Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Украиналық адам құқықтары белсендісі және саясаткер Мұстафа Абдулджемиль Жемилев (,), сондай-ақ көпке танымал аталған сипаттамалық тегі "Қырым ұлы" (Қырым татарша кириллицада: Къырымогълу, ; 13 қараша 1943 жылы туған, Ай Серез, Қырым), Қырым татарлары халық Меджлісінің бұрынғы төрағасы және 1998 жылдан бері Украина Парламентінің депутаты. Украина Президентінің Қырым татарлары мәселелері жөніндегі уәкілі (2014–2019 жж.). Қырым татарлары ұлттық қозғалысының мүшесі және бұрынғы кеңес диссиденті.
Soviet Ukrainian human rights activist and politician
Mustafa Abduldzhemil Jemilev (, ), also known widely with his adopted descriptive surname Qırımoğlu "Son of Crimea" (Crimean Tatar Cyrillic: Къырымогълу, ; born 13 November 1943, Ay Serez, Crimea), is the former Chairman of the Mejlis of the Crimean Tatar People and a member of the Ukrainian Parliament since 1998. Commissioner of the President of Ukraine for the Affairs of the Crimean Tatar People (2014–2019). He is a member of the Crimean Tatar National Movement and a former Soviet dissident.
Кеңес Одағындағы өмір
Джемилев 1943 жылғы 13 қарашада Қырымдағы Ай-Серез қаласында дүниеге келді, ол кезде Ресей КСР-інің құрамында болған, бірақ сол уақытта нацистік оккупация астында еді. Оның отбасы, қалған қырым татар халқымен бірге, 1944 жылдың мамыр айында Кеңес әскерлері жарты аралды қайта басып алғаннан кейін Кеңес билігі тарапынан депортацияланды, ол кезде ол алты айлық болатын. Ол Өзбек КСР-інде өсті. 18 жасында Джемилев бірнеше белсенді достарымен бірге Жас қырым татарларының одағын құрды. Осылайша ол қырым татарларының өз отанына оралу құқығын мойындату үшін ауыр және ұзақ күресті бастады. 1966-1986 жылдар аралығында Джемилев кеңеске қарсы қызметтері үшін алты рет тұтқындалып, кеңес түрмелері мен еңбек лагерлерінде жазасын өтеді және қадағалауда өмір сүрді. Джемилев адам құқықтары қозғалысы тарихындағы ең ұзақ аштық акциясын ұйымдастырғаны үшін де есте қалады. Аштық 303 күнге созылды, бірақ ол мәжбүрлеп тамақтандыру арқасында аман қалды. Ол "лайықсыз мінез-құлық" көрсеткені үшін, атап айтқанда, Қырым хандығы жойылғанға дейін Қырымдағы түркі мәдениетінің тарихы туралы тарихи еңбек жазғаны үшін "ұлтшыл" көзқарастардан Ташкент суландыру және ауыл шаруашылығын мелиорациялау инженерлері институтының екінші курсынан шығарылды. 1989 жылдың мамыр айында ол жаңадан құрылған Қырым татарларының ұлттық қозғалысын басқарды. Сол жылы ол отбасымен бірге Қырымға оралды, одан кейін 250 мың татар өз отанына оралуына жол ашылды.
Dzhemilev was born on 13 November 1943 in Ay Serez, Crimea, then Russian SFSR, though at the time under Nazi occupation. He was only six months old when his family, with the rest of the Crimean Tatar population, was deported by Soviet authorities in May 1944, soon after Soviet forces retook the peninsula. He grew up in exile, in the Uzbek SSR. At the age of 18, Dzhemilev and several of his activist friends established the Union of Young Crimean Tatars. He thus began the arduous and long struggle for the recognition of the rights of Crimean Tatars to return to their homeland. Between 1966 and 1986, Dzhemilev was arrested six times for anti Soviet activities and served time in Soviet prisons and labor camps and lived under surveillance. Dzhemilev is also remembered for going on the longest hunger strike in the history of human rights movements. The hunger strike lasted for 303 days, but he survived due to forced feeding. He was expelled in the second year from the Tashkent engineers of irrigation and reclamation of agriculture "for unworthy behavior", namely the writing of historical work on the history of Turkic culture in the Crimea before the elimination of the Crimean Khanate from "nationalist" positions. In May 1989, he was elected to head the newly founded Crimean Tatar National Movement. The same year, he returned to Crimea with his family, a move that would be followed by the eventual return of 250,000 Tatars to their homeland.
Қырым дағдарысы
Джемилев Қырымдағы референдум кезінде Анкарада болды. Референдумның алдын ала нәтижелері жарияланғаннан кейін ол Түркияның сыртқы істер министрі Ахмет Давутоғлымен бірлескен баспасөз мәслихатын өткізді. Джемилев Мәжіліс референдумды заңсыз деп санауда Түркиямен бірдей ұстанымда екенін және нәтижелерді Ресейдің манипуляциялағанын мәлімдеді. 2014 жылдың сәуірінде Джемилевке Украина шекарасындағыда, федералды заң бойынша Ресей аумағына бес жылға кіруіне тыйым салынғаны туралы құжат тапсырылды. Қолтаңбасы жоқ, ресми тақырыбы жоқ бұл құжатты Қырым татарларының парламенті – Мәжіліс жариялады. Ресей Федералды көші-қон қызметінің (ФМС) өкілі агенттіктің бұл сапарға тыйым салу туралы ешқандай ақпараты жоқ екенін мәлімдеді. Кейін Ресей билігі Джемилевті тұтқындауға ордер шығарды және оны федералдық іздестіру тізіміне енгізді, оның Крымға қайтуға тырысқанда шекараны заңсыз кесіп өтуге әрекеттенгені айтылды.
Dzhemilev was in Ankara during the Crimean referendum. After the preliminary results of the referendum were announced, he held a joint press conference with the Turkish foreign minister Ahmet Davutoğlu. Dzhemilev declared that the Mejlis had a stance identical with Turkey in considering the referendum illegal and claimed that the results were manipulated by Russia. In April 2014, Dzhemilev was handed a document on the Ukrainian border informing him he is banned by federal law from entering Russian territory for five years. The typewritten document was unsigned, with no official heading, and was made public by the Crimean Tatar parliament, the Mejlis. A spokesman for the Russian Federal Migration Service (FMS) said the agency did not have any information on the travel ban. Russian authorities then issued an arrest warrant for Dzhemilev and placed him on the federal wanted list, allegedly for trying to illegally cross the border when he attempted to return to Crimea.