Кіріспе

Киров класындағы соғыс крейсері

Ресей монархы Пётр Великий (Пётр Великий) – Ресей әскери-теңіз флотының төртінші кемесі. Алғашқыда ол Коммунистік партияның бұрынғы Бас хатшысы Юрий Андроповтың құрметіне Юрий Андропов (Юрий Андропов) деп аталды, бірақ Совет Одағы құлағаннан кейін кеменің аты өзгертілді. Ресейлік жіктемеде ол "ауыр ядролық қуатпен жүретін басқарылатын зымырандық крейсер" деп белгіленеді, бірақ Батыс қорғаныс сарапшылары оларды сипаттау үшін "соғыс крейсері" терминін қайта қолданады, себебі олар әлемдегі ең ірі "жеке құрамадағы" әскери кемелер. Пётр Великий Солтүстік флоттың флагманы болып табылады. Кеме құрылысы ұлттық экономикалық қиындықтарға байланысты, Совет Одағы құлағанға дейін де, одан кейін де қаржыландырудың жетіспеуінен кешікті. Ол жұмыс басталғаннан кейін он екі жыл өткен соң, 1998 жылы ғана аяқталып, қолданысқа берілді. Сол кезде ол Пётр Великий деп қайта аталды, бұл атау "Ұлы Петр" деген мағынаны білдіреді. Пётр Великий өзінің қызметі барысында екі тактикалық номерді тағайындалған: "183" және қазіргі уақытта "099".

Қызмет тарихы

1996 жылғы қарашада қабылдау сынақтарын аяқтағаннан кейін кеме Северомёрск қаласында Солтүстік флотқа берілді және Солтүстік флоттың флагманы деп тағайындалды. 2000 жылғы тамызда "Петр Великий" Кеңес Одағының ыдырауынан бергі он жылдағы ең ірі теңіздік оқу-жаттығуларын бақылау үшін Баренц теңізінде болды. Кеме "Оскар II" класындағы "К-141 Курск" суасты қайығының нысанасы болуы тиіс еді және "Курскпен" байланыс үзілген кезде қашу маневрлерін жасап жатқан. Кейіннен суасты қайығы торпедалық жарылыстардан зардап шеккені анықталды, нәтижесінде экипаждың барлық 118 мүшесі қаза тапты. 2001 жылы "Петр Великий" суасты қайығы батқан аумақты күзетті. 2004 жылғы наурызда Ресей Теңіз күштерінің Бас адмиралы Владимир Куроедов кемедегі инженерлік техникалық қызмет көрсетудегі мәселелерге байланысты "Петр Великийді" қызметке жарамсыз деп жариялады. 2004 жылғы 19 сәуірде крейсер корпустың төменгі бөлігін бояу, жөндеу және рульдік жүйені тексеру үшін PD 50 жүзбелі докқа орналастырылды. Жөндеу жұмыстары сол жылдың соңында аяқталып, тамыз айында ол қайтадан миссияларды орындауға кірісті. 2004 жылғы 21 қыркүйектен 22 қазанға дейін ол алғашқы ұзақ сапарына шықты. "Адмирал Кузнецов" әуе тасымалдағышы, "Адмирал Чабаненко" және "Адмирал Ушаков" эсминецтері, сондай-ақ бірнеше қосымша кемелермен бірге ол Солтүстік-Батыс Атлантикаға бағытталды. Бұл Суық соғыс аяқталғаннан кейін Ресейдің өткізген ең ірі теңіздік жаттығуы болды.

2008-2009 жылғы круиз

2008 жылдың 8 қыркүйегінде «Пётр Великий» крейсерінің Кариб теңізіне барып, Венесуэла әскери-теңіз күштерімен, ресейлік эсминец «Адмирал Чабаненко» және басқа да қолдау кемелерімен бірге теңіз жаттығуларына қатысатыны жарияланды. Бұл Кариб теңізіндегі Солтүстік Америка мен Кеңес Одағы арасындағы суық соғыстың аяқталуынан бергі Ресейдің алғашқы ірі күш көрсетуі болар еді. 22 қыркүйекте «Пётр Великий» және «Адмирал Чабаненко» Североморск портынан шықты. 22 қазанда «Пётр Великий» Түркияның Аксаз-Карагач портына кірді, ал 6-9 қарашада крейсер мен «Адмирал Чабаненко» Францияның Тулон портына барды, 10 қарашада Жерорта теңізінен шығып, Гибралтар бұғазынан өтті. «Пётр Великий» 25 қарашада Венесуэланың Ла-Гуайра қаласына келді, бұл Ресей Президенті Дмитрий Медведевтің сапарымен бірге болды. 2008 жылдың 1-2 желтоқсанында Венесуэла әскери-теңіз күштерімен бірлескен «VENRUS 200» жаттығуы өтті. Жаттығулар аяқталғаннан кейін «Адмирал Чабаненко» 5-10 желтоқсанда Панамаға қысқа сапар жасады, содан кейін 13-15 желтоқсанда Никарагуаның Блюфилдс қаласына барды және 19 желтоқсанда Кубаның Гавана қаласына жетті. «Пётр Великий» Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласына жеке сапарлады. 2009 жылдың 11 қаңтарында Ресей Бас штабының бастығы «Пётр Великий» және тағы алты ресейлік әскери кеме сол айдың соңында Үндістан әскери-теңіз күштерімен бірлескен теңіз жаттығуына қатысатынын мәлімдеді. «Киров» класындағы крейсер Үндістанға қарай жолға шығар алдында Кейптаунда үш күн тоқтады. 31 қаңтарда «Пётр Великий» Үндістанның Гоа штатындағы Мормугао портынан шықты. Екі күндік сапардан кейін, оның ішінде Үндістанның басқарылатын зымырандық эсминецімен өткізілген теңіз жаттығуынан кейін крейсер Африка суларына бет бұрды, онда ол Ресей әскери-теңіз күштерінің басқа кемелеріне қосылып, «INDRA 2009» жаттығуын өткізді. 12 ақпанда кеме Сомали жағалауында үш қайықтағы он қарақшыны ұстады. 10 наурызда «Пётр Великий» Североморск портына оралды, бұл алты айлық миссияны аяқтады.

2010 жылдар

2010 жылдың 30 наурызында «Петр Великий» Солтүстік флотты жаңа алты айлық міндетке аттанды. Алты айлық қызмет барысында әскери кеме Атлант мұхиты мен Жерорта теңізінен өтіп, Суэц каналы арқылы Үнді мұхитына енді. Үнді мұхитында крейсер Қара теңіз флотының басқа ресейлік соғыс кемелерімен бірге маневрлер жасады. 14 сәуірде зымырандық крейсер Сириядағы Тартус теңіз портына сапар жасады. 2008 жылдың қыркүйегінде Ресейдің Сириямен Тартусты Таяу Шығыста ресейлік соғыс кемелерінің тұрақты базасына айналдыру мүмкіндігін талқылағаны хабарланды. Мамыр айының басында «Петр Великий» Оңтүстік Қытай теңізінде ресейлік крейсер «Москвамен» кездесті. Олар бірлескен жаттығулар өткізіп, 5 мамырда дәстүрлі қоштасу рәсімін өткізді. Екі кеме Ресейдің Шығыс порты Владивостокқа «Восток-2010» ірі стратегиялық жаттығуына қатысу үшін келуі тиіс болды. 29 қыркүйекте «Петр Великий» теңізде алты айдан кейін Солтүстік флоттағы өз базасына оралды. Солтүстік флоттың флагманы 30 наурызда миссия басталғаннан бері үлкен қашықтықты жүзіп өтті. 2013 жылдың қыркүйек айының басында «Петр Великий» тұрақты патрульдерді құруға дайындық мақсатында Солтүстік теңіз жолының ресейлік бөлігі арқылы Ресей теңіз күштерінің флотилиясын жетектеді.

Сириядағы операциялар

2014 жылы «Петр Великий» крейсері, адмирал Кузнецов, «Сергей Осипов», «Кама» және «Дубна» танкерлері, «Алтай» буксирі және «Ропуча» классындағы «Минск» (122) десант кемесі Солтүстікке қарай бару үшін Англия арнасына кірді. Британдық эсминец Ресейлік әскери топтың Ұлыбританияға жақындағанын қадағалады. Кемелер бір-бірін анықтағаннан кейін, стандартты «көрісу және сәлемдесу» рәсімі ретінде қысқа мерзімге жақын өтті. «Петр Великий» қытай фрегаты «Янченг» және батыс елдерінің кемелерімен бірге Сирияның химиялық қаруларын жою операциясына қатысты. 2016 жылдың мамыр айында «Петр Великий» екі жылдан кейін Солтүстік Ресейдің жағалауындағы оқу-жаттығуларға қатысу үшін теңізге шықты. 15 қазанда «Петр Великий» адмирал Кузнецовты Жерорта теңізіне сүйемелдеу үшін Североморскінен шықты, сонымен қатар көмекші кемелер мен екі «Удалой» классындағы эсминец – «Североморск» және «Вице-адмирал Кулаков» та болды. Олар Сирияның Алеппо қаласындағы көтерілісшілермен күресіп жатқан үкіметтік күштеріне қолдау көрсету үшін Жерорта теңізінің шығыс бөлігіне бет алды. «Петр Великий» 21 қазанда Ресейдің Солтүстік флотының қалған бөлігімен бірге Норвегия теңізі мен Англия арнасынан өтті, бұл кезде британдық эсминец HMS Dragon оларды қадағалап отырды.

2017-2019 жылдар

2017 жылдың 17 шілдесінде «Петр Великий» Дмитрий Донской қолдау кемесі және фрегатпен бірге Кронштадт қаласында Ресей Әскери-теңіз күнін тойлауға қатысу үшін Североморсктен шықты. Конвой Storebælt бұғазы арқылы өтті, ол Даниядағы «Донскойдың» өтуі үшін жеткілікті тереңдігі бар жалғыз бұғаз болды. 2019 жылдың 6 сәуірінде кеме крейсер «Маршал Устинов» және бірнеше ядролық суасты кемелерімен бірге Баренц теңізіне кірді. 10 қазанда ол шамамен 15 басқа әскери кеме, суасты кемелері және қосымша кемелермен бірге Баренц теңізіне ірі жаттығулар жүргізу үшін шықты.

2020 жылдар

2020 жылдың 29 мамырында ол жаттығу үшін Баренц теңізіне барды. 11 шілдеде Пётр Великий крейсері Маршал Устинов крейсерімен бірге Баренц теңізінде жаттығу өткізді, екеуі де Granit және Vulkan зымырандарын сәтті сынады. 2021 жылдың 24 мамырында Пётр Великий 10-ға жуық басқа әскери кемемен бірге теңізге шықты, олардың ішінде Маршал Устинов та болды. 7 маусымда Пётр Великий әлі де теңізде жүргені хабарланды, ол 20 кемеден тұратын жаттығуға қатысты. 2021 жылдың 1 шілдесінде ол тағы да теңізге шықты. 15 қыркүйекте крейсер Баренц теңізінде Маршал Устинов крейсерімен бірге жаттығу өткізді, екеуі де Granit және Vulkan зымырандарын сәтті сынады. 2022 жылдың 29 қаңтарында крейсер портты қыймай-ақ әуе шабуылынан қорғану жаттығуларын жүргізді. 15 ақпанда Пётр Великий, адмирал Горшков фрегаты, дизельдік және атомдық суасты кемелері Баренц теңізінде жаттығуды бастады. 15 және 17 наурыз аралығында ол және Североморск эсминшісі Норвегия мен Исландия арасында НАТО-ның ірі әскери-теңіз жаттығуы кезінде бірлескен жаттығулар өткізді. 18 сәуірде Пётр Великий Баренц теңізінде артиллериялық жаттығулар жүргізді. Маусым айында теңізшілер шілдеде өтетін Әскери-теңіз күнінің парадына дайындық бастады. 17-26 тамыз аралығында Пётр Великий ірі жаттығулар кезінде теңізде болды және 24 тамызда Granit зымыранын сынады. Оған Адмирал Ушаков эсминшісі және белгісіз саны суасты кемелері сүйемелдеді. Сонымен қатар, Баренц теңізінің шығыс бөлігінде Адмирал Левченко эсминшісі, Александр Отраковский десанттық кемесі және Сергей Осипов танкері белсенділік танытып, Солтүстік теңіз жолымен шығысқа қарай сапарға шықты. Жаттығу барысында Североморск және Иван Грен эсминшілері Санкт-Петербургтегі негізгі әскери-теңіз парадынан Североморскіге бара жатқанда Баренц теңізінен өтті. 27 қазанда ол Баренц теңізінде жол жүрді. Крейсер 1 қарашада тағы да теңізге шықты. 2023 жылдың 20 сәуірінде Адмирал Нахимов кемесі қызметке оралғаннан кейін Пётр Великий кемесі қызметтен шығарылуы мүмкін деген хабар тарады. Бұл шешімнің себебі модернизацияның жоғары құны болуы мүмкін. Алайда, кемені қызметтен шығару туралы әлі шешім қабылданбағаны да хабарланды.

Авариялар мен оқиғалар

1996 жылғы 16 қазанда Балтық теңізінде "Пётр Великий" кемесін барлау барысында, швед әскери-әуе күштерінің "Сааб 37 Вигген" истребитель-разведчик ұшағымен ұшқан пилоты, жақыннан келе жатқан ресейлік ұшақтан қашуға тырысып, суға құлап, қаза тапты.