Кіріспе

Кореяның үкіметтік емес ғалымдары

Сеонби (хангул=선비) – Корея тарихының Горео және Жосон кезеңдеріндегі ғалымдар. Олар көбінесе, білімді дамыту мен тарату үшін ресми биліктің артықшылықтары мен құқықтарынан бас тартқан, мемлекеттік қызметте болмаған, халыққа қызмет етуші адамдар ретінде қарастырылды. Дегенмен, кейбір бұрынғы бюрократтар зейнетке шыққан соң ауылға көшіп, сеонби өмір салтын қабылдағандықтан, олар да сеонби деп есептелді. Сеонбилер дәстүрлі мағынада бүгінде жоқ, бірақ бұл термин кейде адамдарды сипаттау үшін метафора ретінде қолданылады. Адам туралы айтқанда, бұл сөз оның зиялылығын, әдептілігін және сабырлылығын көрсетеді. Алайда, оны ағылшын тіліндегі "geezer" сөзі сияқты теріс мағынада қолдануға болады, немесе өткенге қатысты ескірген құндылықтарды атап көрсету үшін де пайдаланылады. Сонымен қатар, кейде ол екіжүзділікке байланысты қолданылады, әсіресе Жосон әулетіндегі кең таралған жемқорлық салдарынан.

Философия

Сеонбилер қатаң мінез-құлық ережелерін сақтап, қоғамды дұрыс жолға жетелеуді өздерінің моральдық борышы деп есептеді. Сеонбилер мінез-құлықтың кемелдігіне тек білім арқылы ғана емес, сонымен қатар тура жолмен жүру арқылы қол жеткізуге тырысты, өмірді қарапайымдық пен үнемі білім алумен өткізді. Сеонбилердің мақсаты – әлеуметтік әділдікке жетіп, оны қамтамасыз ету болды. Сеонби еркектігі физикалық қабілеттерден гөрі, ақыл-ой жетістіктерін көрсетеді және көптеген оңтүстік кореялықтар үшін әлі де құнды, ал кейбір ғалымдар оны корей еркектігінің үлгісі деп санайды. Сеонбилер қарапайым халықтың ауыр жағдайларын терең сезінді. Әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету жолында сеонбилер патшаға қауіпті салдарға қарамастан тікелей шағымдар жасады және осының салдарынан көптеген қуғын-сүргінге ұшырады.

Жебе ату

Жосон дәуірінде садақ ату сеонбилердің бос өнер саласы болғандықтан, садақ атуды үйренген көптеген ғалымдар болды. Сондықтан, сеонби, яғни ғалым, мемлекеттік қызметкер болу үшін арнайы білім алған адам. Сонымен қатар, Жосеонда құрылған көптеген әділ әскерлердің басым бөлігі сеонбилердің басшылығымен жүзеге асты. Тіпті қарапайым ауылдарда да янгбанмен жақын байланыста болған сеонбилер жергілікті басшылармен тең дәрежеде болды, сондықтан сеонбилер қарапайым халықты тиімді біріктіре алды. Бұл, сеонбилердің көпшілігі жауынгерлік өнер мен басқаруға жаттығу алғанын білдіреді. Мысалы, Гвак Чжэ Ю, Го Гён Мён және Жо Хён сияқты сеонбилер әділ әскерлерді шайқаста жетектеді.

Әділ әскер

Әділ әскер 의병 негізінен соонбилер ұйымдастырып, басшылық еткен. Сөздіктегі анықтама бойынша, әділ әскер – әділдік үшін туған әскер, бірақ бұл уақыт пен халыққа қарай әртүрлі анықталуы мүмкін, яғни әділеттілік армиясы. Басқаша айтқанда, бұқаралық наразылықтарды тыйымдап, хаос іздеу әділдік деп есептелді. Жосон дәуірінде Сарим фракциясы – неоконфуциандық саяси идеологияны іске асыруға белсенді түрде ұмтылған Жосон дәуірінің саяси фракциясы болды. Сарим – патша билігімен тығыз байланыстағы, саяси және әлеуметтік функцияларды атқаруға жауапты билеуші топ. Олар неоконфуциандық саяси идеяларды идеологиялық деңгейде ғана емес, сонымен қатар Жосон дәуірінің саяси жүйесінде практикалық деңгейде де жүзеге асыруға жауапты болды. Саримнің саяси идеологиясы неоконфуциандық Деохва гёмин (덕화교민) – (халықты ағарту) негізіндегі патшалық саясатты баса назарға алып, оны іс жүзінде жүзеге асыруда, сонымен бірге этикалық деңгейде даналық және бедел қағидаларын жоюда көрінді. Саримнің саяси идеологиясы – әділдікті іздеудің және оны іске асырудың батылдығында болды. Саримнің саяси идеологиясы ел ішінде және сыртта туған өлім, қайғы, әділетсіздік пен терісшілікке қарсы тұру рухы ретінде көрінді. Бұл ішкі саяси қайшылықтардың мәнін ашып, сыртқы қауіп-қатерлерден ұлттық мақтаныш пен қауіпсіздікті қорғауға бағытталған тазалық рухы ретінде көрінді. Жосон дәуірі, неоконфуциандықты саяси идеология ретінде қабылдап, жаңадан келгендердің шапқыншылығына байланысты туған ұлттық дағдарысқа жауап беріп, белсенді қарсылық көрсеткені осы идеологиялық негізбен байланысты. 16-шы ғасырда Сарим фракциясы саясатқа қатысып, неоконфуциандықтың практикалық зерттеуі – даосизмге баса назар аударды. Саримнің көзқарасы бойынша, әділдікті іс жүзінде қолдану – оны іске асырумен теңестірілді. Сарим фракциясының уақытша әлсіреуі нәтижесінде неоконфуциандық жүйеленді, ал академиялық әртүрлілік пайда болған сайын практикалық академиялық стильге баса назар аударылды. Оның көрнекті өкілі – Жо Сик. Ол неоконфуциандық іс-практикаға баса назар аударды, ал оның іс-әрекеті адалдық ретінде көрінді. Ол үшін әділдік – сыртқа бағытталған іс-әрекеттерге баса мән беру ретінде көрінді. Ол сурет теориясы тұрғысынан белсенді бағындыруды қатыстырып, «Чунчу» адалдық қағидасын басты нұсқау ретінде атап көрсетті.