Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
12 ғасырдың соңында жазылған теңіз құқығы.
Sea law written in the late 12th century
Олеронның тізімдері (французша: Jugements de la mer, Rôles d'Oléron) – Солтүстік-Батыс Еуропадағы ортағасырлық теңіз тасымалын реттейтін ең көне және ең белгілі теңіз құқығы. Олерон тізімдері Франциядағы Олерон аралында 12 ғасырдың соңында, 1180 жылға дейін жазылған, кейіннен Солтүстік Еуропаны қамтитын алғашқы жалпы теңіз заңы болды. Солтүстік Еуропада жазылған кез келген кейінгі теңіз заңдары көбінесе Олерон тізімдеріне негізделген немесе олардан шабыттанған. Кейде "Плерон заңдары" деп аталатын олар 17-ші және 18-ші ғасырлардағы қарақшылар арасындағы "Ережелер" деп аталатын ұқсас келісімдердің негізін құрады.
The Rolls of Oléron (French: Jugements de la mer, Rôles d'Oléron) are the oldest and best known sea law regulating medieval shipping in North western Europe. The Rolls of Oleron were the first common sea law written in the Isle of Oléron, France, in the late 12th century, prior to 1180, later evolving to encompass Northern Europe. Any later sea laws written in Northern Europe are largely based on or inspired by the Rôles d'Oléron. Sometimes known as the "Lawes of Pleron," they also formed the basis of similar agreements among 17th and 18th century pirates, known as Articles.
Шығу тегі
Олеронның роллдары бастапқыда Британия және Нормандиядан Англияға, Шотландияға және Фландрияға шарап саудасын реттеген, бірақ кейінгі орта ғасырларда кеңінен таралып, маңызды теңіз құқығына айналды.
The Rolls of Oleron originally regulated the wine trade from Brittany and Normandy to England, Scotland and Flanders but were widely disseminated in the later Middle Ages and became an important sea law.
Түрлі шығу көздері
Тарихшылардың арасында Олеронның тізімдері қалай және қашан пайда болғаны туралы пікірталас бар. Ең ежелгі сенімдердің бірі – 1160 жылы Елеонора Аквитаниялық Киелі жерден оралғанда заңдарды жаздырған. Тағы бір теория бойынша, оның ұлы Ричард I оларды 12 ғасырдың соңында, Киелі жерден оралғаннан кейін жаздырған, бірақ бұл өте күмәнді. Тізімдерде патша немесе патшайым сияқты маңызды тұлғаның оның құрылысына қатысы бар екенін көрсететін ешқандай белгі жоқ. Кейбір жақындағы тарихшылар тізімдердің 13 ғасырда, 1224 және 1286 жылдар аралығында жазылғанын айтады.
There is some disagreement among historians as to how and when the Rolls of Oléron came into existence. One of the oldest beliefs is that Eleanor of Aquitaine had the laws written down around 1160 when she returned from the Holy Land. Another theory is that her son, Richard I, had them written down after his own return from the Holy Land towards the end of the 12th century, but that is highly unlikely. There is no sign in the Rolls that someone as important as a king or queen had anything to do with its creation. Some recent historians have argued that the Rolls were written in the 13th century, between 1224 and 1286.
Этимология
Олерон орамалары белгілі бір себеппен Олерон аралының атымен аталады. Бір теория бойынша, қолжазбалардың бірі аралда сақталған «Jugements de la mer» үлгісінен көшірілген және осы атау қалыптасқан. Олерон орамалары түрлі атаулармен белгілі, оларға «Олерон ережелері», «Олерон заңы», «Теңіз үкімдері туралы Олерон жарғысы» және «Олерон үкімдері» кіреді. Оның фламанд тіліне аудармасы «Воннессе ван Дамм» деп танылды.
The Rolls of Oleron are named after the Isle of Oléron for an unclear reason. One theory is that one of the manuscripts was copied from an exemplar of the ‘Jugements de la mer’' that was kept on the island and that the name stuck. The Rolls of Oleron are known by a variety of names, which include the "Rules of Oléron”, the "Law of Oléron", the "Charter of Oléron of the Judgments of the Sea" and the "Judgements of Oléron". Its Flemish translation became known as the “Vonnesse van Damme”.
Құрылымы мен мазмұны
Олерон орамаларының түпнұсқа мәтіні 24 баптан тұрды, бірақ кейбір баптар кейіннен әртүрлі көшірмелерде жойылған, бөлінген немесе біріктірілгендіктен, қолға жеткен мәтіндерде үкімдердің саны әртүрлі болуы мүмкін. Әрбір бап теңіз жүк тасымалының түрлі салаларын реттейді, мысалы, кеме апатқа ұшқан жағдайда фрахт төлемі, зиянды өтеу және кеме мен жүктің қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
The original text of the Rolls of Oleron contained 24 articles, but because some articles were subsequently omitted, divided or combined in the various copies, surviving texts sometimes include a different number of judgements. Each article regulates aspects of sea shipping, such as the payment of freightage in case of shipwreck, the reimbursement of damages, and the securement of both the ship and the cargo.
Тарату және жалпы қолданылуы
Францияда 1364 жылы Олеронның жазбалары ресми теңіз құқығы ретінде қабылданды. Құжат бастапқыда француз тілінде жазылған, кейіннен испан, шотланд және фламанд/голланд тілдеріне аударылды. Шотланд тіліндегі аударма француз тіліндегі нұсқаға ұқсас болғандықтан, осы нұсқаға негізделген болуы мүмкін. Абердиндегі сот өзінің құқықтық тәжірибасында аударма нұсқасын пайдаланбаған. Фламанд/голланд тіліндегі аудармасы Вонсе ван Дамм деп аталады. Олерон жазбаларының ең көне көшірмелері Бристольдің Кішкентай Қызыл кітабында және Либер Хорнда сақталған. 14 ғасырдың екінші жартысында Нидерландының Зуйдерзе аймағында Ordinancie жаңа теңіз құқығы ретінде пайда болды. Көптеген қолжазбаларда бұл заң Вонсе ван Дамммен біріктірілген. Кейбір тарихшылар Ordinancie-нің Олерон жазбаларына қосымша ретінде жазылғанын айтады, бірақ бұл ықтимал емес, себебі Ordinancie-дегі екі заң тікелей Олерон жазбаларынан көшірілген, ал қалғандары Олерон жазбаларындағыдай бірдей мәселелерді реттейді. Олеронның жазбалары Англияда король Эдуард III билік еткен кезде ресми түрде қабылданды: 1351 жылы Бристольдегі сауал орамалардың заң статусына ие екенін растады. Көптеген шараптар ағылшын кемелерімен және экипажымен тасымалданды. Сондықтан экипаж ережелерді білуі қажет болды. Альбрехт Кордес айтуынша, 14 ғасырда Олерон жазбаларының ықпалы Испанияға және, ең бастысы, Фландрияға жетті, онда олар фламанд тіліне аударылды. Олерон жазбалары басқа заманауи теңіз құқықтарымен салыстырғанда салыстырмалы түрде қысқа болды және оларды пайдалану оңай деп санауға болады.
In France, the Rolls of Oleron had been adopted as the official sea law by 1364. The document was originally written in French and later translated into Spanish, Scots and Flemish/Dutch. It is likely that the Scots translation is based on the French version because of similarities. It does not appear that the court in Aberdeen used the translated version in its legal practice. The Flemish/Dutch translation is known as the Vonesse van Damme. The oldest extant copies of the Rolls are in the Little Red Book of Bristol and the Liber Horn. In the second half of the 14th century, the Ordinancie appeared as a new sea law in the Zuiderzee area in the Netherlands. In most manuscripts, that law was combined with the Vonesse van Damme. Some historians have argued that the Ordinancie was written as a supplement to the Rolls, but that is not likely because two laws in the Ordinancie were copied directly from the Rolls, and the rest regulates approximately the same subjects as the Rolls. The Rolls of Oleron had been officially adopted in England by the reign of King Edward III: in 1351, a Bristol inquest confirmed that the rolls had statute of law. Most shipment of wine was done with English ships and crew. Therefore, the crew needed to know the rules. According to Albrecht Cordes, in the 14th century, the influence of the Rolls of Oleron extended to Spain and, most importantly, to Flanders, where they were translated into Flemish. The Rolls of Oleron were relatively short compared to other contemporary sea laws and, as such, can be considered to have been among the easiest to use.
Бүгін
Олеронның тізімдері 1336 жылы Адмиралтействоның қара кітабына қосылған, бірақ түпнұсқа кітап 19 ғасырдың басында Адмиралтействоның жоғары сотының тіркелімінен жоғалып кетті. Осы кітаптың бірнеше қолжазба көшірмелері ғана сақталған, олардың кейбіреулері шамамен 1420 жылға дейін жатса, қазір Британ кітапханасы мен Бодлей кітапханасында сақтаулы. Бұл заңдар кейде АҚШ соттарында құқықтық негіз ретінде сілтеме жасалады.
The Rolls of Oleron were included in the Black Book of the Admiralty in 1336, but the original book disappeared from the registry of the High Court of Admiralty at the beginning of the 19th century. Only a few manuscript copies of parts of this book, some dating to about 1420, are extant and kept in the British Library and the Bodleian Library. The laws are still occasionally cited as authority by U. S. courts.