Кіріспе

Джон Ури Ллойдтің 1895 жылғы романы «Этидорпа, немесе жердің соңы: құпия бір жаратылыстың таңғажайып тарихы және керемет саяхаттың баяны» – фармакогност және фармацевт, Цинциннати, Огайо қаласының өндірушісі Джон Ури Ллойдтың ғылыми аллегориясы немесе ғылыми фантастика романы. «Этидорпа» 1895 жылы жарық көрді. «Этидорпа» сөзі «Афродита» есімінің кері жазылуы болып табылады. «Этидорпаның» алғашқы басылымдары жеке таратылды, ал кітаптың кейінгі басылымдарында Джон Август Кнапптың көптеген фантастикалық суреттері бар. Кейіннен үлкен сәттілікке ие болған бұл кітап он сегіз рет басылып, жеті тілге аударылды. Америка Құрама Штаттарында «Этидорпа» әдеби клубтары құрылды, ал кейбір ата-аналар қыздарына «Этидорпа» деп ат қойды.

Тұжырымдама

Кітап Ллевилл Дрюри есімді адамға "Мен – Адаммын" деген таңғажайып жан иесінен диктантталған қолжазба болып табылады. Дрюридің батырлығы Кентуккидегі үңгір арқылы жердің ортасына жасалған саяхатпен аяқталады. "Этидорппа" кітабында практикалық алхимия, құпия масондық ұйымдар, қуыс Жер теориясы және физикалық әлемнен өзгеге көшу идеясы сияқты ойлар ұсынылған.

Құрғақ жер

Этидорппа фантастиканың ғылыми фантастика, қиял-фантастика, утопиялық фантастика және ғылыми (немесе псевдоғылыми) болжамдар элементтерін бөлісетін қосалқы жанрға жатады. Жюль Верннің "Жер орталығына саяхат" кітабы осы типтегі ең танымал кітап, бірақ одан да көптеген мысалдарды келтіруге болады. Ол қуыс Жердің ортасында басқа бір әлемді көзге елестетті. Джон Ури Ллойдтың замандастары арасында Эдвард Бульвер-Литтонның "Жаңа түр" романы кең таралған және әсерлі болды. Келесі буын кезінде Эдгар Райс Берроуз қуыс Жер туралы романдар сериясын жазды.

Есірткілер

Ллойд фармаколог болғандықтан, оның романы есірткі заттардың қолданылуы оның фантастикалық және көрегендік сипатына әсер еткен деген пікірлерді қозғады. Марихуана мен опиумнан бастап, белладонна, хенбане, джимсон және псилоцибин саңырауқұлақтары мүмкін болғандықтары айтылды, алайда бұл мәселе бойынша нақты дәлелдер жоқ.

Қысқаша мазмұны

Кітаптың бірінші тарауы Дрюридің жұмбақ "Мен Адаммын" деген кісімен қалай танысқаны туралы әңгімені бастайды. Ол Дрюриге көптеген сеанстарда өзінің бастан кешкендері туралы жазбаларын оқып береді. Бұл құпия бейтаныс, сонымен қатар "Ізін қалдырған адам" деп те аталады, 19 ғасырдың басында, отыз жыл бұрын болған оқиғаларды айтады. Оның сөзіне сенсек, баяндаушы құпия қоғамның мүшелері тарапынан ұрлап әкелінеді, себебі олар оның өздерінің құпияларын аша қоюы мүмкін деп күдіктенеді. (Бұл, әлдебір 1826 жылы Уильям Морганның ұрлануы мен антимасондық қозғалыстың басталуына байланысты болуы мүмкін.) "Мен Адаммын" Кентуккидегі үңгірге жеткізіледі; онда ол үңгірде тұратын адамның басшылығымен ұзақ жер астына саяхатқа шығады. Бұл саяхат географиялық түрде жер асты әлемдерін аралаумен қатар, рухтың ішкі сапарына айналады. Кітапта гравитация және жанартаулар сияқты физикалық құбылыстардың мәні туралы мәліметтер, спиритуалистік болжамдар және оқиғалық элементтер (мысалы, алып саңырауқұлақтардың ландшафты арқылы өту) біріктірілген. Барлық оқиға "Мен Адаммын" кісінің қорытындысымен және Дрюридің сөзімен аяқталады. Кітаптың кейінгі басылымдарына түрлі кіріспелер мен қосымша материалдар енгізілген.