1861 жылғы Брайтон маңындағы теміржол апаты

Кіріспе

1861 жылы Англияның Брайтон қаласының жанында теміржол апаты болды. Клейтон туннеліндегі теміржол апаты 1861 жылдың 25 тамызында, Англияның оңтүстік жағалауындағы Брайтоннан 5 миль (8 км) қашықтықта орын алды. Ол кезде бұл Ұлыбритания теміржол жүйесіндегі ең ірі апат еді. Бір пойыз туннель ішінде екінші пойызға соғылып, 23 жолаушы қаза тауып, 176 адам жарақат алды. Брайтон станциясынан солтүстік бағытта үш пойыз бірнеше минуттың арасында шықты. Клейтон туннеліне оңтүстік жақтан кіре берістегі автоматты сигнал, бірінші пойыз өткеннен кейін қауіп сигналына қайта оралмады, соның салдарынан екінші пойыз да туннельге кірді. Туннельдің оңтүстік жағындағы сигнал беруші екінші пойызды тоқтату үшін қызыл желегімен кешігіп сигнал берді, бірақ оның көрінбегенін ойлады. Дегенмен, екінші пойыздың машинисі бір сәтте желегін көріп, пойызын туннель ішінде тоқтатты. Сигнал беруші, туннельдің солтүстік жағындағы сигналдық будкадан келген "жол ашық" деген телеграф хабарламасын бірінші пойызға емес, екінші пойызға қатысты деп қате түсіндіріп, үшінші пойызға туннельге кіруге рұқсат берді.

Жағдайлар

Түзектің оңтүстік кіреберісіндегі кабинасында сигналшы Генри Киллик сигналды дабыл қоңырауымен және инелі телеграфпен байланыстырды. Ол сигналды кабинадағы дөңгелек арқылы басқаратын, ал сигнал әдетте «қауіп» күйінде болар еді, егер ол «ашық» күйге қойылып, пойыздың туннельге кіруіне рұқсат бермесе. Пойыз өткеннен кейін, сигнал автоматты түрде «қауіп» күйіне оралуы тиіс еді, бірақ олай болмаса, дабыл қоңырауы естілер еді. Инелі телеграф туннельдің солтүстік кіреберісіндегі сигнал қорапшасына қосылған. Оңтүстік сигналшы дөңгелекті басып тұрса, солтүстік сигналшыға «туннельде пойыз» деген белгі берілетін. Әйтпесе, телеграфтың инесі тік тұратын. Клейтон туннелін қоспағанда, желі уақыт аралығы жүйесімен жұмыс істеді, бұл бір жолдағы пойыздардың арасында бес минуттық үзіліс болуын талап етті. Осыған қарамастан, үш пойыз Брайттоннан жеті минут ішінде шықты:

Портсмут экскурсиясы сағат 8:28-де
Брайттон экскурсиясы сағат 8:31-де
Брайттон – Виктория сағат 8:35-те

Клейтон туннеліне оңтүстік кіреберісінде алғашқы пойыз «ашық» сигналмен өтті, бірақ дабыл қоңырауы Килликке сигналдың «қауіп» күйіне оралмағанын ескертті. Ол солтүстік кабинадағы Браунға «туннельде пойыз» хабарын жіберді, бірақ екінші пойыздың оны басып өтіп, туннельге кіруін тоқтату үшін сигналды уақытында «қауіп» күйіне қайтара алмады. Ол бірінші пойызға қарағанда үш минуттан кейін келді, сондықтан оның алдындағы пойызға жете алуы мүмкін еді. Бірінші пойыз әлі де туннельде болғандықтан, Киллик кабинадан асығып шығып, екінші пойызды тоқтату үшін қызыл туын желбіретіп тұрды. Бірақ ол жүргізушінің туын көргеніне сенімді болмады. Ол туннельдің солтүстік жағындағы Браунға: «Туннель ашық па?» - деп телеграф арқылы сұрады. Сол сәтте алғашқы пойыз туннельден шықты, сондықтан Браун Килликке: «Туннель ашық» деп жауап берді. Киллик Браун екінші пойыз туралы айтып отыр деп ойлады. Шындығында, екінші пойыздың жүргізушісі қызыл туды көрген. Ол пойызын туннельге шамамен 800 метрге дейін тоқтатып, оңтүстікке қарай кері жүргізуді бастады. Осы уақытта Киллик үшінші пойыздың жақындап келе жатқанын көрді және оны тоқтатуға сигнал берді. Туннель ашық деп ойлап, ол үшінші пойызға жол ашу үшін ақ туын желбіретті. Екінші және үшінші пойыздар туннельде қатты соқтығысты. Екінші пойыз алға итеріліп, үшінші пойыздың локомотиві екінші пойыздың күзетші вагонын қиратып, содан кейін соңғы вагонына соқты. Үшінші пойыздың локомотиві вагон төбесінен өтіп, тоқтағанша туннель төбесіне түтінін соқты. 23 қазаның көп бөлігі соңғы вагоннан шықты, онда жолаушылар жарылған локомотивтен күйіп немесе қайнап өлді. Кейбір құрбандардың денелері уақытша «Хассокс» қонақ үйінің жертөлесінде сақталды. Брайтон қалалық залында 23 құрбанның өліміне қатысты тоғыз күндік сот отырысы өтті. Сот отырысы қазылар алқасының Брайтон станциясының көмекші станция бастығы Чарльз Леггті немқұрайлылық танытқаны үшін кінәлі деп тапқанымен аяқталды, ол компания ережелеріне қайшы келіп, үш пойызды тым жақын аралықта жіберді. Алқабилер Киллик пен Браунның ешқандай кінәсі жоқ деп тапты. Легг адам өлтіруде айыпталды, бірақ кінәсіз деп танылды.

At the southern entrance of the Clayton Tunnel, the first train passed the signal at "clear", but the alarm bell rang to warn Killick that the signal had not returned to "danger". He sent a "train in tunnel" message to Brown in the north cabin, but did not return his signal to "danger" in time to stop the second train from passing it and entering the tunnel. It was only three minutes behind the first, so it was possible that it would catch up with the train ahead. Because the first train was still in the tunnel, Killick rushed out of the cabin, waving his red flag to stop the second train just as it was passing. However, he could not be sure that the driver had seen his flag. He telegraphed Brown at the northern mouth of the tunnel: "Is tunnel clear?" At that moment, the first train left the tunnel, so Brown signalled back to Killick: "Tunnel clear". Tragically, Killick thought that Brown was referring to the second train and not the first. In fact, the driver of the second train had seen the red flag. He stopped his train about half a mile (800 m) into the tunnel and began reversing back to the south end. Meanwhile, Killick saw the third train approaching, which stopped at his signal. Thinking that the tunnel was clear, he waved his white flag to allow it to proceed. The second and third trains collided in the tunnel with great force. The second train was pushed forward, and the locomotive of the third train destroyed the guard's van of the second train before smashing into its last carriage. The locomotive of the third train rode up over the carriage roof and smashed its chimney against the tunnel roof before stopping. Many of the 23 deaths were in that last carriage, in which passengers were burnt or scalded to death by the shattered engine. The bodies of a number of the victims were stored temporarily in the cellar of The Hassocks Hotel. A nine day inquest into the deaths of the 23 victims was held at Brighton town hall. It concluded with the jury finding that Charles Legg, the assistant stationmaster of Brighton station, was guilty of manslaughter, because of his negligence in starting three trains so close together, against the rules of the company. The jury did not find any negligence by either signalman Killick or by Brown. Legg was committed to trial for manslaughter, but found not guilty.

Себептер

Апат пойыздардың тым жақын арақашықтықта жүру мәселесін жария етті, сигнал берушілер қауіпсіздік үшін жағдайды тым жылдам бағалауға мәжбүр болды. Екі сигналдық посттың арасындағы қарапайым байланыс қатесі сол жексенбіде апатқа алып келді, бірақ телеграф та трагедияға кінәлі деп танылды, себебі ол коммутаторға үздіксіз басым жасалмаса, сигналды тіркемеді. Сигнал да кінәлі болды, өйткені пойыз өткеннен кейін дереу "қауіп" күйіне қайтпады. Осы апат теміржол жүйесінің қалған бөлігінде уақыт аралығы жүйесінен гөрі блоктық жүйені қолдануға ықпал етті. Оқиғаның тағы бір қыры – сигналшы Киллик сол күні реттелген 18 сағат емес, 24 сағаттық үздіксіз жұмыс істеді, толық демалыс күнін алу үшін. Капитан Тайлер апат туралы баяндамасында: «Сигналшы Киллик сияқты жауапты лауазымдағы адамның аптасына бір күн демалу үшін жиырма төрт сағат бойы жұмыс істеуге мәжбүр болуы аянышты» деді. Чарльз Диккенс өзінің «Сигналшы» әңгімесін осы оқиғаға негіздеп, оқиғаларды (әсіресе қоңыраулар мен телеграф инесін) көркемдеп бейнелеген, сондай-ақ басқа да эпизодтарды қосты. Стейплхерст теміржол апатындағы өзінің тәжірибесі оған осы қорқынышты әңгімені жазуға шабындырған болуы мүмкін. 1866 жылдың желтоқсан айында осы әңгімені оқығандар Клейтон апатын әлі есінде сақтаған болар.