Кіріспе

Композиция немесе музыкалық шығарманың авторлық құқығының иесінен алынатын лицензия.

Авторлық құқық заңнамасында, механикалық лицензия – композиция немесе музыкалық шығарманың авторлық құқығының иесінен басқа тарапқа "кавер-нұсқа" жасау, түпнұсқа композицияны көшіру немесе оның бір бөлігін үлгі ретінде пайдалануға берілетін лицензия. Ол еркін/ашық кодты немесе жалпыға белгілі емес авторлық құқықпен қорғалған туындыларға қолданылады.

Тұжырымдама

Қазіргі заманғы музыканың көпшілігі екі ерекше авторлық құқық элементінен тұрады. Бірі – өзіндік композиция, ол музыкалық шығарма мен әннің сөзін қамтиды, олардың әрқайсысы жеке авторлық құқыққа ие болуы мүмкін. Екіншісі – дыбыс жазбасы, ол шығарманың орындалуының материалдық көшірмелерін (винилдік альбомдар, кассеталар, CD және MP3 сияқты цифрлық форматтар) және жазбаның қоғамдық орындалуын (мысалы, радио арқылы) қамтиды. Американдық заң бойынша, АҚШ кодексінің 17-тарауы, 1-бөлімі, 115(a)(2) тармағында былай делінген: «Міндетті лицензия жұмыстың музыкалық аранжировкасын жасау құқығын қамтиды, бұл оны орындау стиліне немесе түсіндіру тәсіліне сәйкес келтіру үшін қажет болған жағдайда, бірақ аранжировка шығарманың негізгі мелодиясын немесе маңызды сипатын өзгерте алмайды», осылайша механикалық лицензияны музыканың маңызды туындыларын жасау үшін пайдалануға жол бермейді. Музыканттар көбінесе осы лицензияны өзін-өзі таныстыру үшін пайдаланады. Мысалы, музыкалық шығарманы жазбаға түсірген виолончельші, оның виолончельде ойнауын көрсету үшін, жазбаның көшірмелерін басқаларға тарату үшін механикалық лицензия ала алады. Жазушылар әндердің кавер нұсқаларын жазғанда да осыны пайдаланады. Бұл өз әндерін жазбайтын әншілер арасында кең таралған. АҚШ-та бұл авторлық құқық заңдарымен талап етіледі, көшірмелер коммерциялық мақсатта сатылса да, сатылмаса да. Музыкант жазбаның цифрлық емес құралдарын тарату үшін міндетті лицензия алу үшін авторлық құқық иесіне Ниет хабарламасын (NOI) ұсынуға тиіс. Толыққанды түпнұсқа шығарманы жазып, таратуға ниеттенген әртістерге механикалық лицензия қажет емес.

Тарих

Механикалық лицензия идеясы 20 ғасырдың басында, ойыншы пианинолардың танымалдылығымен бірге туды, олар қағаз рулонына кодталған әндерді ойнауға мүмкіндік берді. Ноталық музыка индустриясы өз әндерін қайта жазуды авторлық құқықтың бұзылуы деп санады және 1908 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында White Smith Music Publishing Co. v. Apollo Co. (209 U. S. 1) ісін қозғады. Жоғарғы Сот пианино рулондарының талапкердің музыкасының көшірмесі емес, музыка жасау машинасының бір бөлігі екендігіне шешім шығарды, сондықтан ойыншы пианино және пианино рулондарының өндірушілері ноталық композиторларға роялти төлеуге міндетті емес. Ән жазушылар бұл шешімнен кейін АҚШ Конгресіне лобби жасады және 1909 жылғы Авторлық құқық туралы заңда механикалық лицензиялардың мәнін белгілеуге қол жеткізді. Содан бері механикалық лицензияларға қатысты авторлық құқық заңдарының сипаты үнемі жаңарып, жаңа фонограммалар мен жазбаларды қамтиды. Мысалы, 2006 жылдың қазан айында Авторлық құқық тіркелімі қоңырау үнінің міндетті лицензиялауға жататынын мәлімдеді. 2018 жылы қабылданған Музыканы жаңғырту туралы заң цифрлық ағындық қызметтерге жаңа заңмен құрылған коммерциялық емес ұйым арқылы міндетті механикалық лицензия төлеу процесін енгізді, ол Механикалық лицензиялау ұжымы (MLC) деп аталады. Музыканы жаңғырту туралы заң міндетті лицензия алу үшін НОИ (Notice of Intent) беру процесін өзгертеді. Бұрын авторлық құқық иесінің аты-жөні және мекенжайы табылмайтын жағдайда, шығарманың цифрлық көшірмесін жасауға ниеттенген лицензиар авторлық құқық кеңсесіне НОИ жіберуге құқылы болса, жаңа заң бойынша Авторлық құқық кеңсесі енді шығарманың цифрлық фонограммаларын жеткізуге механикалық лицензия алу туралы хабарламаларды қабылдамайды. Офис CD, винил пластинкалары, таспалар және басқа да физикалық медиа сияқты цифрлық емес фонограммаларды жеткізу туралы ниеттерді қабылдауды жалғастыруда.