Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тохти Туньяз (; 1 қазан 1959 – 29 мамыр 2015), Тохти Музарт атты бүркеншік есіммен де белгілі, 1984 жылы Бейжіңдегі Орталық Ұлттар институтының тарих факультетін бітірген және Қытай Ұлттық Тұрақты Комитетінде жұмыс істеуге жіберілген ұйғыр тарихшысы және жазушысы. Осы кезеңде ол Сіньцзянның бұрынғы губернаторлары Сейфуддин Эзиз бен Исмаил Эметпен жақын қарым-қатынас орнатқан және Эзиздің еңбектерін аударуға қатысқан. Тохти 1995 жылы Жапониядағы Токио университетінің гуманитарлық ғылымдар мектебінде докторлық диссертациясын қорғауға түсіп, ұйғыр тарихы және этникалық қатынастар саласында маманданған. Ол Жапонияда ұйғыр тарихы бойынша бірнеше мақала жариялаған және Пекинде бір кітап шығарған. Тохти 2015 жылғы 29 мамырда, мүмкін жүрек талмасынан қайтыс болды.
Uyghur historian and writer (1959 2015)
Tohti Tunyaz (; October 1, 1959 May 29, 2015), also known by the pen name Tohti Muzart, was an ethnic Uyghur historian and writer who graduated from the history department of the Central Institute of Nationalities, Beijing, in 1984 and was assigned to work for the China National Standing Committee. During this time he reportedly formed a close relationship with former Xinjiang governors Seyfuddin Eziz and Ismail Emet and was involved in the translation of Eziz's works. Tohti began studying for his PhD at Tokyo University's School of Humanities in Japan in 1995, specializing in Uyghur history and ethnic relations. He reportedly published several papers on Uyghur history in Japan and has published a book in Beijing. Tohti died on May 29, 2015, possibly of a heart attack.
Тұтқындау
Тохти алғаш рет 1998 жылғы 6 ақпанда Қытай билігі тарапынан ұсталды, бұл зерттеу мақсатында Шыңжаң Ұйғыр автономиялық аймағына сапарлағаннан кейін бірнеше апта өткен соң болды. Оның дәлелденген жалғыз "қылмысы" – ресми кітапханашының көмегімен 50 жылдық құжаттың бір бөлігін алып, зерттеу үшін көшіргені, ал билік мұны "мемлекеттік құпияларды ұрлау" деп мәлімдеді. Amnesty International ұйымының 2001 жылғы қаңтардағы Қытайдың ұлттық қауіпсіздік туралы ақпараттық бюлетенінде жарияланған мақаласына сәйкес, Тохти Туняз Жапонияға докторлық диссертациясын қорғауға оқуға бару арқылы "отанын тастап кетті", онда ол "батыстың либералдық ой-санасының ықпалына түсіп", Шыңжаңдағы аз ұлт өкілдерінің сепаратистік қызметтеріне қатысты.
Tohti was first arrested by Chinese authorities on February 6, 1998, a few weeks into a trip to Xinjiang Uyghur Autonomous Region for research purposes. His only proven "crime" appears to be that of obtaining and copying part of a 50 year old document for his research with the help of an official librarian, which the authorities claimed was "stealing state secrets." According to Amnesty International an article published in the January 2001 issue of China's national security newsletter, Tohti Tunyaz “turned his back on his homeland” by going to Japan to study for his PhD, where he “came under the influence of western liberal thinking” and “engaged in Xinjiang minority splittist activities”.
Сот
1998 жылдың 10 қарашасында Қытай билігі Тохтиді "шетелдік тұлғаларға мемлекеттік құпияларды ұрлау" және "ұлттық бірлікті қоздыру" қылмыстарымен айыптады, соңғы айып 1998 жылы Жапонияда "Жібек жолының ішкі сыры" атты кітап жариялағаны үшін қойылған. Қытай үкіметі кітапта этникалық ажыратылуды қолдайтынын мәлімдейді; алайда, Жапониядағы ғалымдар мұндай кітаптың жоқ екенін айтады. 1999 жылдың 10 наурызында Үрімжі қалалық аралық халық соты оны кінәлі деп тапты, ал апелляциядан кейін 2000 жылдың 15 ақпанында Қытайдың Жоғарғы соты оны 11 жылға бас бостандығынан айырды және саяси құқықтарынан екі жылға шектеді.
On November 10, 1998, Chinese authorities charged Tohti with "stealing state secrets for foreign persons" and "inciting national disunity," the latter charge allegedly for publishing a book in Japan in 1998 entitled The Inside Story of the Silk Road. According to the Chinese government the book advocates ethnic separation; scholars in Japan, however, insist no such book exists. He was convicted by the Ürümqi Intermediate People's Court on March 10, 1999, and following an appeal, was sentenced by China's Supreme Court on February 15, 2000 to 11 years in prison with an additional two years' deprivation of political rights.
Сот шешімінің бұзылуы
Сот шешімі айыпталушының ұлттық бірлікті қоздыру мақсатында жапон тілінде кітап жариялау ниетінде болғандығы және оларды шетелдіктерге тарату үшін Урмучиде құпия құжаттардың көшірмелерін жасағандығы туралы болжамға негізделген. Алайда, 1999 жылдың тамызында Урумчиде жарияланған шешімде, аталған кітаптың өзі де, оның қолжазбасы да сотқа дәлел ретінде ұсынылмады. Оның оқытушылары мен әріптестерінің білуінше, Тохти Жапонияда мұндай кітап жазған емес. Ал құпия құжаттарды таратуға қатысты мәселеде, Тохтиге тиісті рұқсат алғаннан кейін кітапханашыдан көшірмелер берілді. Сонымен қатар, құжаттарды алған деген айып тағылған шетелдік сотта анықталған жоқ. Осыған байланысты, шешім Тохтидің ғылыми қызметіне қатысты деректерді дұрыс емес көрсету негізінде қабылданды деген қорытындыға келуге болады. Оның нақты және жалғыз мақсаты – ұйғыр халқының қазіргі заманғы тарихына арналған докторлық диссертациясын аяқтау үшін деректер жинау болды.
The court decision was based on the supposition that the defendant intended to publish a book in Japanese for the purpose of instigating national disunity, and made copies of confidential documents at Urmuchi in order to leak them to foreigners. However, according to the decision handed down at Urumchi in August 1999, neither the book nor its manuscript was submitted to the court as evidence. As far as his teachers and colleagues know, Tohti wrote no such book in Japan. As to leaking confidential documents, Tohti received copies from a librarian after he had been given permission from the authorities to do so. Furthermore, the foreigner who was alleged to have received the documents was never identified at the trial. Consequently, it can be concluded that the decision was based on a misrepresentation of the facts concerning Tohti's scholarly activities. His real and only intention was to collect source materials in order to complete his doctoral thesis dealing with the modern history of the Uyghur people.