Кіріспе

Вирангу тілі, сондай-ақ Виронгу, Виррунг, Виррунга және Виранга деп те жазылады, сонымен қатар басқа экзонимдермен де белгілі, – Австралияның аборигендерінің жоғалуға жақын тілі. Бұрын дәстүрлі түрде Оңтүстік Австралияның батыс жағалауында, қазіргі Седуна және Стрики Бэй аймақтарын қамтитын, Ұлы Австралия шығанағының басына дейін батысқа және Гейрднер көліне дейін шығысқа қарай созылған аймақта Вирангу халқы сөйлеген. Бұл тіл Тура Юра тобына жатады, ал кейбір ескі дереккөздер оны Нанга деп аталатын кіші топқа жатқызған.

Сыныптау және әсер ету

Вирангу тілі Австралияның батыс жағалауынан Аделаида аймағына дейін және солтүстікке қарай Флиндерс таулары мен Эйр көліне дейін сөйленетін Австралия аборигендерінің Тура-Юра тобымен ең жақын байланысты. Вирангудың ең белгілі туыстары – Барнгарла, Науо, Нукуну, Адняматханха, Наранга және Каурна. Оңтүстік Австралияның оңтүстік жартысындағы мәдени байланыстардың күшеюі салдарынан, осы байланыстар көші-қонға және мәдени өзгерістерге алып келді, нәтижесінде 19 және 20 ғасырларда дәстүрлі өмір салты мен дәстүрлі сөйлеу жолдары төмендеді. Вирангу тіліне қатысты, 1898 жылы Кунибба миссиясының құрылуы басқа тілдермен, әсіресе Коката тілімен қарқынды байланысқа әкелді. Австралия аборигендерінің көптеген тілдері сияқты, екі тілдің де ортақ ата-бабасы Пама-Нюган тобында, бірақ Вирангу Тура-Юра тіліне жатса, Коката Вати тілі деп саналады. Қарастылас тілдер көбінесе бір-бірінен сөздерді қабылдайды, ал Куниббадағы жаңа, күшті байланыстар қазіргі Вирангу тілінің құрамына енген Коката сөздерінің көптеп келуіне себеп болды.

Тілдің жаңғыруы

Вирангу тілінде еркін сөйлейтін адамдар өте сирек болғанымен, Седуна аймағындағы көптеген аборигендер тілдің бір бөлігін еске түсіреді. 2004 жылдан бері Седуна және айналасындағы аудандарда Вирангу тілін қайта жаңғырту бағдарламасы іске асырылуда. Бұл бағдарлама аясында Вирангу тілінің соңғы екі толыққанды білетін тіл білгіштері – Глэдис және Дорин Миллерден тілдік жазбалар алынды. Аделаида университетінің тіл мамандарының көмегімен мектептерде және жалпы қоғамда пайдалану үшін бірнеше баспа және электрондық кітаптар дайындалды. 2005 жылы Седуна қаласында Қиыр Батыс Тілдер Орталығы құрылды. Орталық Вирангу тілін, сондай-ақ Гугада/Коката және Мирнинг сияқты өте сирек кездесетін басқа жергілікті тілдерді қолдауға және насихаттауға жұмыс істейді.