Француз-Рабих әз-Зубайр шайқасы: 1900 ж. Чад маңындағы Күссеридегі шайқас, Францияның Африкадағы колонияларын біріктіру мақсатымен өтті. Рабих әз-Зубайр күштері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франция мен Рабиғ аз Зубайр империясы арасындағы шайқас
Battle between France and Rabih az Zubayr's empire
Куссери шайқасы Шари Багуирми аймағын француздықтар басып алу жоспарларының нәтижесінде басталды. 1899–1900 жылдары француз армиясы үш қарулы колонна ұйымдастырды: біреуі Конгодан солтүстікке, біреуі Нигерден шығысқа, ал үшіншісі Алжирден оңтүстікке бағыт алды. Мақсат – Батыс Африкадағы француздың барлық иеліктерін байланыстыру болатын, және бұл 1900 жылдың 21 сәуірінде қазіргі Чад мемлекетінің Шари өзенінің оң жағалауында, қазіргі Камерунның солтүстігіндегі Куссери қаласының қарсы жағында іске асырылды.
The battle of Kousséri originated in French plans to occupy the Chari Baguirmi region. In 1899–1900, the French organized three armed columns, one proceeding north from Congo, one east from Niger and another south from Algeria. The objective was to link all French possessions in Western Africa, and this was achieved April 21, 1900 on the right bank of the Chari in what is now Chad opposite Kousséri, in what today is northern Cameroon.
Кіріспе
1899 жылы Суданның қолбасшысы Рабих аз Зубайр шамамен 10 мың жаяу және атты әскерді, барлығы мылтықпен жабдықталған (400 мылтықтан басқа, олардың көпшілігі ескірген), сондай-ақ найза немесе садақпен қаруланған көптеген қосымша әскерлерді дайындады. Оның әскерлері Баггара мен Карнак Логонда бекіністі гарнизондарды ұстады. 1899 жылы Рабих Дикода француз өкілі Фердинанд де Бегальді қабылдады. Олардың арасындағы келіссөздер күрделеніп, Бегаль тұтқындалды. 1899 жылдың 17 шілдесінде Франция Рабихқа қарсы жіберген күштердің командирі лейтенант Бретонне және оның көптеген әскерлері Шари өзенінің жағасындағы Тогбаода, қазіргі Сархта қаза тапты. Бұл жеңістен Рабих үш зеңбірек алды (кейін француздықтар Куссериде қайта басып алды) және Дикода қалдырған ұлы Фадлаллаға Бегальді дарға асуға бұйрық берді. Жауап ретінде Габондан келген француз колоннасы, Эмиль Джентиль басқарып, Leon Blot бу пароходының қолдауымен жыл соңында Кунода Рабихпен кездесті. Француздар жеңіліске ұшырап, шығынға ұшырады, бірақ қайта жиналып, Куссери қаласына қарай жол тартты. Мұнда олар Лами колоннасымен (Алжирден келген) және Нигерден келген бұрынғы Вуле-Шанойн миссиясымен қосылды. Бұл колоннаны енді Жоалланд Мейньер басқарды, себебі Вуле мен Шанойн оларды құтқаруға жіберілген француз офицерін өлтіргеннен кейін, миссияның жергілікті халыққа жасаған қатыгездігі туралы хабар Еуропа баспасөзіне жетті. Лами біріккен күштерге қолбасшылық етті.
In 1899, Sudanese warlord Rabih az Zubayr could field some 10,000 infantry and cavalry, all provided with rifles (except for 400 rifles, these were mostly obsolete), plus a great number of auxiliary troops equipped with lances or bows. His forces held fortified garrisons at Baggara and Karnak Logone. In 1899, Rabih received in Dikoa the French representative Ferdinand de Béhagle. The talks between them degenerated, and Béhagle was arrested. On July 17, 1899, Lieutenant Bretonnet, whose force was then sent by France against Rabih, was killed with most of his men at Togbao at the edge of the Chari River, present day Sarh. Rabih gained three cannons from this victory (which the French later retook at Kousséri) and ordered his son Fadlallah, whom he had left in Dikoa, to hang Béhagle. In response, a French column proceeding from Gabon and led by Émile Gentil, supported by the steamboat Leon Blot, confronted Rabih at Kouno at the end of the year. The French were pushed back, suffering losses, but regrouped and continued to the town of Kousséri. Here, they linked up with the Lamy column (proceeding from Algeria) and the former Voulet Chanoine Mission, proceeding from Niger. This column was now commanded by Joalland Meynier, after Voulet and Chanoine murdered the French officer sent to relieve them, when news reached the European press of the mission's brutality to local people. Lamy took command of the united forces.
Шайқас
Рабих пен француздар арасындағы соңғы шайқас 1900 жылдың 22 сәуірінде болды. Француз күштері 700 сарбаздан, сондай-ақ одақтас Багирмиліктерден берілген 600 мылтықшы және 200 атты әскерден тұрды. Куссериден шыққан француз әскері үш бағытта Рабихтың лагеріне шабуыл жасады, ал одан кейін болған шайқаста француз командирі, майор Амеди Франсуа Лами қаза тапты. Бірақ Рабихтың әскері басылып, Шари өзенінен қашуға тырысқанда, Орталық Африка миссиясының жедел әскерінен бірі Рабихты басына атып құлатты. Рабихтың денесі үшін сыйлық бар екенін естіген жедел әскер қайта далаға оралып, Рабихтың басын және оң қолын әкелді. Француз жағынан 28 адам қаза тауып, 75-і жараланды; ал Рабих жағынан 1000-нан 1500-ға дейін адам қаза тауып, 3000-нан астам адам жараланды, соның ішінде әскермен бірге келген әйелдер мен балалар да болды.
The final showdown between Rabih and the French took place on April 22, 1900. The French forces consisted of 700 troops, plus the 600 riflemen and 200 cavalry provided by the allied Baguirmians. Leaving Kousséri the French in three columns attacked Rabih's camp, and in the ensuing battle, the French commander Major Amédée François Lamy was killed. However, Rabih's forces were overwhelmed and, while attempting to flee across the Chari River, Rabih was shot in the head by a skirmisher from the Central Africa mission. Hearing there was a bonus for Rabih's corpse, the skirmisher returned to the field and brought back Rabih's head and right hand. The casualties amounted to 28 dead and 75 wounded on the French side; 1,000 to 1,500 dead and more than 3,000 wounded on Rabah's side, including women and children accompanying the army.
Маңыздылығы
Рабих әскерлерінің жеңілісімен француздер Чадтың көп бөлігін бақылауларына алды, ол француз отаршылдық империясының құрамына кірді. Қазіргі Буркина-Фасо және Нигер арқылы Voulet Chanoine миссиясының өтуі осы аймақтарға номиналды протекторат мәртебесін сыйлады, ал Алжирден келген күштер Сахара арқылы жаулап алу мен басқарудың мүмкін екенін көрсетті. Габондан Гентильдің миссиясы француз және британ империялық бақылауының нақты шекараларын белгілеуге көмектесті және Африкадағы ең тұрақты үш француз отарлық иелігін (Сенегал және Жоғарғы Нигер өзені аңғары, Габон мен Конго-Браззавиль, және Алжир) байланыстырды. Француз отаршылдық тарихтарында Куссер шайқасы Африка үшін шабуылдың аяқталуы және француз Батыс және Экваторлық Африканың "тыныштандыру" кезеңінің басталуы ретінде қарастырылады.
With the defeat of Rabih's forces, the French ensured their control over most of Chad, which became part of the French colonial empire. The march of the infamous Voulet Chanoine Mission through modern Burkina Faso and Niger brought nominal protectorate status to these areas, and forces from Algeria showed that a cross saharan conquest and administration was possible. Gentile's mission from Gabon, added to these, helped define the practical borders of French and British imperial control, and linked the three most stable French colonial possessions in Africa (Senegal and the Upper Niger River Valley, Gabon and Congo Brazzaville, and Algeria). In French colonial histories, the Battle of Kousséri is usually seen as the ending point of the Scramble for Africa and the beginning of the "pacification" phase of French West and Equatorial Africa.