Кіріспе
Ротари жарлығы (лат. Ротари жарлығы; сондай-ақ Edictus Rothari немесе Edictum Rotharis) – Ломбард заңдарының алғашқы жазбаша жинағы, 643 жылдың 22 қарашасында Павияда король Ротари армия жиналысы – gairethinx арқылы кодификацияланып, жарияланды. 8 ғасырдың ломбард тарихшысы Павел Диаконның айтуынша, ломбардтардың (Ломбард: cawarfidae) әдет-ғұрыптары осыған дейін жадта сақталған. Латын тілінде жазылған Жарлық негізінен ломбардтардың германдық әдет-ғұрып заңын қамтиды, феодалдық билеушілердің билігін шектеу және король билігін нығайту мақсатында бірқатар өзгерістер енгізілді. Жарлық латын тілінде жазылған болғанымен, ломбард тіліндегі бірнеше сөз аударылмаған, мысалы: "grabworfin, arga, sculdhais, morgingab, metfio, federfio, mahrworfin, launegild, thinx, waregang, gastald, mundius, angargathung, fara, walupaus, gairethinx, aldius, actugild немесе wegworin". 388 тарауға бөлінген Жарлық сол кездегі басқа герман заңнамаларымен салыстырғанда жаңашыл болды. Франктер, вестготтар және англосакстар одан бұрын заң кодекстерін жинақтаған. VI ғасырдың вестгот королі Аларик II-нің Breviarium Alaricianum-ынан айырмашылығы, Жарлық негізінен герман тайпаларының заңдарынан тұрды, ол римдік заңдар емес, құн төлемі, мұрагерлік және жекпе-жектермен айналысты. Латын тілінде жазылғанға қарамастан, ол римдік өнім емес еді, және дер кезіндегі вестготтардың Forum Iudicum-ынан айырмашылығы, канондық құқықтың ықпалына түспеді. Шіркеу мәселелеріне қатысты жалғыз нәрсе – шіркеулерде зорлық-зомбылыққа тыйым салу болды. Жарлық герцогтарға әскери билік, ал ауылдағы шултайсқа (немесе ревке) және қалалардағы кастальдусқа (немесе гастальдқа) азаматтық билік береді. Ротари өзінің әулетін он бір буынға дейін анықтап, оны преамбулада жазды, бұл жерде Жарлықтың толық мәтіні келтірілген. Оны ломбард тегінен шыққан жазушы Ансольд жазып алды және 643 жылы Ротари шақырған gairethinx бекітті. Gairethinx – бұл әскер жиналысы, ол ескі германдық дәстүр бойынша, латын кодексіне лайықты түрде, қалқандарына найзаларын соқтығыстырып заңды қабылдады. Жарлықта қоғамдық өмірге, сауда-саттыққа немесе азаматтардың міндеттеріне сілтеме жоқ; оның орнына ол жасалған зиян үшін өтемақы төлеуге, англосакстардың құн төлемі жүйесінен және меншік құқықтарын қорғауға ерекше назар аударады. Ломбард әйелдері әрқашан отбасының еркектеріне қарастырылған, және еркін ломбард әйелі алдиусқа (жартылай еркін адамға) немесе құлға үйленсе, оның еркек туыстары оны өлтіруі немесе сатуы мүмкін болды, бірақ еркін ломбард әйеліне тиіс құрмет, дерлік табу сияқты, ерекше болды. Егер біреу еркін әйелді немесе қызды "жолына кедергі келтірсе" (жарақаттаса), 900 солиди, яғни өте үлкен сома төлеуі керек еді. Егер біреудің құлы, күңі немесе алдиусіне зиян келтірсе, оның иесіне 20 солиди төленуі керек еді. Бұл мәселелерде германдық құлдар римдік құлдардан жоғары бағаланды. Дене жарақатының барлығы егжей-тегжейлі тізімделген, әр тіске, саусаққа немесе аяқ-қолға келтірілген зиян үшін баға белгіленді. Мүлік маңызды болды: Жарлықтағы көптеген заңдар әдейі альдиусқа немесе үй құлына келтірілген зиянға қатысты. Ауыл шаруашылығы құлдары одан да төменгі санатқа жатты. Мұрагерлік заңдарында заңды балалармен қатар заңсыз балалардың да құқықтары болды. Әкесі баласынан мұрасын алуды тек ауыр қылмыстар үшін ғана тоқтатуға құқылы болды. Мүлікті сыйға тартулар thinc деп аталатын жиналыстың қатысуымен жасалды, бұл латын тіліндегі "thingare" – куәгерлердің алдында сыйға тарту немесе беру деген барбарлық етістікке әкелді. Егер адам өз мүлкін сыйға тартқысы келсе, ол еркін адамдардың қатысуымен gairethinx ("жасақ сыйлау") жасауы керек. Құлдар әртүрлі жолдармен азаттыққа ие болуы мүмкін, бірақ қашқандарды іздеу және қайтару үшін қатаң заңдар болды. Сот процесінде компургация жүйесі, сондай-ақ жекпе-жек жүйесі басым болды. Жаңа заңдар қабылдау немесе корольдік сайлау сияқты маңызды актілерге еркін адамдардың жалпы жиналысы салтанатты рәсімдерді қосуды жалғастырды. Ломбард заңы тек ломбардтарға ғана қолданылды. Ломбард аристократиясының билігіндегі рим халқы ұзақ уақыт бойы рим заңдарымен өмір сүруді күтті. Жарлықта Ломбард аймақтарына қоныс аударған шетелдіктердің патшадан басқа заңға сәйкес өмір сүру құқығын алмаса, ломбард заңдарымен өмір сүруі керектігі айтылған. Кейіннен, Лиутпранд патшаның (712-743) тұсында Италияның көптеген тұрғындары, тегіне қарамастан, ломбардтар деп есептелді және ломбард заңын ұстанды.