Кіріспе

Американдық саясаткер және экономист

Абрам Пиатт Эндрю (1873 жылдың 12 ақпаны – 1936 жылдың 3 маусымы) – американдық экономист және саясаткер, Қаржы министрлігінің көмекші хатшысы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америкалық жедел жәрдем қызметін құрған және басқарған, сондай-ақ Массачусетс штатынан АҚШ Өкілдер палатасының депутаты болды.

Ерте өмір және білім

1873 жылдың 12 ақпанында Индиана штатының Ла-Порте қаласында дүниеге келген. Ол мемлекеттік мектептерде және Лоуренсвилл мектебінде білім алған. 1893 жылы Принстон колледжін бітірген, 1893 жылдан 1898 жылға дейін Гарвард өнер және ғылымдары аспирантурасында оқыған, 1895 жылы магистр, ал 1900 жылы доктор ғылымын қорғаған. Кейін Галле, Берлин және Париж университеттерінде аспирантураны жалғастырған.

Экономикадағы алғашқы еңбек жолы

Ол Глостерге (Массачусетс штаты) көшіп келіп, 1900-1909 жылдары Гарвард университетінде экономика пәнінің оқытушысы және ассистент профессоры болып жұмыс істеді. Комиссияның баяндамасында Федералдық резерв жүйесін құру ұсынылды. 1912 жылы республикашылар Ақ үйді жоғалтып, Эндрю жұмыссыз қалды. Сайлаудан кейін ол демократ сенатор Роберт Латхэм Оуэнмен бірлесіп, Оуэннің Федералдық резерв заң жобасын дайындау үшін бейресми түрде жұмыс істеді, бұл жоба басқа бірнеше бәсекелес жобаларға қарағанда қабылданған және 1913 жылдың желтоқсанында қол қойылған заңға ең жақын болды.

Американың далалық қызметінің негізін қалаушы

1914 жылдың жазында соғыс басталғанда, Эндрю америкалық бейтараптыққа қарамастан Францияға кетті. Ол ата-анасына "тарихтағы ең үлкен оқиғалардың бірінде тіпті ең кішкентай рөлге ие болу мүмкіндігіне және, ең бастысы, Франция үшін қолынан келгеннің бәрін жасау мүмкіндігіне" жауап беру туралы жазды. Эндрю бірнеше апта бойы Дюнкерк секторында жедел жәрдем машинасын жүргізді, бірақ американдық әскери ауруханадағы оның бастығы оның ерекше энергиясы мен ұйымдастыру қабілетін мойындады. Роберт Бэкон оған жаңа лауазым берді: Америкалық жедел жәрдем қызметінің бас инспекторы. Оның ресми міндеті бойынша Эндрю Солтүстік Францияның жедел жәрдем бөлімдерін аралады және американдық еріктілердің "жетістік жұмысы" деп аталатын, жараланған сарбаздарды теміржол станцияларынан ауруханаларға тасымалдаудан шаршағанын білді. Француз армиясының саясаты бойынша шетел азаматтарына соғыс аймақтарына баруға тыйым салынды. 1915 жылдың наурыз айында Эндрю француз армиясының автомобиль қызметінің бастығы, капитан Эйме Думенкпен кездесіп, американдық еріктілер үшін жағдай жасауды сұрады. Олар ең бастысы, деді ол, "алдыңғы қатардан жараланғандарды көтеріп, қауіп-қатерге бетпе-бет қарауға, бір сөзбен айтқанда, Франция сарбаздарымен араласуға және олардың тағдырын бөлісуге" ұмтылды. Думенк сынаққа келісті. Эндрюдің "Z" бөлімінің табысы бірден және айқын болды. 1915 жылдың 15 сәуірінде француздар француз армиясының басшылығымен жұмыс істейтін Америкалық жедел жәрдем қызметін құрды. Эндрю соғыс бойында американдық далалық қызмет деп қысқартылған ұйымға басшылық етті, бірақ 1917 жылдың тамыз айында АҚШ армиясы жедел жәрдем бөлімдерін қабылдағаннан кейін оның рөлі айтарлықтай өзгерді. Эндрю Бостонда жас американдық жүргізушілерді тарту және бай демеушілерден қаражат жинау үшін жергілікті ұйым құрды. Штаттық кеңсеге Генри Дэвис Слипер басшылық етті, ал оған Джон Хейс Хаммонд-младший және бұрынғы жедел жәрдем жүргізушісі Лесли Бусвелл көмектесті. Франциядағы кеңсе Париждегі Рю-Райнуар көшесі, 21 мекенжайында орналасқан. Әскерилендіру кезінде Америкалық далалық қызмет 1200 американдық еріктілермен жасақталған отыз төрт жедел жәрдем бөлімін құрды. (Бұл екі жылда 2100 ерікті қызмет етті.) Сонымен қатар, AFS он төрт жүк көлігі бөлімін 800 қосымша американдық еріктілермен бірге Бар-ле-Дюктан Верденге және басқа да бағыттардағы фронтқа дейін Voie Sacree арқылы жабдықтар мен сарбаздарды тасымалдау үшін құрды. AFS ұраны "Tous et tout pour France" ("Барлығы Франция үшін") болды. Соғыстан кейінгі жылдары AFS кездесуінде Эндрю былай деді: "Біз американдықтар сияқты Францияда өмір сүру мүмкіндігі, соғыстың алғашқы жылдарында адам табиғатының өзіне деген құштарлықтан айырылып, елге деген сүйіспеншілікпен биіктегенін, қиындықтардың ортасында ән салып, әзілдесіп, азапқа күлімсіреп, тіпті өлімді де естен шығарғанын көрдік".

Конгресс мүшесі

Эндрю Уилфред У. Луфкиннің отставкасынан босаған орынға республикашыл ретінде Алпыс жетінші АҚШ Конгресіне сайланды; ол Алпыс сегізінші және одан кейінгі алты Конгресске қайта сайланды және 1921 жылдың 27 қыркүйегінен өмірінің соңына дейін қызмет етті. Ол 1932-1936 жылдары Принстон университетінің қамқорлар кеңесінің мүшесі болды.

Марапаттар

1927 жылы оған "Құрмет легионында" офицерлік шен берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін ол Армияның Еңбек сіңірген қызмет медалімен марапатталды. Бельгияның Леопольд ордені офицері атанды.

Өлім және мұра

Ол 1936 жылдың 3 маусымында Массачусетс штатының Глостер қаласындағы "Қызыл шатыр" үйінде бірнеше аптадан бері ауырып келген тұмаудан қайтыс болды. Оның денесі өртеліп, күлі Глостердегі Истерн-Пойнттағы меншігінің үстінен ұшып өткен ұшақтан шашылды. 1953 жылы Массачусетс штатының 128-ші бағдарламалық тас жолы Анискуам өзені арқылы Глостер аралына дейінгі көпірге оның конгрессмен ретіндегі қызметін құрметтеп, "А. Пиатт Эндрю көпірі" деген ат берілді.