Жамайкадағы ағылшын капері Роберт Серль

Кіріспе

Ямайкадағы ағылшын буканьері Роберт Сэрл (сода Жон Дэвис) Ямайкадағы ағылшын буканьерлерінің ең ерте және ең белсенділерінің бірі болды.

Ерте өмір

Оның ерте өмірінен қазірге дейін ештеңе белгілі емес. Белгілі пираттық деректерді жазушы Эскемелинг Серлдің "Ямайкада туғанын" айтады, бірақ бұл күмәнді көрінеді, себебі бұл арал 1655 жылға дейін ағылшынның билігіне өтпеген. Серлдің "байлық іздеуші" ретіндегі мансабы Ямайканың корольдік губернаторы сэр Томас Модифордпен жиі дау-жанжалдармен толы болды, ол көбінесе пираттарды қолдаған.

Кагвей

Серльдің алғашқы белгілі кемесі 60 тонналық, 8 зеңбіректік Кагвей болды, ол 1659 жылы Санта-Марта мен Толуға (Колумбия) шабуылдан оралғанда сэр Кристофер Мингс тұтқындаған төрт испан сауда кемесінің ең ірісі еді. Төрт жылдан кейін Серл Сантьяго де Кубаға қарсы жорықта Кагвей кемесінің капитаны болды. 1662 жылдың 1 қазанында Порт-Рояльден (Ямайка) 1300 адам мен оннан астам кемеден тұратын әскер шықты және екі жарым аптадан кейін көздеген жеріне шығыстан қонды. Сантьяго келесі күні басып алынды және көптеген олжа Ямайкаға әкелінді. 1664 жылы Еуропа мен Кариб аймағындағы саяси жағдай тұрақсыз болды. Ағылшын қарақшыларының үздіксіз шабуылдары Мадридтен бірнеше рет және қатты наразылықтарға әкелді, оларды испан елшісі Англия королі II Карлға жеткізді. Король губернатор Модифордқа жазған хатында: «Оның Шаңырағы Ямайка кемелерінің испандарға қарсы зорлық-зомбылық және тонау жасауына байланысты өте наразы екенін жеткілікті түрде білдіре алмайды» деді. Модифордқа болашақта мұндай зорлық-зомбылықты тоқтатуға қатаң бұйрық берілді, сондай-ақ қылмыскерлерге лайықты жаза беру және зардап шеккендерге толық өтемақы төлеу тапсырылды. Бұл хатқа Лондоннан 11 күн өткен соң қол қойылды, ал Модифорд Порт-Рояльға алғаш рет келгені маусым айының басында болғандықтан, ол қыркүйек айының басына дейін келмеді. Бұл оқиға аралда қызу пікірталас тудырды. Сол кезде Порт-Рояль портында Кубадан екі бай испан кемесі тұрды. Екеуі де қатаң күзетілді және Серльдің иелігінде болды, ол корольдің үлесін есептеу үшін испан монеталарының қораптары мен қаптарын түсіріп алған еді. Модифорд дереу Ямайка Кеңесін шақырып, оларға хатты көрсетті. Сасқан Кеңес Куба губернаторына тұтқынға алынған кемелер мен ақша қайтарылып беріліп жатқанын дереу хабарлау керек деп шешті. «Испандарға қарсы зорлық-зомбылық жасауға тырысатын барлық адамдар қарақшылар мен көтерілісшілер деп есептелуі керек» және капитан Серлдің өкілеттіктері алынып, оның рулі мен желкендері кепілдік үшін жағаға әкелінуі керек деп шешім қабылданды. Серлдің кемесі 1665 жылы Екінші ағылшын-голландия соғысының басталуымен қалпына келтірілді. 1666 жылдың наурыз айының басында ол және оның экипажы полковник Эдвард Морган (сер Генри Морганның інісі) ұйымдастырған тоғыз кеме мен 650 сарбаздан тұратын экспедицияда Синт-Евстатий және Саба голланд аралдарына қарсы жорыққа шықты. Модифордтың хатында бұл күш «көптеген реформаланған каперлер, араларында егіншілердің азы болуы, олардың барлығы да қатаң және мылтықтармен жақсы қаруланған» деп сипатталды. Губернатор олардың «ештеңе сатып алмаса, ақы төлемейтін» ескі қағида бойынша қызмет ететініне ерекше қуанды, бұл корольге ешқандай айтарлықтай шығын әкелмейді, тек аздаған ұнтақ пен минометтер ғана қажет болады. Олар сәтті қонғанмен, Морган ыстықтан қайтыс болды. Ескі полковник қайықтан секіріп, денелі болғандықтан, күш-жігерге ие болды, оның рухы зор болды, ол ыстық күні жауды тым қатты қуды, сондықтан тез қайтыс болды. Бұл аралдар тез бағындырылса да, ағылшын күштері нашар олжа мен қайтыс болған полковник Морганның орнына кім келуі керек деген дауларға байланысты ыдырады. Келесі жылы Серл мен капитан Стетман екі кішкентай кемемен және 80 адаммен Тринидадқа жақын орналасқан голландтың Тобаго аралына барып, аралды басып алды. Барбадостың ағылшын колониясының губернаторы лорд Уиллоуби де Тобагоны басып алу үшін экспедиция ұйымдастырған, бірақ ямайкалықтар одан үш-төрт күн бұрын келді. Олар Виллоуби келгенде тонаумен айналысып жатқанда, ол король атынан аралды талап етті. Қарақшылар қамал мен губернатор үйін Уиллоуби оларға Барбадоста олжаларын сатуға рұқсат берген жағдайда ғана қалдыруға келісті. Губернатор Модифорд 1667 жылдың маусым айында алдағы шабуылдарға тыйым салып, Ямайкада шығарылған барлық каперлерлік комиссияларды қайтарып алды. Ол қайтадан Роберт Серлмен айналысуға мәжбүр болды, ол жасаған әрекеті үшін жазаланатын болды. Сэр Генри Морганның Маракайбоға (Венесуэла) шабуыл жасағаннан кейін көп ұзамай, Серл мен оның кемесі Багам аралдарындағы Нью-Провиденс қаласында болғанда, кекшіл испан әскері сол жердегі ағылшын қонысына шабуыл жасады. Бұл бірнеше ашулы каперлерді, олардың ішінде Серлді Флоридаға жүзіп, 1668 жылдың мамыр айында Флорида штатындағы Сент-Огастин бекінісін тонауға итермеледі. Модифордтың барлық комиссияларды алып тастау туралы жарлығынан кейін көп өтпей және бұл әрекеттің кек алу мақсатында жасалғаны анық болғандықтан, губернатор оның басшысын жазалау керектігіне шешім қабылдады, ол жалпы пікір бойынша Серл еді. Оңтүстік Каролинаның алғашқы қоныс салушысы Генри Вудвард испандықтар тарапынан тұтқынға алынып, Сент-Огастинде ұсталып тұрды. Серлдің 1668 жылғы шабуылы Вудвардтың қашып кетуіне әкелді, ол кейін бірнеше жыл бойын каперлік кемелерде дәрігер болып қызмет етті. Ямайкаға келгенде Серл өзінің жағдайы нашарлағанын сезді. Порт-Рояльге кірмей, Кагвейді аралдың оңтүстік-батыс жағындағы шығанаққа, губернатордың қолынан тыс жерге алып кетті. Губернатор Модифорд Англияның Мемлекеттік хатшысы лорд Арлингтонға хабарлама жіберді:

Searle's first known ship was the 60 ton, 8 gun Cagway, the largest of four Spanish merchantmen captured by Sir Christopher Myngs as he returned from his raid on Santa Marta and Tolú (Colombia) in 1659. Four years later, Searle captained the Cagway as part of Myng's expedition against Santiago de Cuba. This force of 1,300 men and a dozen vessels sailed from Port Royal (Jamaica) on 1 October 1662 and two and a half weeks later disembarked to the east of their intended target. Santiago was overrun the following day and a considerable amount of booty carried back to Jamaica. In 1664, the political situation in Europe and the Caribbean was volatile. Constant raiding by English buccaneers had prompted repeated and vociferous protests from Madrid, delivered by the Spanish ambassador to King Charles II of England. In turn, a letter to Governor Modyford from the king stated that “His Majesty cannot sufficiently express his dissatisfaction at the daily complaints of violence and depredation” against the Spanish by the ships of Jamaica. Modyford was “again strictly commanded not only to forbid the prosecution of such violence for the future, but to inflict condign punishment upon offenders, and to have the entire restitution and satisfaction made to the sufferers.”

That letter, signed in London 11 days after Modyford first landed at Port Royal, in early June, did not arrive until the beginning of September. It caused something of a sensation on the island. At that moment there were two rich Spanish prizes from Cuba at anchor in Port Royal's harbor. Both were heavily guarded and prizes to Searle, who had already landed the boxes and bags of Spanish coin so that the king's share could be calculated. Modyford promptly summoned the Council of Jamaica and showed them the letter. The alarmed Council decided that the governor of Cuba should be told at once that the captured ships and money were being returned. It was resolved that “all persons making further attempts of violence upon the Spaniards be looked upon as pirates and rebels, and that Captain Searle’s commission be taken from him and his rudder and sails taken ashore for security.”

Searle's ship was restored, rudder and sails intact, with the outbreak of the Second Anglo Dutch War in 1665. In early March 1666, he and his crew sailed as one of nine ships and 650 soldiers raised by Colonel Edward Morgan (Sir Henry Morgan’s uncle) in an expedition against the Dutch islands of Sint Eustatius and Sabá. This force was described in a letter by Modyford as “chiefly reformed privateers, scarce a planter amongst them, being resolute fellows and well armed with fusils [muskets ~ed.] and pistols.” The governor was particularly pleased that they would be serving “at the old rate of no purchase, no pay, and it will cost the King nothing considerable, some powder and mortar pieces.” Although they landed successfully, Morgan dropped dead from heat exhaustion. The good old colonel, leaping out of the boat and being a corpulent man, got a strain, and his spirit being great, he pursued overearnestly the enemy on a hot day, so that he surfeited and suddenly died. While these islands were quickly subdued, the English force disintegrated because of poor plunder and differences over who should succeed the late Col. Morgan as leader. The next year, Searle and a Captain Stedman took two small ships and 80 men to the Dutch island of Tobago, near Trinidad, and sacked the island from end to end. Lord Willoughby, governor of the English colony of Barbados, had also fitted out an expedition to take Tobago, but the Jamaicans were three or four days before him. The latter were busy pillaging when Willoughby arrived and demanded the island in the king's name. The buccaneers condescended to leave the fort and governor's house standing only on the condition that Willoughby gave them liberty to sell their booty in Barbados. Governor Modyford forbade further raids in June 1667 and recalled all privateering commissions issued in Jamaica. Again, he had to deal with Robert Searle, who was to be punished for his part in a straightforward piece of tit for tat. Soon after Sir Henry Morgan’s raid on Maracaibo (Venezuela), Searle and his ship were lying at New Providence in the Bahamas when a vengeful Spanish force attacked the English settlement there. This spurred several angry privateersmen, among them Searle, to sail for Florida and sack the presidio of St. Augustine, Florida in May 1668. Coming so soon after Modyford's proclamation withdrawing all commissions, and so obviously intended as retaliation, the governor decided that he would have to punish the leader, who by general consent was Searle. Henry Woodward, the first settler of South Carolina, had been captured by the Spanish and held at St. Augustine. Searle's 1668 raid resulted in Woodward's escape, who then served for several years as a surgeon on privateer ships. When he returned to Jamaica, Searle guessed that he might be out of favour. Instead of sailing into Port Royal, he took the Cagway to a bay on the southwestern end of the island, out of the governor's reach. Governor Modyford reported to Lord Arlington, England’s Secretary of State:

There arrived also at Port Morant the Cagway, Captain Searle, with 70 stout men, who hearing that I was much incensed against him for that action of St. Augustine, went to Macary Bay, and there rides out of command. I will use the best ways to apprehend him, without driving his men to despair.

«Порт-Морантқа Кагвей кемесі, капитан Серльдің басшылығында 70 мықты адаммен келді. Ол Сент-Огастинға жасаған шабуылы үшін мен оған ашуланғанымды естіген соң, Макари шығанағына барып, қазіргі уақытта менің бақылауымнан тыс тұр. Мен оны ұстау үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланамын, бірақ оның адамын үмітсіздікке түсірмеймін».

Тұтқындау

Көп ұзамай Серль жағаға түсіп, губернатор оны ұстап алып, Порт-Рояльда қамауға алды. Англиядан қосымша бұйрықтар келуге бірнеше апта кетті, губернатор Арлингтонға қайта хат жазып, Серльдің Ямайканың провист-маршалының күзетінде әлі де тұтқында екенін және сот күтіп отырғанын мәлімдеді.

Панама

Елеулісі, ол бірнеше айдан соң қарақшылардың ең ірі құрлықтағы шайқасына, атақты Генри Морганның Панама қаласын (Панама) басып алуына қатысу үшін босатылды. Осы атақты әрекет кезінде Сэрл Морганның лейтенанттарының бірі болды және оған порттан испандық кемелердің қашуына жол бермеудің маңызды міндеті жүктелді. Портта Сэрл мен оның командасы испандықтар өртеп жіберуге тырысқан, жағаға шағылысқан барқатты тапты. Қарақшылар көп зиян келтірмей өртті сөндіре алды. Бұл кеме құнды олжаға айналды, және бірнеше күн ішінде Сэрл тағы үш кемені жаулап алды. Бұл шағын флотқа басшылық ете отырып, ол Перрико, Табога және Тобогилла, сондай-ақ Перл аралдарына (Лас-Ислас-дель-Рей) жетуден бұрын ең алыс Отоке аралдарын аралап шықты. Ол сол жерде жасырынған қашқындарды іздеп, көптеген тұтқындарды және мол мүлікті тартып алды. Панама президенті Дон Хуан Перес де Гусман былай деп жазды:

Ағылшыздар қаламыздың қалдықтарын иеленгеннен кейін, Фаскадан бір кеме тапты, мен ешқандай кеме болмасын деп бұйрық бергеніме қарамастан, олар менің бұйрығыма бағынбады. Олар оны өртеп жібермек болғанда, жау жылдам келіп, өртті сөндірді, соның салдарынан бізге үлкен зиян келдірді, өйткені олар онымен бірге тағы үш кемені алып кетті және Табога, Отоке және Лас-Ислас-дель-Рей аралдарында тапқандарын толығымен жойды, көптеген тұтқындарды алып кетті. Сэрл негізінен Панама жағалауындағы немесе аралдардағы әртүрлі бекеттерде жасырынған құнды заттармен жүктелген кемелерді іздеді. Табога аралында қашқындарды іздеп жүргенде, Сэрл мен оның командасы перулік шараптың жасырын қоймасын тапты. Теңізшілер дереу іше бастады, ал кешке қарай көптегені есінен айырылды. Олар күзетшілерді қоюға тым мас болды, сондықтан теңізден келген испандық галеонды байқамады және оның жағаға түсірілген қайығын көрмеді. Олар бұл туралы алғаш рет су іздеп жүрген қайықтың жеті адамын тұтқындағанда білді. Испандықтар Сэрлге әкелінді, ол оларды азаптаумен қорқытты. Ол кеменің 400 тонналық Сантиссима Тринидад екенін анықтады, ол патшаның барлық зергерлік бұйымдарымен, алтынмен, інжу-маржанмен, бағалы тастармен және Панаманың ең бай саудагерлерінің барлық ең қымбат тауарларымен толы болды. Осы галеонда сондай-ақ қаланың монастырына тиесілі дін қыздары да болды, олармен бірге шіркеудің барлық әшекейлерін, көп мөлшерде алтын, зергерлік бұйымдар және басқа да құнды заттарды алып келді. Бұл жалғыз кеме, тек жеті зеңбірек пен 10-12 мылтықпен қаруланған, азық-түлік пен сумен нашар қамтамасыз етілген және тек басты мачтаның жоғарғы желкендерін ғана көтерген, Панамадағы үкіметтің, жеке азаматтардың және шіркеудің қауіпсіздігі үшін жөнелткен алтынның, күмістің және зергерлік бұйымдардың көп бөлігін тасымалдады. Лимаға (Перу) қашудың орнына, оның капитаны Дон Франсиско де Пералта теңізге шықты. Ол қарақшылар кеткеннен кейін жүкті және жолаушыларды Панамаға қайтаруды ниеттенген, өйткені олардың кемелері жоқ деп ойлады. Сэрл дереу өзінің адамдарына галеонды басып алуға бұйрық берді, бірақ олар шараптарын тастағысы келмеді немесе, мүмкін, бұйрыққа бағынуға шамалары жетпеді. Де Пералта, оның адамдары қайтып келмегеніне алаңдап, жақын маңдағы барқатқа күдікпен қарап, зәкірін көтеріп, түнде қашып кетті, таңға дейін көзден жоқ болды. Бірнеше күннен кейін қарақшылардың көп бөлігі осы мүмкіндіктің қалай жоғалғанын білгенде, олар ашуға іш толды. Эскемелинг, тіпті оқиғадан бірнеше жыл өткен соң да, су әкелген топты Сэрлдің алдына әкелгенде, ескі қарақшының тұтқынға алған испан әйелдері тобымен отырып, ішіп-жеп, ойын-сауықпен айналысқанға көбірек бейім болғанын аяусыз баяндады, қазыналық кемені қууға бірден бармаған. Сэрл Морганнан қатты сөккіге ұшырады және оның құрметін қайтару мүмкін болмады. Көп жылдардан кейін капитан де Пералта Тынық мұхитында ағылшын капері Уильям Дампьердің тұтқынына түсті және Сэрлден шамадан тыс құтылғаны туралы әңгімесін зерексіз айтты.

The English, having got possession of the Relicks of our town, found a Bark in the Fasca, although I had given order that there should be none, yet had they not complied with my command, and when they would have set it on Fire, the Enemy came fast and put it out and with it they did us great damage, for they took three more with it, and made great havock of all they found in the Islands of Taboga, Otoque, and Las Islas del Rey, taking and bringing from thence many Prisoners. Searle was looking primarily for vessels which, laden with valuables, were known to be hiding in various anchorages along the Panama coast or among the islands. On the island of Taboga, while looking for fugitives, Searle and his crew discovered a hidden store of Peruvian wine. The seamen promptly started drinking and by evening, most were helplessly drunk. They were far too drunk to post lookouts and therefore did not notice a Spanish galleon coming from seaward and anchor. Nor did they see a boat being lowered and rowed to shore full of casks. They first learned of all this when they accidentally surprised and captured the boat's seven man crew as they looked for fresh water. The Spaniards were taken to Searle, who threatened them with torture. He discovered that the ship was none other than the 400 ton Santissima Trinidad very richly laden with all the King's Plate and a great quantity of riches of gold, pearls, jewels, and other most precious goods of all the best and richest merchants of Panama. On board this galleon were also the religious women belonging to the nunnery of the said city, who had embarked with them all the ornaments of the church, consisting of a great quantity of gold, plate, and other things of great value. This single ship, which was reported to be armed with only seven cannon and 10–12 muskets, poorly supplied with food and water, and bearing only the uppermost sails of the main mast, carried the bulk of the gold, silver, and jewels which the government, private citizens, and the Church in Panama had shipped away for safety. Instead of fleeing to Lima (Peru), her captain, Don Francisco de Peralta, had simply put to sea. He apparently intended to return to Panama with his cargo and passengers after the buccaneers had left, since he believed they had no ships. Searle immediately ordered to his men to seize the galleon, but they would not leave their wine or, more likely, were unable to obey. De Peralta, alarmed when his men failed to return and suspicious of the barque moored nearby, weighed anchor with some difficulty and fled into the night, being out of sight by daybreak. When the main body of buccaneers eventually learned of this missed opportunity a few days later, they were outraged. Esquemeling, even writing several years after the event, scornfully related how, when the watering party had been brought before Searle, the old rover “had been more inclined to sit drinking and sporting with a group of Spanish women he had taken prisoner, than to go at once in pursuit of the treasure ship.” Searle was bitterly reproached by Morgan and never regained his favour. Years later, Captain de Peralta was captured by the English privateer, William Dampier, in the Pacific and told the story of his narrow escape from Searle with much relish.

Өлім

Кейінгі жылдары Роберт Сёрл Гондурасқа көшіп кетті, онда Уильям Дэмпьер оның жергілікті ағаш кесушімен болған жекпе-жекте қаза тапқанын жазды. Осылайша ямайкалық пират Кампеаче шығанағының солтүстік жағындағы (Лагуна де Терминос) кішкентай құмды аралдың жанында мерт болды, ол өзінің бауырлас пираттары арасында "Серлес кілті" деп белгілі болды. Солтүстік жағында және Шығыс лагунасының ортасында, Оне Буш кілтіне қарсы шығатын сияқты тағы бір кішкентай бұлақ бар, бірақ ол кішкентай және беткейі аз, ол Лагуна Терминаға құяды, кішкентай құмды кілтке қарсы, ағылшындар оны Серлес кілті деп атады, капитан Серлес алғаш рет осында кемесін жөндеп, кейін Батыс лагунасында өз серігінің біреуімен бірге ағаш кескен кезде қаза тапты.