13 ғасырлық артур романтикасы: «Фергус романı»

Кіріспе

13 ғасырдағы Артур романсы

"Роман де Фергус" – 13 ғасырдың басында, өзін Гийом ле Клерк (Уильям Клерк) деп атаған, жоғары білімді автор жазған Артур романсы. Басты кейіпкер – Фергус, Сомиллиоттың ұлы (Сорли немесе Сомерледке сәйкес келетін есім; Сомхойрле), бай, бірақ көне дәстүрлі фермер және Артур патшасының ең көрнекті рыцарі болған ақсүйек әйел.

Тарихи негіздер

Егер «Роман» тарихи тұлғаға негізделген болса, онда ол, әдетте, Галлоуэйлік Фергус болар. Романның көптеген қазіргі зерттеушілері оның өте күрделі пародия қолданысын жоғары бағалайды, бұл пародия Артурий романсы жанрының өзіне бағытталған. Доминисия Легге сияқты бұрынғы ғалымдар осы туындының Галлоуэй лорды Аланның демеушілігімен жазылғанын болжаған, бірақ көптеген зерттеушілер бұл пікірмен келіспейді, себебі «Роман» Фергусты (Аланның ұлы атасы) сатиралайды. Соңғы кезде Д.Д.Р. Оуэн бұл шығарманың Шотландияның I Уильям королі сарайын көңілді ету үшін жазылғанын және авторы Уильям Малвейсин, Глазго және Сент-Эндрюс епископтығына жеткен корольдің кеңсе қызметкері болғанын ұсынды. Зерттеушілер «Романның» Оңтүстік Шотландия географиясын терең білуін де атап өтеді, ол көбінесе өте дәл бейнеленген. Бұл, географияның тұманды және шынайы емес сипаттамасы бар, осы жанрдағы көптеген басқа туындылардан өзгеше. Кейбір зерттеушілер «Романның» шотландтық қоғамды сатиралайтынын санайды. Сомильойт қамалға ие болуға жеткілікті бай, бірақ ол қарапайым текті, ал қамал тек ағаштан салынған. Сонымен қатар, оның ұлы Фергус шаруа шаруасында жұмыс істейді. Фергустың мінезі дұрыс емес. Батыр болғанымен, ол франкофондық аристократиялық қоғамның қабылдаған әдеп нормаларын жиі бұзады. «Роман» Шотландияда сақталған ең алғашқы кельт емес тіліндегі әдеби туынды болуы мүмкін, бұл құрмет әдетте Джон Барбурдың орта ғасырлық ағылшын тілінде жазылған «The Brus» туындысына беріледі, ол бір жарым ғасырдан кейін жазылған. Шотландияда оның назарсыз қалғанының басты себебі – ол салыстырмалы түрде жақында ғана зерттеушілердің назарына түскені және тек Еуропа континентінде сақталғаны. Назарсыздыққа себеп болуы мүмкін тағы бір фактор – оның француз тілінде жазылуы, орта ғасырдың соңында жойылған лингвистикалық-әдеби дәстүр. Алайда, «Де Фергус романы» француз мәдениетінің болашағына қарамастан, Шотландиядағы жоғары орта ғасырларда гүлденгенін көрсетеді.

If the Roman is based upon a historical figure, it is probably Fergus of Galloway. The Roman has been upheld by many modern critics for its highly sophisticated use of parody, parody directed at the whole genre of Arthurian romance. It had been suggested by earlier scholars such as Dominicia Legge that the work was produced under the patronage of Alan, Lord of Galloway, but this idea is now rejected by most scholars, for a variety of reasons, including the Roman's satirisation of Fergus (Alan's great grandfather). Recently, it has been proposed by D. D. R. Owen that it was written for the entertainment of the Scottish court of William I, and that the author was none other than William Malveisin, a royal clerk who rose to hold both the Bishopric of Glasgow and St Andrews. Also noted by scholars is the Roman's extensive knowledge of the geography of southern Scotland, which is in general depicted in an exceedingly accurate manner. This is in contrast to most other works of the genre, in which geography is vague and unrealistic. Some scholars hold that the Roman satirises native Scottish society. Soumilloit is wealthy enough to own a fortress, but he is low born and the fortress is made only of wood. Moreover, his son Fergus works on the farm. Fergus' character is stumbling. Although valiant, he frequently transgresses the etiquette that the Francophone aristocratic society took for granted. The Roman could be the first piece of non Celtic vernacular literature to have survived from Scotland, an honour often thought to belong to The Brus of John Barbour, written one and a half centuries later in Middle English. It has been neglected in Scotland mainly because it did not come to the attention of scholars until relatively recently, being preserved only in Continental Europe. The other reason for neglect is probably that it was written in French, a linguistic literary tradition which died out by the later Middle Ages. The Roman de Fergus however shows that, despite its future, French culture flourished in Scotland during the High Middle Ages.

Сюжет

Бұл оқиға еркек аң аулаудан басталады. Карлайлдан бастап, Артур патша мен оның салт аттылары үлкен ақ бұғыны қуады, ол Персивал оны Галлоуэйде ұстағанға дейін олардан қашып кетеді. Осы кезде Фергус, әкесі үшін жұмыс істеп, ерлікке ұмтылады. Фергус әкесінен қару-жарақ сұрайды, сонда ол еріп, оларға қосыла алады. Фергус Карлайлға жетіп, жолда екі қарақшыны өлтіріп, олардың басын патшаға алып келеді. Патша сарайында ол сенашал Кейдің сықақтап сөйлеуіне ұшырайды. Кей Фергусқа өзінің батырлығын дәлелдеуге, басқа да нәрселермен қатар, патшаның қас жауы Қара салт аттыны жеңуге шақырады; Фергус қабылдайды. Патшалық сарайдың қызынан салт атты өнерін үйренгеннен кейін, ол Артурдан рыцарь атағын алады және Персиваль мен Гавейннен жігерлендіріліп, семсер сыйлайды. Фергус рыцарьлыққа енгеннен кейін Лиддел қаласына барады, онда ол алғаш рет кастелянның немересі Галиенді кездестіреді. Ол оған өзінің сүйіспеншілігін білдіреді, бірақ ол өз міндетін орындағаннан кейін ғана қайтуға уәде береді. Қара салт аттыны жеңген Фергус қайтып келеді, бірақ Галинаның жоғалғанын көреді. Осы кезде Фергусқа махаббаттың сиқыры тиді. Ол оны бір жыл бойы іздейді, бірақ ол жоғалған махаббатын қайтарып алатынын айтқан жұлдызды кездестіреді, егер ол Дуннотар қамалындағы қарт әйелден қалқан ала алса. Жаңа үмітпен Фергус "Англиядан" "Шотландияға" өту үшін Куинсферриге жолға шығады; алайда ол қайықшылармен дауласып, олардың бәрін өлтіріп, өзі жүзуге мәжбүр болады. Дуннотарға жеткенде Фергус қалқанның сақшысын өлтіріп, Лотианға қайта оралады. Сол кезде оған Галина Лотианның жаңа билеушісі екенін айтады, бірақ оны Роксбургте көршілес патша қоршап алады. Роксбургке бара жатқанда, оны Дуннотардағы айдаһардың күйеуі Мелроуз қаласында тоқтатады. Жеңіске жеткен Фергус Мелроузға қоныстанады, содан бастап әскерге қиындық тудырады. Ол ең батыр салт аттыларын жеңеді, бірақ бұл қоршауды көтеру үшін жеткіліксіз. Бірнеше уақыттан кейін патша өзінің немере інісі Артофиласты Галинадан қаланы тапсыруды талап етуге жібереді. Ол бас тартады, бірақ егер ол өзіне лайықты рыцарь тапса, олар дауды жеке жекпе-жекпен шешеді деп келіседі. Галина көп ұзамай келісімге өкінеді, өйткені ол өз адамдарының арасында дайын үміткер таба алмайды. Сондықтан ол өзінің қызметшісі Аронделді Карлайлдан Артурдан рыцарь сұрауға жібереді. Алайда Артур оны бере алмайды, өйткені оның барлық салт аттылары Фергусті іздеп жүр. Күңкейген Арондел қожайынына қайтады. Жолда ол Мелроузды өткізіп, Роксбургке қайтып оралғанға дейін Фергусқа оқиғаны баяндайды. Қызметшінің сәтсіздігі туралы хабар Галинаны қайғыға ұшыратады, өйткені жекпе-жек келесі күні өтуі керек. Уақыт келгенде, Галина өзін қорған мұнарасынан лақтыруға дайындалады. Алайда алыстан бір жарқын қалқанды көреді. Таңқырлы рыцарь Артофиласты өлтіреді, патша Лотианға деген талабынан бас тартады. Сол кезде Галина өзінің жоғалған махаббаты Фергустың кім екенін біледі. Бірақ ол сол кезде кетіп қалған еді. Карлайлға оралғанда Артур патша оқиға туралы біліп, жеңілген патшаны кешіреді. Артур Фергусті іздеуге жеке өзі шығады, бірақ Гавейн оны табу мүмкіндігі турнир өткізген жағдайда жақсырақ болады деп кеңес береді. Турнир Джедбургте ұйымдастырылып, жүлде - королева Галина мен оның патшалығы. Бір аптаға созылған турнирде Фергус жеңілмейтін болып қала береді, басқалармен қатар, Кей, Ланселот және Қара салт аттыны жеңеді. Осыдан кейін Фергус пен Галина некеге тұрып, Фергус Лотианның патшасы болады.

The story begins with a stag hunt. Beginning in Carlisle, King Arthur and his knights chase a great white stag, which eludes them until Percival finally captures it in Galloway. At this point, Fergus, working the land in the service of his father, spots the knights and is inspired by them. Fergus persuades his father to give him a suit of armour, so that he can follow after the knights and join them. Fergus makes his way to Carlisle, killing two bandits on the way, whose heads he brings to the king. Arriving at court, he is mocked by Kay, the seneschal. Kay challenges Fergus to prove his worth by, among other things, defeating the king's bitter enemy, the Black Knight; Fergus accepts. After being taught knightly arts by the daughter of the royal Chamberlain, he is knighted by Arthur and receives encouragement and a sword from Percival and Gawain. Following his introduction to chivalry, Fergus makes his way to Liddel Castle, where he first encounters Galiene, the niece of the castellan. She declares her love for him, but he only promises to return after he has fulfilled his quest. Having vanquished the Black Knight, Fergus returns, only to find that Galiene has disappeared. At this point, the magic of love hits Fergus. He searches for her in vain for a year, until he meets a dwarf who tells him that he will retrieve his lost love if he can obtain a shield from a hag in Dunnottar Castle. With renewed hope, Fergus makes his way to Queensferry, to cross from "England" into "Scotland"; however, he gets into a dispute with the boatmen, dispatches them all, and is forced to sail himself over. Upon reaching Dunnotar, Fergus slays the guardian of the shield, and returns to Lothian. It is then that he is told that Galiene is the new ruler of Lothian, but is besieged in Roxburgh by a neighbouring king. On the way to Roxburgh, he is waylaid at Melrose by the husband of the hag dragon he dispatched at Dunnottar. Emerging victorious, Fergus takes up residence in Melrose, and from there wreaks havoc on the army. He defeats some of its greatest knights, but this is not enough to lift the siege. After a while, the king sends his nephew Arthofilaus to demand that Galiene surrender the castle. She refuses, but they agree that if she can find a suitable knight, they will settle the dispute by single combat. Galiene soon regrets the deal, as she is unable to find a willing candidate among her men. She therefore sends her attendant, Arondele, to request a knight from Arthur at Carlisle. However, Arthur is unable to provide one because all of his knights are out searching for Fergus. Dejected, Arondele heads back to her mistress. On the way, she passes Melrose and relates the story to Fergus, before returning to Roxburgh. News of the attendant's failure brings Galiene to grief, because the combat must take place the following day. When the time arrives, Galiene prepares to throw herself from the castle tower. However, she catches sight of a shining shield in the distance. The mysterious knight slays Arthofilaus, and the king gives up his claim to Lothian. It is then that Galiene learns the identity of the knight, her lost love Fergus. By then, however, he had already departed. Back at Carlisle, King Arthur learns of the events and pardons the defeated king. Arthur decides personally to set out in search of Fergus, but Gawain counsels that he has a better chance of finding him if he hosts a tournament. The tournament is arranged at Jedburgh, and the prize is Queen Galiene and her kingdom. During the week long tournament, Fergus remains invincible, defeating, among others, Kay, Lancelot and the Black Knight. It is after this that Fergus and Galiene are united in marriage, and Fergus becomes King of Lothian.

Мұра

Он үшінші ғасырдың ортасында "Роман" орта голланд тіліне "Roman van Ferguut" деген атаумен аударылып, бейімделді. Романның бірінші бөлігі француз тілінен жақсы дәлдікпен аударылған, бірақ екінші бөлігі, мүмкін басқа автордың туындысы, еркін берілген. "Фергут" бүгінде голланд классикасы ретінде кеңінен танымал, Шотландияда немесе Франциядағы "Фергус романынан" әлдеқайда белгілі. Жақында оны американдық ғалым ағылшын тіліне аударған.