Кіріспе
Сүтқоректілердің түрі
Култарр (Antechinomys laniger) (кейде "жербео сүтқоректісі" немесе сүтқоректі жербео деп те аталады) – Австралияның шөлейтті ішкі аймақтарында мекендейтін кішкентай жәндіктермен қоректенетін түнгі сүтқоректі. Көбінесе тасты шөлдер, бұталы жерлер, ормандық алқаптар, шабындықтар мен ашық далалар таңдалады. Култарр Австралияның қатал шөлейт ортасына бейімделу үшін энергияны сақтауға көмектесетін гибернацияға ұқсас жантық ұйқы сияқты әртүрлі бейімделу қабілеттеріне ие. Еуропалықтар қоныстанғаннан бері жерді пайдалану тәсілдерінің өзгеруі және жаңадан келген жыртқыштардың салдарынан бұл түрдің бұрынғы ареалы қысқарды.
Сипаттама
Култарр - ерекше морфологиялық ерекшеліктері бар Dasyuridae тұқымдасына жататын кішкентай ет жейтін торсықты жануар. Ол түнгі өмір салғанымен, түрлі омыртқасыз жәндіктерді, оның ішінде өрмекшілерді, тырнақалғыштарды және тарақандарды аулайды. Күндіз ол ойық ағаштардың ішінде, шөп тобының астында, бұталар мен ағаштардың тамырында немесе топырақтағы жарықтарда жасырынады. Бұл жыртқыштардан қашуға және жәндіктер сияқты қоректі ұстауға көмектеседі. Култаррлардың ашық далада сағатына 13,8 км жылдамдықпен қозғалатыны тіркелген.
Таксономия
Культарр – Dasyuridae тұқымдасының Antechinomys туысының жалғыз өкілі. 1906 жылы Австралияның орталық аймандарына жасалған экспедиция кезінде жиналған материалдар негізінде Antechinomys туысының екінші түрі – Antechinomys spenceri деп сипатталды.
Өмір циклі мен көбеюі
Табиғатта култаррдың өмір сүру ұзақтығы белгісіз, бірақ тұтқындықта олар 5 жылға дейін өмір сүре алады. Култаррдың көбею маусымы географиялық орналасуына қарай өзгеше болады. Шығыс популяцияларында көбею және еструс жылдың екінші жартысында басталады, ал батыс популяцияларында сәл кешігіп басталады. Еркектер 9-10 айда, ал аналықтар 11-12 айда жыныстық жағынан жетіледі. Аналықтары полиэстростық, яғни көбею маусымында бірнеше рет еструсқа түсуге қабілетті.
Үй аумағы мен қозғалысы
Культаррлар жыл бойы әр түрлі жерлерге көшіп-қонып тұрады, сондықтан жергілікті популяция саны маусымдық өзгерістерге байланысты өзгеруі мүмкін. Жаңбырлы жағдайлар жақсы болған кезде популяция азаюы мүмкін, өйткені культаррлар құрғақ мезгілдерді ұнатады. Сондай-ақ, тұтқындағы тамақтану режимінің қорытылуы және әртүрлі тағамдардың ас қорыту жолынан өту жылдамдығы да өзгеріп отырады.
Тіршілік ету ортасы
Кұлтарр әртүрлі мекендеу орындарында тіршілік етеді, алайда сирек өсімдік жамылған жерлерді артық жақсы көреді. Оның мекендеу орындарына сазды-балшықты далалар, қиыршықтасты жазықтар, тасты шөлдер, саванналар, төмпекті (Triodia sp.) және күлді шөптесін далалар, орман және бұталы жерлер жатады. Кұлтарр кешкі және таңертеңгі уақытта ұйқыға кетеді, бұл күйі 2–16 сағатқа созылады. Қоян (Oryctolagus cuniculus), қой (Ovis aries) және сиыр (Bos taurus) сияқты жабайыға келген түрлердің шамадан тыс жайылуы салдарынан мекендеу ортасының деградациясы байқалады. Сиырлар өсімдіктерді таптап, жояды, топырақ құрылымын бұзады және құлтаррдың ұя салу мен паналау орындарын азайтатын терең жарықтарды тудырады. Осының салдарынан құлтаррға қатысты хищтілік артады. Мал шаруашылықтарындағы үй мысықтарының да құлтаррды аулайтыны хабарланған.
Су тасқыны
Су тасқынының салдарынан культаррлардың саны күрт төмендеп, жекелеген дарақтар суға батып, ұялары су шайып өледі. Культарр популяциясы оқшауланған жағдайда, жаңадан қоныстануы қиын болғандықтан бұл мәселе одан да ушығады. Культаррлар үшін қолайлы орта мен паналау орындарының – ағаш қуыстары, құлаған ағаштар, Triodia spp. шұңғылдары, бұталар және жапырақ қалдықтарының азаюы да осыған себеп болады.
Шегірткелерді жоюға арналған инсектицидтер
Австралиялық оба шегірткелерін инсектицидтермен бақылау, Дасириудтар түрінің екіншілік уланудан туындаған қаза болуымен байланыстырылған. Kultarrs, жоғары жәндіктермен қоректенуі, жоғары метаболизмі және кішкентай дене мөлшеріне байланысты, ерекше сезімтал. Квинсленд штатында ол 1992 жылғы Табиғатты қорғау заңы бойынша ең аз қамқоршылыққа алынған түр саналады. Kultarr Оңтүстік Австралия, Виктория және Батыс Австралияда классификацияланбаған. Бұл түр 1999 жылғы Қоршаған ортаны қорғау және биоәртүрлілікті сақтау заңында тізімдемелген жоқ және Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) қауіп төнген түрлердің "қызыл тізімінде" ең аз қамқоршылыққа алынған деп көрсетілген.