Кіріспе

«Родос Колосы» (италия: Il Colosso di Rodi) – 1961 жылы Серджо Леоне жазған және түсірген итальяндық семсер мен сандал фильмі. Рори Калхунның басты рөлде ойнаған бұл фильмде Родос аралының классикалық дәуіріндегі, Рим билігіне түсуге дейінгі шақтардағы (б.з.д. III ғасырдың соңы) оқиғалар баяндалады. Родос Колосы – зұлым патшаны құлатуға бағытталған екі түрлі қастандыққа (родостық патриоттар мен финикиялық агенттер) қатысқан соғыс батырының оқиғасы үшін фон ретінде пайдаланылады. Бұл фильм Леоненің режиссер ретінде алғашқы ресми жұмысы болды, бұрын ол «Помпейдің соңғы күндері» фильмінде режиссердің орнын басып, «Бен-Хур» және «Кво-Вадис» фильмдерінде екінші режиссер болып жұмыс істеген. Бұл оның ресми түрде режиссерлік еткен жеті фильмінің ішіндегі ең аз танымал фильмі және Эннио Морриконе музыкасы жоқ жалғыз туындысы. Фильмнің оқиғасы Ұлы Александрдың өлімінен кейін (б.з.д. 323 ж.) және Рим империясының құрылуына дейін (б.з.д. 27 ж.) грек дәуірінде өтеді. 1950-1960 жылдардағы семсер мен сандал эпостарының көпшілігі классикалық Грецияда немесе одан да ертеректе (мысалы, «Геркулес», «Улисс», «Марафонның алыптары») немесе кейінгі римдік кезеңде («Бен-Хур», «Керемет гладиатор», «Кво-Вадис») орын алған. Пеплум дәуірінде эллиндік ортаны пайдаланған тағы бір фильмдер – «Ганнибал» (1959), «Ревак бүлікші» және «Сиракуза қоршауы» (екеуі де 1960 ж.).

Сюжет

Дарий есімді грек әскери батыры 280 жылы Родос аралындағы өзінің ағасы Лиссипуға келеді. Родос қаласы Аполлон құдайының зәулім мүсінін аяқтап, портын күзетуді жоспарлап жатыр. Дарий мүсіннің авторы Кареттің қызы Диаламен сырбаздыққа беріліп, сонымен бірге Пелиокл басқарған бүлікшілер тобымен байланысады. Бұл бүлікшілер Родостың зұлым патшасы Серсені құлатуға тырысады, бірақ Серсенің сенімді серігі Тар да солай ниеттенген. Ол финикиялық сарбаздарды Родосқа құл ретінде әкеліп, ал оның адамы Колосты басып алып, финикиялық флоттың қауіпсіз кіруін қамтамасыз етеді. Бүлікшілер бұл жоспарды біліп, гректерден көмек сұрауға шешім қабылдайды; Дарийге Родостан кетуіне тыйым салынған, себебі оны тыңшы деп күдіктенеді, ол хабарды жеткізуші ретінде тағайындалады. Бірақ олар түнде порттан шығуға тырысқанда, Колостың қорғаныс қарулары оларды тоқтатып, тұтқындайды. Дарий де олармен бірге айыпталады. Бірақ тұтқындарды жазалауға дайын тұрғанда, бүлікшілердің қалғаны оларды босатады. Жасырынған жерлерінде Пелиокл шабуылды тоқтатудың жалғыз жолы – Колосты бақылауға алып, Колостың астында құл ретінде жұмыс істеуге сотталған серіктерін босату екенін айтады; тұңғиықтардың босату механизмі мүсіннің ішінде орналасқан. Дарий барлаусыз миссия сәтсіз аяқталады деп түсінеді және Диаладан көмек сұрауға тырысады. Ол оған бүлікшілердің жасырынған жерін айтады. Билікке құмар Диала Дарийге сатқындық жасайды және Тар бүлікшілерді – Пелиоклдың әпкесі Мирте мен бауыры Коростың жасырынуын қоспағанда, талқандайды. Пелиокл мен оның адамы тұтқындалып, жергілікті аренада көңіл көтеру үшін пайдаланылады; бірақ Дарий сатқынның жоспарын ашыққа шығаруға келгенде, Тар төңкеріс жасап, Серсені және оның жақтастарын өлтіреді. Бүлікшілер дереу жоспарын іске асыруға кіріседі, бірақ көтеріліс сәтсіздікке ұшырайды: Дарий тұтқындалады, ал онымен бірге келген Коростың қаны төгіледі. Бүлікшілердің Колосты басып алу әрекеті оның күшті қаруларымен тоқтатылады, олар қалаға шегінуге мәжбүр болады. Тардың сарбаздары Диаланың әкесін өлтіреді, ол өзінің өмірлік еңбегінің қорлануын қаламайды. Жер сілкінісі мен қатты дауыл аралды шарлайды, ал жау флоты көкжиегінде пайда болады. Тар мен оның адамы жер сілкінісі құрылысты қатты сілкіндірген кезде Колосты тастап қашады, бірақ қала көшелерінде бүлікшілер оларды өлтіреді. Өкінішпен мазаланған Диала Дарийді босатады, бірақ құлап жатқан қирандылар оны жабады. Жер сілкінісі жалғасқанда, Колос құлап, порттың шығанағына құлайды. Табиғаттың ашуы басылғаннан кейін Дарий мен Мирте қираған қаланың сыртында Лиссипумен кездеседі. Лиссипу Дарийдің енді еркін кетіп бара жатқанын айтады, бірақ оның немере інісі Миртеге үйленетінін және Родосқа қалып, аралды қайтадан бейбіт етуге көмектесетінін мәлімдейді.

Өндіріс

Фильмнің басты рөліне бастапқыда Джон Дерек шақырылған еді. Бірақ ол Серхио Леонемен келіспей, Рори Калхунмен ауыстырылды. Дерек 1960 жылдың маусымында жұмыстан босатылды. Бұл заңдық дауға әкеп соқты. Леоне Ларедо портында, Кантабрияда, Бискай шығанағында, Мансанарес-эль-Реалда және Куэнкадағы Сиуад Энкантадада сыртқы түсірілімдерді жүргізді.

Қабылдау

MGM деректеріне сәйкес фильм 350 000 доллар пайда тапты, ал сол кездегі сын-пикирлер көрнекі бөлігін жоғары бағалады. Бірақ, жалпы алғанда, сын-пикирлер көбінесе орташадан нашарға дейін ауытқиды, әсіресе оның сюжеті, актерлік ойыны және ұзақтығы сынға ұшырады. Кейінгі сын-пикирлерде ол жанры үшін қалыпты фильм ретінде сипатталады, Леоненің кейінгі туындыларындағы ерекшеліктерден мүлдем құралақан. Ал кейбіреулері оны арзан немесе тым көп қолданылған деп есептейді.

Колосс суреті

Түпнұсқа Гелиос Колоссының нақты бейнелері сақталмағанмен, бұл фильмде құрылым құдай Аполлонның этрусктік стиліндегі мүсіні ретінде бейнеленген, ол көпірдің кіреберісінде орналасқан, 300 фут (тарихи нұсқасынан үш есе биік) биіктікте, кеудесінің деңгейінде иілген қолдарымен табақ ұстап тұрады. Бұл мүсін, Бостандық мүсіні сияқты, ішкі спиральді баспалдақпен, мүсіннің басындағы екінші баспалдаққа апаратын жолмен, мүсіннің биіктігімен созылған шынжыр жүйесі арқылы басқарылатын есіктермен, адамның өтуіне жететін көздің және құлақтың ішкі ашылуларымен, кеудесінің ортасында жасырылған көпір тәрізді есікпен (ол құрбандық шалу үшін жанатын материалдармен толтырылып, төменгі жағындағы бөлінген тұзақ арқылы төгілуі мүмкін) және мүсіннің жоғарғы үшіндегі он екі бұрышты ашылу арқылы катапульталарды іске қосуға мүмкіндік береді. Фильмдегі мүсін темір мен жылтыратылған мыстан (немесе қоладан) жасалған, жалаң аяқ, жалаң кеуде және жалаң бас киген, тек қысқа грек стиліндегі ерлер итәгі мен бас таспасымен әшекейленген. Ал түпнұсқа плакатта мүсін жоғары жылтыратылған қоладан, толық қару-жарақпен, соның ішінде бас киіммен бейнеленген.