Кіріспе
АҚШ-тың батыс жағалауындағы ең үлкен тұзды-тұщы сулы батпақ Солтүстік Калифорнияда орналасқан Суисун батпағы (/s//ə/'/s//uː//n/ sooSOON) – Америка Құрама Штаттарының батыс жағалауындағы ең үлкен тұзды-тұщы сулы батпақ деп есептеледі. Бұл батпақ жері таяды мен толқындардың әсеріне ұшырайтын теңіз сағасының бөлігі. Батпақта көптеген түрлі құстар мен басқа да жануарлар мекендейді. Ол Калифорниядағы Мартинес пен Суисун қалалары арасындағы Сакраменто және Сан-Хоакин өзендерінің қосылған жерінде, сондай-ақ бірнеше кішігірім жергілікті су алаптарында қалыптасқан. Суисун шығанағына жақын орналасқан бұл батпақ заңмен белгіленген Сакраменто-Сан-Хоакин дельтасының батысында және Сан-Франциско шығанағының сағасының бір бөлігі болып табылады. Суисун батпағы осы аймақты шамамен 200 жыл бұрын мекендеген патуин/винтун тайпасының бір тармағы – суисун тайпасының атымен аталған.
Located in northern California, the Suisun Marsh (/s//ə/'/s//uː//n/ sooSOON) has been referred to as the largest brackish water marsh on west coast of the United States of America. The marsh land is part of a tidal estuary, and subject to tidal ebb and flood. The marsh is home to many species of birds and other wildlife, and is formed by the confluence of the Sacramento and San Joaquin rivers between Martinez and Suisun City, California and several other smaller, local watersheds. Adjacent to Suisun Bay, the marsh is immediately west of the legally defined Sacramento San Joaquin Delta as well as part of the San Francisco Bay estuary. The Suisun Marsh is named for the Suisunes, a Patwin/Wintun sub tribe, who inhabited the area around 200 years ago.
Шолу
Суйсун батпағы – 470 км² жер, шығанақтар мен арналар. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Суйсун батпағы Сакраменто және Сан-Хоакин өзендерінен Сан-Франциско шығанағына су арқылы келген шөгінділердің жиналуының нәтижесі болып табылады. Бұл процеске – Сьерра-Невада және Вака тауларының негізгі тау жыныстарының ыдырауы, ыдыраған материалды өзендер мен арналар арқылы тасымалдау және Сан-Франциско шығанағына соңғы шөгіндінің түсуі – мыңдаған жылдар бойы созылып, батпақтың мозаикалық құрылымын қалыптастырды. Батпақтың аумақтары уақыт өте келе шіріген өсімдіктерден пайда болған торф топырақтарынан тұрады. Алғашқыда Суйсун батпағы – бұтақталған арналар мен көлдермен бөлінген, үлкен сулы-батпақты жерлер болған. Аймақ толқындармен бірге суға батып, кебіп, су деңгейі өзгеріп тұрды. Қыс айларында көлдерде көптеген көшпенді су құстары қоныстанды. Алтын іздеу дәуірінен 1880 жылға дейін батпақ Сан-Франциско нарықтарына жаңа су құстарын және қауырсындарын жеткізу үшін аңшылардың кең қолданысына ие болды. Бірақ 1880 жылдардан 1930 жылдарға дейін бұл аймақ суды ұстап тұру үшін бөгеттер салынған арқасында біртіндеп ауыл шаруашылығына айналды. Соңында топырақтың тұздылығы артқандықтан егін өсіру және тіпті мал жаю да тиімсіз болды, сондықтан барлық сулы жерлерде егін шаруашылығы тоқтатылды. Батпақтың көп бөлігі мемлекеттік және жеке меншік иелері су құстарының мекендеу ортасы ретінде, негізінен аң ауруды қолдау мақсатында сатып алды. Кейіннен Сакраменто-Сан-Хоакин су алаптарындағы суды дамыту жобаларының (әсіресе федералды Орталық аңғар жобасы және Калифорния штатының су жобасы) құрылысы батпақтың табиғи тұздылық режимін өзгертіп, оны тұздырақ етті. Сулы жерлерді сақтап қалу үшін батпақ жер иелері аймақты тұрғын үйлер мен коммерциялық құрылыстардан қорғау үшін заң қабылдауға тырысты. Сонымен қатар, олар су жобаларының батпақтың тұздылық режиміне тигізген әсерін азайтуға ұмтылды. Нәтижесінде тараптар су жобаларының басқарылатын сулы жерлерге тигізген әсерін өтеу үшін келісімдер жасасты. Суйсун батпағында балықтардың, жануарлардың және өсімдіктердің алуан түрлілігі қорғалған, оның ішінде өзен сусарларының көп саны, жергілікті балық түрлерінің бірнешеуі және батпақ құстарынан американдық ақ пеликанға дейінгі құстар бар. Раш ранчи – Суйсун батпағында орналасқан 2070 акрлық (8,4 км²) қалдық тасқын батпақ қорығы. Ол 1988 жылы Солано округінің ауыл шаруашылығы және ашық кеңістік қорынан жабайы табиғаттың мекендеу ортасы және батпаққа қоғамдық қол жетімділік үшін сатып алынған. Солано округінің ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және ашық жерлерін қорғауға және сақтауға арналған коммерциялық емес ұйым Солано жер қоры деп қайта аталды. Раш ранчта орналасқан Солано жер қорының құрамына Раш ранч білім беру кеңесі кіреді, көбінесе RREC деп аталады. RREC – барлық еріктілерден тұратын коммерциялық емес ұйым, ол 3 және 4-сынып оқушыларына білім беру бағдарламасын ұсынады. Бағдарлама тегін ұсынылады, оны Табиғатты қорғау қорының Солано жер қорымен серіктестіктегі гранты қамтамасыз етеді. Бұл бағдарлама балаларды ранчоның алғашқы тұрғындары – Патвин индейлері туралы, ранчода орналасқан Патвин ауылы туралы оқытады. Интерактивті бағдарлама алты станцияға бөлінген, олардың әрқайсысы Патвин мәдениетінің және күнделікті өмірінің бір аспектісіне бағытталған. Бұл станцияларда RREC оқытушылары қайталанған құралдар мен материалдарды қолданады, Патвин тайпасының маусымдық ресурстарды пайдалану арқылы және тұрақты жинау мен табиғи ресурстарды сақтау арқылы қалай өркендеп, ұрпақтан-ұрпаққа өмір сүруді қамтамасыз еткенін көрсетеді. Батпақтың тағы бір қоғамдық бөлігі – Грызли аралы жануарлар дүниесі аймағы, ол негізінен су құстары үшін басқарылады, бірақ мұнда 230-дан астам құстар түрі, сондай-ақ көптеген сүтқоректілер, қосмекенділер, балықтар мен балықтар кездеседі. Грызли аралында өзен сусарларының тығыз популяциясы бар, оларды көптеген арналарда, көлдерде және жол жиегіндегі арықтарда жүзіп жүргенін көруге болады. Күзде Грызли аралындағы жабайы табиғат аймағында тулелік бұғылары көбейеді. Бұғының дауысы әсіресе таңертең және кешке естіледі. Жабайы табиғат аймағының кейбір аймақтарына қол жеткізу қараша айының айналасындағы фазан аңшылық маусымының алғашқы тоғыз күнінде және қазаннан қаңтар айына дейінгі су құстарын аңшылық маусымында сәрсенбі және сенбі күндері шектеледі. CALFED Suisun Marsh Levee Investigation зерттеулері батпақтағы бөгеттердің қазіргі конфигурациясы 22 миллион адам ауыз су үшін пайдаланатын Дельтаның тұщы суына тұздың енуін болдырмайды.
Су басқан тоғандар
Жоғарыда айтылғандай, Суйсун батпағының бөгеттері мен су айдындары XIX ғасырдағы шаруалардың сулы батпақ жерлерді егіс алқаптарына айналдыру ниетімен салынған. Бұл жүйе әлі де шығыстағы Сакраменто-Сан-Хоакин дельтасы аралдарында қолданылып келеді, бірақ Суйсун батпағында топырақтың қабылдауға келмейтіндей жоғары тұздылығына байланысты тиімсіз болды. Кейіннен, XX ғасырда батпақтың бір бөлігі егіс алқабынан тұрақты және маусымдық су басқан ылғалды жерлерге айналдырылды. Шамамен 230 мильге жуық бөгеттер маусымдық және тұрақты су басқан ылғалды жерлерді сақтап тұрады. Желтоқсан айының ортасынан қаңтар айының ортасына дейін, су құстарын тарту үшін маусымдық ылғалды жерлер 8-12 дюйм тереңдікке дейін суға толады. Жылдың қалған уақытында, тоғандар су құстары ұнататын тұқымдар беретін өсімдіктер үшін жағдайды оңтайландыру мақсатында белгілі бір кесте бойынша суға толады және кептіріледі. Көктемге дейін су баспай қалған тоғандар балапандар өсіруге қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Су тасқыны мен судың ағып кету циклы топырақтағы тұздылықты азайту үшін тұздарды шайып, тазарту арқылы жүзеге асырылады. Бұл су басқару бағдарламасы сондай-ақ қамыс, құрақ, тұзды шөп және қырыққабат сияқты өсімдіктерді қолдайды, олар су құстарының қалаулы азықтық тұқымдарын бермесе де, су құстары мен басқа да жабайы жануарлар үшін маңызды омыртқасыз жануарларға тіршілік ету ортасын ұсынады. Суйсунның ауыл шаруашылығы жерлері ылғалды жерлерге айналғанда, ондаған жылдар бұрын қалпына келтіру салдарынан ығысқан су құстарына пана болды. Бұған қоса, бұл жаңа ылғалды жерлердің пайда болуы Орталық аңғардағы су құстарының егінге зиян келтіруін азайтуға көмектесті. Ол сондай-ақ ауыл шаруашылығы және қала құрылысы үшін кеңінен қалпына келтіруге байланысты Орталық аңғарда енді қол жетімді емес болған тіршілік ортасын қамтамасыз етті. Шамамен 1930 жылға қарай, Суйсун батпағының басты мақсаты су құстарын аулауға айналды. Бүгінгі күні де ол басты мақсат болып табылады, онда 158 жеке үйрекшілер клубы және ірі мемлекеттік аулау аймақтары бар.
Суды басқару
Жеке аңшылық клубтары мен мемлекеттік жерлердің ылғалды жерлерді басқарушылары, батпақтың үлкен және кіші арналарынан су алады. Монтесума арнасы, ең ірілерінің бірі, екі басында да ашық, оның тасқын ағыны, қайтар ағынынан ұзақ және күшті, бұл Grizzly шығанағынан шығысқа қарай тұзды суды тартатын, батыстан шығысқа қарайғы таза ағын тудырады. Тасқын ағыны арна арқылы өтетін уақыт, Суисин шығанағының басты арнасымен тікелей өтетін тасқынға қарағанда жарты сағатқа ұзақ. Осылайша, арнаның шығыс жағындағы жоғары су деңгейі, басты арнадағы жоғары су деңгейімен синхронды емес, кері итерілмейді, керісінше, басты арнада немесе тұйық арнада болатындай, арна суы шығысқа қарай ағып, өзімен бірге көбірек тұзды суды тартады. Калифорния су ресурстарын бақылау кеңесінің 1485-ші қаулысында белгіленген "пайдалы қолданыс" талаптарын орындау үшін, Калифорния мемлекеттік су жобасы және федералды Орталық Аңғар жобасы Монтесума арнасының тұздылығын бақылау қақпаларын салды. Олар 1989 жылы пайдалануға берілді. Қақпалар Роринг өзенінің су тарту орнына жақын Монтесума арнасын жабады және 1641-ші қаулымен жаңадан белгіленген тұздылық стандарттарына сәйкес, қазаннан мамыр айына дейін мерзімді түрде жұмыс істейді, Grizzly шығанағынан тұзды тасқынды тоқтатып, Сакраменто-Сан-Хоакин дельтасының аузынан тұщы судың ағып кетуіне мүмкіндік береді. Тұздылықты бақылау қақпалары күтілгеннен тиімді болғандықтан, басқа ұсынылған тұздылықты бақылау шаралары тоқтатылды. Қақпалар қазаннан мамыр айына дейін қажеттілікке қарай жұмыс істейді.
Балық
Суйсун батпағы су құстарына арналған басқаруда болғанымен, ол балықтардың, әсіресе жабайы лососьтың маңызды мекені болып табылады. Батпақтың ішінде орналасқан бақылау станциялары суды басқару шараларының балық популяциясына тигізетін әсерін өлшейді, ал балық торылары су құстарының көлдеріне балықтардың бұрылып кетуіне және тұзаққа түсуіне жол бермейді. Бұл батпақ штаттың коммерциялық лосось балық аулауының 80% -ын қамтамасыз етеді, жас балықтар үшін маңызды табиғи су ағындарымен өсіп-даму аймақтарын ұсынады, бұл олардың жоғарғы су алабында өсірілген балықтарға қарағанда екі есе жылдам өсуіне және осылайша олардың тірі қалу мүмкіндігін арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл аймақ жергілікті балықтар үшін маңызды, оның ішінде федералдық түрлердің жоғалу актісімен қорғалған дельта тұқымдас балығы үшін де маңызды. Суйсундың қызыл гүлі көп жылдық өсімдік және гүлдеуге дайын болғанға дейін жас өсу кезеңінде қалады, ал розетка пісіп жетілгеннен кейін жапырақты сабақ дамытуға бір жыл немесе одан да көп уақыт қажет болады.