайды. Ол сондай-ақ, қамқорлыққа тағайындалған премьер-министрдің ұсынысы бойынша қамқорлыққа тағайындалған премьер-министрді және Федералды кабинетті тағайындайды. Президент провинциялардың губернаторларын Премьер-министрдің ұсынысы бойынша тағайындайды. Ол Пәкістанның Бас сайлау комиссары мен Сайлау комиссиясының мүшелерін Премьер-министрмен және Оппозиция жетекшісімен кеңескеннен кейін тағайындайды. Егер ол Премьер-министрді сенімсіздік дауысы үшін шақырып, Премьер-министр Ұлттық Ассамблеядан сенімсіздік дауысын алмаса, Президент оны өз дискрециясымен қызметтен босата алады. Премьер-министр Президентті ішкі және сыртқы саясат мәселелері, сондай-ақ Федералды үкімет Мәжіліс пен Шұраға (Парламентке) ұсынбақ болған барлық заңнамалық ұсыныстар туралы хабардар етеді. Ол шетелдік елшілер мен жоғарғы комиссарлардың сенімхаттарын қабылдайды. Президенттің құзырына түрлі елдерге жіберілген елшілерге өкілеттік беру және елге келген мемлекет басшыларын қабылдау да кіреді. Ол Премьер-министрден, Федералды министрлерден, Мемлекеттік министрлерден, Кеңесшілерден, сондай-ақ қамқорлыққа тағайындалған Премьер-министрден және қамқорлыққа тағайындалған кабинеттен ант қабылдайды. Кабинет пен Премьер-министрдің міндеттері – Президентке көмек көрсету және кеңес беру. Пәкістан Президенті Премьер-министрдің кеңесі бойынша референдум өткізуге болатын сұрақ түрінде мәселені референдумға жіберуге себеп болуы мүмкін. Ол Премьер-министрдің немесе тиісті министрліктер мен ведомстволардың кеңесі бойынша жарлықтар шығаруға құқылы. Ол сондай-ақ, Федералды мемлекеттік қызмет комиссиясының төрағасы және Федералды Омбудсмен сияқты түрлі ұйымдардың төрағалары мен басшыларынан ант қабылдайды. Президент Ұлттық Ассамблеяны таратып жіберген кезде, ол осы тарату күнінен бастап 90 күннен кешіктірмей Ассамблеяға жалпы сайлау өткізу күнін белгілеуге міндетті. Ұлттық Ассамблея кез келген себеппен таратылса немесе оның конституциялық мерзімі аяқталса, Президент өзінің бақылауымен жалпы сайлау өткізеді.

He is constitutional and ceremonial Head of State. All executive powers are exercised by Federal Government consisting of Prime Minister and Federal cabinet on his behalf. He is bound to act on advice of Prime Minister or cabinet. He can act in his discretion where constitution allows him to do that things in his discretion. The duties of President under their oath is to protect, defend and preserve the constitution and the law. The President shall appoint Federal Ministers and Ministers of the State from amongst the members of Parliament on the advice of the Prime Minister. President appoints Advisers on advice of Prime Minister. He also appoints care taker Prime Minister and care taker Federal cabinet on advice of care taker Prime Minister. President appoints the Governors of Provinces on advice of Prime Minister. He appoints Chief Election Commissioner and members of Election Commission of Pakistan after consultation with Prime Minister and Leader of opposition. He can remove Prime Minister in his discretion when he invites Prime minister to get confidence vote and Prime Minister is failed to obtain confidence vote from National Assembly. The Prime Minister shall keep the President informed on all matters of internal and foreign policy and on all legislative proposals the Federal Government intends to bring before Majlis e Shoora (Parliament). He receives credentials of foreign Ambassadors and High Commissioners. It is also the power of the President to assign rights to ambassadors sent to different countries and to host different heads of state visiting the country. He take oath from Prime Minister, Federal Ministers, Ministers of State, Advisers and also from Care taker Prime Minister and Care taker cabinet. The functions of the cabinet and the Prime Minister shall to be aid and advice the President. The President of Pakistan may cause the issue to be referred to as a referendum in the form of a question that is capable of holding a referendum on advice of Prime Minister. He has authority to promulgate orders on advice of Prime Minister or respective ministeries and departments. He also takes oath from Chairmen and heads of different organizations like Chairman Federal Public Service Commission and Federal Ombudsman. When the President dissolves the National Assembly, he is bound to fix a date, not later than 90 days from the date of such dissolution for the holding of the general elections to the Assembly. When the National Assembly is dissolved for any reason or completes its constitutional term, the President conducts general elections under his supervision.

Сот өкілеттігі

Ол Жоғарғы Соттың Бас судьясын, сондай-ақ провинциялық жоғары соттардың және Исламабад жоғары сотының Бас судьяларын тағайындай алады. Ол Пакистанның Сот комиссиясының ұсыныстары бойынша Жоғарғы Соттың судьяларын және уақытша судьяларын, сондай-ақ жоғары соттардың судьяларын және қосымша судьяларын тағайындай алады. Жоғарғы Сот Кеңесі судьяны қызметінен босатуды ұсынған жағдайда, және Жоғарғы Сот Кеңесі оның кінәлі екенін дәлелдегеннен кейін Президент оны қызметінен ала алады. Жоғарғы Сот пен жоғары соттар судьяларының жалақысын Президент белгілейді және бекітеді. Пәкістан Президенті жоғары соттың кез келген судьясын бір жоғары соттан екіншісіне ауыстыра алады, бірақ судьяның келісімімен және Пәкістанның Бас судьясымен, сондай-ақ екі жоғары соттың бас судьяларымен кеңескеннен кейін ғана мұндай ауыстыру жүзеге асырылады. Пәкістан Президенті кешірім беруге, ақтауға және жеңілдетуге, сондай-ақ кез келген сот, трибунал немесе басқа да билік органының шығарған жазасын жеңілдетуге, кейінге қалдыруға немесе өзгертуге құқылы. Ол Федералды шариғат сотының Бас судьясын және судьяларын да тағайындайды. Кабинет кеңесінің немесе тиісті органның ұсынысы бойынша Жоғарғы Сот пен жоғары соттардың кез келген судьясына қатысты шағымдану құқығы да оған бар. Бұл президенттің парламент қабылдаған кез келген заңды ислам идеологиясы кеңесіне қарауға және ұсыным беруге жіберу өкілеттігі. Сондай-ақ, ол Пәкістанның Бас судьясынан және Исламабад жоғары сотының Бас судьясынан ант қабылдайды.

Әскери күштер

Ол – елдің Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы. Ол Премьер-Министрдің кеңесі бойынша Армия штабының бастығын, Әскери-теңіз күштері штабының бастығын, Әуе күштері штабының бастығын және Бірлескен штабтар бастықтары комитетінің төрағасын тағайындайды. Президентке Пәкістанның әскери, теңіз және әуе күштерін, сондай-ақ олардың резервтерін құру және сақтау құқығы беріледі. Президент олардың жалақысы мен әлеуметтік төлемдерін белгілеуге де құқылы. Президент осы күштерге офицерлік шен беруге құқылы. Ол Премьер-Министрдің кеңесі бойынша басқа елдерге және Біріккен Ұлттар Ұйымына әскери контингенттерді жіберуге болады. Ол Премьер-Министрдің кеңесі бойынша соғыс жариялау және бейбіт келісімдерге қол қою құқығына ие.

18-ші түзетуден бұрынғы өкілеттіктер

2010 жылғы Конституцияға 18-ші түзету енгізілгенге дейін Президент өте күшті болды. Ол Ұлттық ассамблеядан көпшілік дауыс алған Премьер-министрді өз қалауынша таңдап, тағайындауға конституциялық құқыққа ие болды. 58-баптың 2-тармағына сәйкес, егер Федерация Үкіметі Конституцияның ережелеріне сәйкес жұмыс істесе, ол Ұлттық жиналысты өз қалауынша таратуға құқылы болды. Президент Зия Уль-Хақ, Ғұлам Исхақ Хан және Фарук Легхари осы конституциялық ережені сайланған Премьер-министрдің Үкіметін тарату үшін пайдаланды. Президент – мемлекет басшысының рәсімдік лауазымы, Премьер-министр – атқарушы биліктің басшысы, бірақ бұл ереже Президентті Премьер-министрден күшті етіп, Премьер-министрді Президентке бағынышты қылды. Президент пен Премьер-министр арасында түсініспеушілік немесе келіспеушілік туындаса, Президент осы құқықтарды Премьер-министрді қызметтен босату және Ұлттық Мәжілісті тарату үшін пайдалана алатын болды. Пакистанның Парламенттік жүйесі жартылай президенттік жүйеге айналды. Ол провинциялардың губернаторларын өз қалауынша тағайындауға құқылы болды. Армия Бас штабының бастығын, Әуе күштері Бас штабының бастығын, Әскери-теңіз күштері Бас штабының бастығын және Бірлескен штабтар комитетінің төрағасын өз қалауынша тағайындау құқығына ие болды. Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы болғандықтан, ұлттық қауіпсіздік және қорғанысқа қатысты шешімдер қабылдауға өкілетті болды. Сондай-ақ, ол Ұлттық командалық биліктің төрағасы болды. Ол елдің ядролық қаруы мен зымыран технологиясына қатысты шешімдер қабылдауға құқылы болды. Ол Бас сайлау комиссарын өз қалауынша тағайындауға құқылы болды, бірақ Премьер-министрмен және Оппозиция жетекшісімен кеңесуге міндетті емес. Ұлттық жиналыс таратылғаннан кейін ол уақытша Премьер-министрді және уақытша кабинетті өз қалауынша тағайындауға құқылы болды, және бұл тағайындаулар үшін кеңес беру қажет болмады. Ол Пакистанның Бас судьясымен кеңесе отырып, Жоғарғы сот пен Жоғары сот судьяларын тағайындауға құқылы болды, бірақ Пакистанның сот комиссиясының ұсыныстары бойынша судьяларды тағайындауға міндетті емес. Ол кез келген маңызды мәселені өз қалауынша халыққа референдум түрінде ұсынуға құқылы болды. Ол елдің сыртқы саясатына қатысты шешімдер қабылдауға өкілетті болды. Президент Зия Уль-Хақ пен Президент Мушарраф осы өкілеттіктерді Армия Бас штабының бастығы болғандықтан және Конституцияға 8-ші және 17-ші түзетулер енгізілгендіктен пайдаланды, ал Президент Асиф Әли Зардари да осы өкілеттіктерді пайдаланды, өйткені ол 2008-2013 жылдар аралығында Халық партиясының төрағасы және Президент болды.

Before 18th Amendment to the constitution 2010, President was quite powerful. He had constitutional authority to choose and appoint Prime Minister in his discretion who got majiorty votes from National Assembly. Due to Article 58 2(b) he had authority to dissolve National Assembly in his discretion when Government of Federation cannot be carried according to provisions of Constitution. President Zia Ul Haq, Ghulam Ishaq Khan and Farooq Leghari used this constitutional provision to dissolve elected Prime Minister's Government. The President is ceremonial head of state, Prime Minister is head of executive, but this provision made President more powerful than Prime Minister and Prime Minister was made subordinate to President. If there is any misunderstanding or disagreement between President and Prime Minister, President may use these powers to dismiss Prime minister and to dissolve National Assembly. Pakistan's Parliamentary system was changed to Semi Presidential system. He had authority to appoint Governors of Provinces in his discretion. He had authority to appoint Chief of Army Staff, Chief of Air Staff, Chief of Naval Staff and Chairman Joint Chiefs of Staff committee in his discretion. He was chairman of National Security Council, so he had authority to take decisions related to national security and defense. He was also Chairman of National Command Authority. He had authority to take decisions related to nuclear weapons and missile technology of country. He had authority to appoint Chief Election Commissioner in his discretion he was not bound to consult with Prime Minister and Leader of Opposition. He had authority to appoint Caretaker Prime Minister and Caretaker cabinet in his discretion after dissolution of National Assembly and consultation was not required for these appointments. He had authority to appoint Judges of Supreme Court and High Court with consultation of Chief Justice of Pakistan he was not bound to appoint judges on recommendations of Judicial Commission of Pakistan. He had authority to refer any matter of public importance to public in form of referendum in his discretion. He had authority to take decisions related to foreign policy of country. President Zia ul Haq and President Musharraf exercised these powers because they were chief of Army Staff and because of 8th amendment and 17th amendment to the constitution and President Asif Ali Zardari also exercised these powers because he was chairman of Peoples Party as well as President during 2008 to 2013.

Құқықтық және іріктеу процесі

Пәкістан Конституциясы президенттік лауазымға үміткердің осы лауазымға ие болу үшін орындауы тиіс негізгі талаптарды белгілейді. Президент мына шарттарға сай болуы керек:
Пәкістан азаматы. Бас сайлау комиссары президенттік лауазымға сайлауды арнайы сессияда өткізуге міндетті. Дауыс беру құпия дауыс беру арқылы жүзеге асырылады. Әр сайлаушының дауыс саны әртүрлі болады. Қызметтегі президент осы лауазымға қайта сайлануға құқылы, бірақ одан артық екі мерзім қатарынан қызмет ете алмайды. Президент бас судьяның куәлігінде Конституцияны қорғауға, сақтауға және қорғауға орай ант беруге немесе оған қол қоюға міндетті:

Ертедегі өмір

1947 жылдан 1956 жылға дейін Пәкістанның генерал-губернаторы мемлекет басшысының өкілі ретінде әрекет етті: король Георг VI (1952 жылға дейін) және королева Елизавета II (1952 жылдан бастап). Бірінші конституция қабылдануымен 1956 жылы Пәкістан ислам республикасы болып жарияланды, және генерал-губернатор президенттікке алмастырылды. Осы кездегі генерал-губернатор Искендер Мирза Пәкістанның бірінші президенті болды. Ол 1958 жылы бірінші конституцияны күштен тоқтатып, әскери жағдай заңын басқарушы бірінші басқарушы ретінде армияның бас қолбасшысы генерал Аюб Ханды тағайындады. Кейіннен Хан Мирзаны қызметтен босатып, президент болды. Президент Аюб Хан енгізген екінші конституция елді тікелей сайлаусыз президенттік республикаға айналдырды. Бірақ ішкі және халықаралық қысымға көніп, Хан 1965 жылы жалпыұлттық президенттік сайлау өткізді. Хан өзінің қарсыласы Фатима Джиннаға қарсы екінші мерзімге сәтті сайлау науқанын жүргізді, бірақ кейбір деректер сайлау нәтижелері Аюб Ханның пайдасына өзгертілгенін көрсетеді. 1960 жылғы U-2 оқиғасы, 1963 жылғы жекешелендіру және 1965 жылғы Үндістанмен соғысқа байланысты туған даулар, Зұлфиқар Әли Бхутто басқаратын Халық партиясы (ЖПП) және бенгал ұлтшылы шейх Мүжибур Рахман бастаған күшті солшыл оппозициялық қозғалысты күшейте түсті. Олар президенттік билікті әлсіретуді мақсат етті. Денсаулығы нашарлаған және параличке ұшыраған Аюб Хан президенттік лауазымды армия басшысы генерал Яхья Ханға тапсырды, ол әскери жағдай заңын жариялап, 1970 жылы жалпыұлттық сайлаулар өтетінін мәлімдеді. Нәтижесінде 1970 жылы өткен жалпы сайлауда ЖПП Батыс Пәкістанда (қазіргі Пәкістан) көпшілік орындарды жеңіп алды, ал Авами лигасы Шығыс Пәкістанда (қазіргі Бангладеш) көпшілік дауысқа ие болды. ППП мен Авами лигасы арасында келісімге келе алмаған президент Яхья Хан Пәкістан Мұсылман Лигасының Нурул Аминды премьер-министр етіп тағайындады және оны бірінші вице-президент етіп бекітті. Шығыс Пәкістанда пакистандықтарға қарсы зорлық-зомбылықтың күшеюі президент Яхья Ханды тәртіпті сақтау үшін күш қолдануға мәжбүр етті, бұл бенгалдықтардың қарсылығын одан әрі күшейтті (1970). Үндістанға қарсы алдын ала шабуылдар 1971 жылы тағы бір соғысқа әкелді, нәтижесінде Шығыс Пәкістан азат етіліп, Бангладеш құрылды. Шығыс Пәкістанның құлауынан кейін Пәкістанның саяси оқшаулануы мен қирауына жеке жауапкершілікті мойнына алған президент Яхья Хан қызметтен кетіп, билікті Зұлфиқар Әли Бхуттоға тапсырды. Президент Бхутто 1973 жылы Пәкістанның қазіргі Конституциясын жасап, Пәкістанды парламенттік демократияға айналдырды және президенттік өкілеттіктерді тек рәсімдік лауазымға дейін төмендетті.

From 1947 until 1956, the governor general of Pakistan acted for the head of state: King George VI (until 1952) and Queen Elizabeth II (from 1952). With the promulgation of the first constitution, Pakistan became an Islamic republic in 1956, and the governor general was replaced with the presidency. The incumbent governor general, Iskander Mirza, became Pakistan's first president. He reportedly suspended the first constitution in 1958, and appointed Army commander in chief General Ayub Khan as the first chief martial law administrator. Khan subsequently dismissed Mirza in order to become the president. The second constitution introduced by President Ayub Khan turned the country into a presidential republic without direct elections. Succumbing to internal and international pressure, however, Khan held a nationwide presidential election in 1965. Khan successfully campaigned against his opponent, Fatima Jinnah, for a second term, but some have alleged that elections were rigged in favour of Ayub Khan. Controversy regarding the U 2 incident (1960), privatization (1963), and war with India (1965), fueled a fierce left wing opposition movement led by Zulfikar Ali Bhutto of the PPP and Bengali nationalist Sheikh Mujibur Rahman who, with the support of demonstrators, aimed to further weaken the presidency. Suffering from paralysis and declining health, Ayub Khan handed over the presidency to army chief General Yahya Khan, who imposed martial law and announced that national elections would be held in 1970. Eventually, general elections were held in 1970 which saw the PPP gaining a majority of seats in West Pakistan (current day Pakistan) and the Awami League gaining a majority in East Pakistan (current day Bangladesh). After he was unable to reach a compromise between the PPP and the Awami League, President Yahya Khan invited Nurul Amin of the Pakistan Muslim League to become the prime minister, and also appointed him as the first vice president. The growing instigated violence against Pakistanis in East Pakistan forced President Yahya Khan to use force in order to maintain order there, which further escalated Bengali resistance (1970). Preemptive strikes against India led to another war in 1971, which freed East Pakistan and created Bangladesh. Taking personal responsibility for the political isolation and devastation of Pakistan after the fall of East Pakistan, President Yahya Khan stepped down and ceded power to Zulfikar Ali Bhutto. President Bhutto created the current Constitution of Pakistan in 1973, transforming Pakistan into a parliamentary democracy, and reducing presidential powers to that of a ceremonial figurehead.

Бұрынғы араласулар

1977 жылы өткен жалпы сайлауда оңшыл Альянс, Пәкістан Ұлттық Альянсы бастаған азаматтық наразылық атмосферасы қалыптасты. Оған себеп болған оқиғалар армия штабының бастығы генерал Зия-ұл-Хак пен Бірлескен штабтар төрағасы адмирал Мұхаммед Шарифтің әскери араласуына әкелді. 1977 жылы Конституцияны тоқтата тұрып, генерал Зия-ұл-Хак 1978 жылы президенттікке келді. Зияның президенттігі елдегі оңшыл идеялардың қазіргі заманғы дамуына ықпал етті. Конституцияны қайта жаңғыртуға байланысты ішкі қысымға көніп, президент Зия-ұл-Хак 1984 жылы референдум өткізді және 1985 жылы жалпы сайлау шақырып, Мұхаммед Джунеджоны премьер-министр етіп тағайындады. Конституциялық түзету арқылы оған қосымша өкілеттіктер берді. Премьер-министр Джунеджоны қызметтен босатып, президент Зия-ұл-Хак жаңа жалпы сайлаулар өткізілетінін жариялады, бірақ 1988 жылы президент Зия ұшақ апатында қаза тапты. 1988 жылы өткен жалпы сайлауда ПХП жеңіске жетіп, Сенат төрағасы Ғұлам Исхақ Хан президент болып тағайындалды. Премьер-министр Беназир Бхутто мен президент Ғұлам Исхақ Хан арасындағы қақтығыс тағайындау мәселесіне байланысты туындады. Президент Ғұлам Исхақ Хан үкіметтік істерге бірнеше рет араласып, премьер-министр Беназир Бхуттоға айып тақты, нәтижесінде 1990 жылы оны қызметтен босатты. 1990 жылы өткен жалпы сайлаудан кейін Наваз Шариф идеологиялық тұрғыдан консервативті үкімет құрды, ал президент Ғұлам Исхақ Хан Шарифті қызметтен босатуға тырысты. Жоғарғы соттың және Бірлескен штабтар төрағасы генерал Шамим Алламның сәтті араласуынан кейін 1993 жылы президент Ғұлам Исхақ Хан мен премьер-министр Наваз Шариф отставкаға кетті. 1993 жылы өткен жаңа сайлаудан кейін премьер-министр Беназир Бхутто президенттікке адал Фарук Легариді тағайындағаннан кейін берік үкімет құрды. Алайда, сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар мен 1996 жылы Муртаза Бхуттоның күмәнді өлімі президент Фарук Легаридің премьер-министр Беназир Бхуттоны қызметтен босатуына себеп болды. 1997 жылы президент Фарук Легари халықтың премьер-министр Наваз Шарифке берген үлкен мандатын жеңе алмады. Президент Легари бас судья Саджад Али Шахты қолдады, бірақ екеуі де отставкаға кетті, бұл сот, атқарушы және парламент арасындағы жанжалды аяқтады. Рафиқ Тарарды тағайындағаннан кейін Парламент президенттік өкілеттіктерді шектеу үшін конституциялық түзетуді сәтті қабылдады. 1999 жылы төңкеріс жасаған генерал Первез Мүшәрраф 2001 жылы премьер-министр Наваз Шариф пен президент Рафиқ Тарарды қызметтен босатып, президенттікке қосымша билік берді. 2004 жылдың қаңтар айында сайлау коллегиясы Мүшәррафты сайлады, нәтижесінде ол Конституцияға сәйкес «сайланған деп есептелді». Президент Мүшәррафтың Конституцияға қайшы әрекеттері сот жүйесімен қақтығысқа әкелді және 2007 жылы Жоғарғы соттың аға судьяларын қызметтен босатып, төтенше жағдай жариялады. Мүшәрраф 2007 жылы сайланғанымен, оның билігінің конституциялық заңдылығы күмәнді деп танылды. Халықтық конституциялық қозғалыс Мүшәррафтың кетуіне әкелді. 2008 жылдың 22 тамызында сайлау комиссиясы президенттікке кандидаттарды 2008 жылдың 26 тамызына дейін ұсынуды және сайлауды 2008 жылдың 6 қыркүйегінде өткізуді талап етті.

The general elections held in 1977 resulted in an atmosphere of civil unrest instigated by the right wing alliance, the Pakistan National Alliance. The events leading to it resulted in military intervention by chief of army staff General Zia ul Haq and Chairman Joint Chiefs Admiral Mohammad Shariff. Suspending the Constitution in 1977, General Zia ul Haq took over the presidency in 1978. Zia's presidency oversaw the modern growth of far right ideas in the country. Succumbing to domestic pressure to restore the Constitution, President Zia ul Haq held a referendum (1984) and called for general elections in 1985. President Zia ul Haq appointed Mohammad Junejo as prime minister and assumed more powers through the constitutional amendment. After dismissing Prime Minister Junejo, President Zia ul Haq announced that new general elections would be held, but President Zia died in a plane crash in 1988. The general elections held in 1988 witnessed the victory of PPP in 1988 and appointed Senate chairman Ghulam Ishaq Khan to the presidency. The conflict between Prime Minister Benazir Bhutto and President Ghulam Ishaq Khan arose in two areas regarding the issues of appointments. President Ghulam Ishaq Khan repeatedly intervened in government matters and leveled charges against Prime Minister Benazir Bhutto; thus dismissing Prime Minister Prime Minister Benazir Bhutto in 1990. After holding general elections in 1990, Nawaz Sharif brought up an ideologically conservative government and President Ghulam Ishaq Khan unsuccessfully tried to dismiss Sharif. After a successful intervention by Supreme Court and Chairman of the Joint Chiefs General Shamim Allam, President Ghulam Ishaq Khan and Prime Minister Nawaz Sharif tendered resignations in 1993. Following the new elections held in 1993, Prime Minister Benazir Bhutto established a strong government after appointing loyalist Farooq Leghari to the presidency. However, the corruption charges and the controversial death of Murtaza Bhutto in 1996 resulted in President Farooq Leghari dismissing Prime Minister Benazir Bhutto. In 1997, President Farooq Leghari could not overcome the heavy mandate bestowed on Prime Minister Nawaz Sharif by the public in 1997. President Leghari unsuccessfully supported Chief Justice Sajjad Ali Shah— both of them resigned, ending the conflict between the Judiciary, the Executive, and the Parliament. After appointing Rafiq Tarar, the Parliament successfully passed constitutional amendment to decisively limit the presidency. After staging a controversial self coup in 1999, General Pervez Musharraf dismissed Prime Minister Nawaz Sharif and President Rafiq Tarar in 2001 while assuming more powers to the presidency. In January 2004, the Electoral College elected Musharraf, and as a result he was, according to the Constitution, "deemed to be elected". President Musharraf's repeated unconstitutional intervention resulted in a standoff with the Judiciary, and declared a state of emergency in 2007, after dismissing the senior justices of the Supreme Court. Although Musharraf was elected in 2007, the constitutional legality of Musharraf's rule was found dubious. A populist constitutional movement eventually resulted in Musharraf's departure. On 22 August 2008, the electoral commission called for presidential nominations to be delivered by 26 August 2008 and for elections to be held on 6 September 2008.

Кескіннің жалпы көрінісі

2008 жылы өткен президенттік сайлаудан кейін Асиф Әли Зардари 1973 жылғы Конституция күшіне енуі үшін конституциялық түзетулерді қолдады. 2010 жылы Парламент конституцияға он сегізінші түзетуді бірауыздан және көп дауыспен қабылдады. Бұл түзету президенттік өкілеттіктерді жойды және Пакистанды жартылай президенттік жүйеден парламенттік республикаға айналдырды, соның арқасында болашақта үкіметтік тұрақтылыққа үміт артуға мүмкіндік туды.