Кіріспе

Суисунелер (сонымен қатар Суисун және "Батыс желінің халқы" деп аталады) – Солтүстік Калифорниядағы Солано округінің Суисун шығанағы мен Суисун батпақты аймақтарында пайда болған Винтун халқының Патвин тайпасы. Олардың дәстүрлі мекендері шамамен 200 жыл бұрын қазіргі Суисун қаласы, Вакавилл және Путах-Крик аралығында жатқан. Суисунелердің басты ауылы – Юлиул, қазіргі Роквилл, Калифорния орналасқан жерде деп саналады. 1811 жылы тайпаға келген Әбелла әке олардың қазіргі Фэрфилд қаласының солтүстігінде, Суисун шығанағында тұрғанын көрсеткен. Суисунелердің негізгі тағамдық көзі – емен жемісі болған. Олардың диетасына балық және шахтерлік салаты да кірген. Олардың үйлері (1817 жылы испандықтар сипаттағандай) – қамыс немесе туле сабанынан жасалған конус пішіндес викиуптар болған.

Тарих

Суисунелер – Патвин үндістерінің бір тайпасы еді, олар Винтун тобының оңтүстік тармағы болған және бұл аймақта 4000 жылға дейін өмір сүрген. Көптеген жазбалар жеткен жоқ; барлығында шамамен 2500-5000 Патвин болған.

Миссиялық дәуір

1800 жылға қарай Испания Бей аймағының көп бөлігін бақылауына алды, Суисуне аймағының оңтүстігінде және батысында Олоне аймағында жеті миссия салды. Суисунелерге ең жақын миссия Сан-Франциско шығанағының арғы жағында орналасқан, Mission San Francisco de Asís. Францискан миссионерлері барлық тайпаларды испандықтар бақылап отырған миссияларға, пуэблоларға және президиоларға кіргізуді көздеген, бірақ испандықтар қазіргі Каркинес бұғазының солтүстігіне, Суисунелерге дейін әлі жете қоймаған. Суисунелер алғашқы миссиялардан жеткілікті қашықтықта болғандықтан, келіп жатқан испандықтарға қарсы көтеріліс жасады, және уақыт өте келе өздерінің жерлеріне жасалған шабуылдарға қарсы тұрып, бостандықтарын сақтау үшін орталық аңғардағы басқа Патвин тайпаларымен бірікті. Олар миссиядан қашқандардан және миссиялық бекеттерден аттар сатып алды. Суисунелер миссионерлермен байланыс жасаудан бірнеше онжылдық бойы сақтануы мүмкін еді, алайда 19-шы ғасырдың басында миссиялардан қашқан үндістер Суисунелерден пана іздеуді бастады. Миссиялар "христиан" қашқындарды ұстап әкелу үшін миссиялық үндістерді жіберді. Осы өзара әрекеттесу үндістер арасындағы шайқастардың тізбегін және сенімсіздікті күшейтті.

Ұрыстар

1804 жылы 14 миссиялық үнді, саклан және жалкин тайпаларынан шыққандар, Суисун жеріне миссиядан қашқандарды қайтару үшін кірді, олар қаза болды немесе қайғылы жағдайда суға батып өлді. Шындық белгісіз. Олардың өлімі туралы миссиялық хабарламада мына жазба бар: "Олардың суға батып өлгені немесе Суисун тайпасының (яғни, «жазықтардың») қолынан қаза тапқанын анықтау мүмкін емес. Мен олардың суға батып өлгенін ойлаймын. Егер Суисун тайпасы оларды өлтірген болса, олардың туыстары маған айтар еді." 1807 жылға қарай Суисун аймағында миссиядан 62 адам қашқан. 1807 жылдың ақпан айында 40 миссиялық үнді Суисун жеріне қаңтарда қашқандарды іздеуге, әсіресе бір адамның әйелін қайтару үшін барды. Қашқандар бостандықтары үшін күресті, ал Суисун тайпасы оларды қорғады. Шабуылдаған миссиялық үнділердің 12-сі қаза тапты, қалғандары шегінді. 1810 жылдың мамырында Суисун тайпасы тағы үш саяхатшы миссиялық үндіні өлтірді. Жаза ретінде испандық Габриэль Морага 125 Суисун тайпасына шабуыл жасады, соның салдарынан "қатты шайқас" болды. Осы шайқаста 125 Суисун еркегі үш дөңгелек үйге тығылып, өлтірілді. Екі дөңгелек үйдегілер шайқаста қаза тапты, ал үшіншісі өртеніп кетті. Әскерилер Сан-Францискоға "Суисун және Чупкан тайпаларынан 6 ұл мен 6 қызды" алып келді.

Көші-қон

Келесі жылы, 1811 жылы, мүмкін 125 адамның қазасына байланысты, Суисун тайпасының көп бөлігі қарсылықты тоқтатып, қазіргі Сан-Франциско қаласындағы Сан-Франциско-де-Асис миссиясына көшті. 1810 жылдан 1816 жылға дейін осы миссияда барлығы 326 Суисун тайпалық адамдар крещениеден өтті.

Ауыл құрып кетеді

1817 жылы Сан-Франциско президиосының коменданты Хосе ДеАргуэлло өзінің лейтенанты Хосе Санчесті Бенисия қаласының артындағы төбелерде болған деп саналатын Суисун тайпасына қарсы тағы бір шабуылды жетектеу үшін жіберді. Содан кейін испандықтар қазіргі Фэрфилд және Суисун қалаларында басып алып, тайпаның басшысы Маликаның Суисун ауылына жетті. Осы ауылда, халқының жеңіліске ұшырауы аяқталғандай болған кезде, Малика мен тайпаның көпшілігі трагикалық жаппай өзін-өзі өлтіру арқылы өмірін аяқтады. Испандықтар ауылдың қамысты үйлері өртеніп жатқанын көрді. Басшы ән шырқап, жырлап отқа секірді, ал ауыл тұрғындары, оның ішінде балалары мен нәрестелері бар әйелдер де оның соңынан ерді. Испандықтар кейбіреуін құтқаруға тырысты, ал бірнеше үндістер тауларға қашып кетті. Қалған тайпа тауларда немесе ассимиляция арқылы аман қалды және бас Сем Йетоның, сондай-ақ бас Солано деп те белгілі басшылығымен қайтадан көзге түсті.

Бас (Сем-Ето) Солано дәуірі 1823-1850 жылдар

Сем Йето (кейіннен Солано бас деп аталды), шамамен 1800 жылы туған, Суисунестердің келесі буынының басшысы болды. Сем Йетоның бойы 6 фут 7 дюйм, әдемі келбетті және батыл екені айтылған. Сем Йето 1810 жылы, шамамен 10 жасында Сан-Франциско миссиясында "Франциско Солано" деген атпен крещениеден өтіп, ересек болғанға дейін сонда тұрды. Осылайша ол Солано бас деп танылды. Крещение рәсімі 1810 жылғы қайғылы оқиғадан кейін 2 ай өткен соң болды, ал Каинамеро (Санта-Роза аймағындағы Каинама Помо үндістері), мексикалық үстемдіктен құтылуға тырысты. Солано бас аймақтың жергілікті халықтары мен мексикалықтар арасында бейбітшілік орнатуға көмектесті. 1836 жылы бейбітшілік шарты жасалды. Генерал Вальехомен одақтасқандықтан, тайпа салыстырмалы түрде күшті болды. Саяси мақсатта Вальехо тіпті Солано бас пен 100 жауынгер Суисунені Калифорнияның Монтерей қаласына жол ақысын төлеп, Хуан Баутиста Альварадодан, Жоғарғы Калифорнияның губернаторынан (1836–1837, 1838–1842) әскери қолдау сұрап, әсер ету үшін жіберді. 1837 жылы қызылша эпидемиясы Сонома аймағының жергілікті халқын, сондай-ақ испандықтар мен Форт-Росстағы ресейліктер әкелген басқа да аурулардан қырып салған. Солано бас вакцина алған азаматтардың санатында болды. Солано бас миссияның секуляризациясы мен мексикалық-американдық жерлерді бөлу кезінде жер грантын алған аз ғана адамдардың бірі болды. Эпидемиядан аман қалған Суисунелер шаруалық жұмыс істеу арқылы немесе балық аулау арқылы күнкөріс жасады. Кейбіреулері Вальехо үшін Petaluma Adobe Rancho немесе басқа да аймақтық ранчоларда маусымдық немесе жыл бойы жұмыс істеуді жөн көрді. 1846 жылы, Ақ Жеңіл Революциясының соңында Калифорния АҚШ-қа өткенде, генерал Вальехо америкалықтармен Саттер фортында тұтқынға алынды, Сем Йето солтүстікке қашып кетті, ал халық Калифорния ранчоларында өмір сүруін жалғастырды.

Атауы

Солано округі бас (Сем Йето) Франсиско Соланоның құрметіне аталған. Суйсун батпағы мен Суйсун шығанағы Суйсун тайпасының атымен аталады. Суйсун қаласы да Суйсун тайпасының және батпақтың атымен аталған.