Өзбекстандағы адам құқығы бұзушылықтары: қамау, діни қуғын, азаптау, сөз бостандығының шектелуі. Human Rights Watch, Amnesty International сынды ұйымдардың мәлімдемелері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзбекстандағы адам құқықтары мәселелері
Issues about human rights in Uzbekistan
Human Rights Watch ұйымы Өзбекстандағы адам құқықтарын "өте нашар" деп сипаттады, ал ел өкілдіксіз тұтқындаулар, діни қуғын-сүргін және үкіметтің аймақтық және ұлттық деңгейде қолданатын азаптаулары үшін Ұлыбритания мен АҚШ-тан ауыр сынға ұшырады. Amnesty International сөз бостандығы, одаса білу және бейбіт жиналу құқықтарына шектеулер сақталып отырғанын, сондай-ақ ер адамдар арасындағы қатынастардың заңсыз екенін мәлімдеді.
Human rights in Uzbekistan have been described as "abysmal" by Human Rights Watch, and the country has received heavy criticism from the UK and the US for alleged arbitrary arrests, religious persecution and torture employed by the government on a regional and national level. Amnesty International stated that freedom of expression, association, and peaceful assembly continue to be restricted, and that relations between gay men are illegal.
Дінге деген еркіндік
Мемлекеттік бекітілмеген діни әдебиеттер, оның ішінде Әйбiбiл (Библия), жиі тәркіленіп, жойылған. Норвегияда орналасқан Forum 18 адам құқықтары ұйымы өзбек полициясының тіркелмеген діни қызметтерге қатысушыларды ұрып-соғу, айыппұл салу, қорқыту және үркіту арқылы жүргізген шабуылдарын құжаттаған. 2005 жылдың тамызында ұйымның тілшісі Өзбекстанның Ташкент әуежайында ұсталды және билік тарапынан елден қуылды. Barnabas қоры сондай-ақ, Дмитрий Шестаков пастордың христиандық қызметі үшін 4 жылға түрмеге қамалғанын хабарлады.
Religious literature which is not state approved, including the Bible, is often confiscated and destroyed. Forum 18, a human rights organisation based in Norway, has documented raids by Uzbek police in which participants in unregistered religious services were beaten, fined, threatened and intimidated. In August 2005 one of the organisation's reporters was detained and deported by the authorities at Tashkent airport in Uzbekistan. The Barnabas Fund also states that Pastor Dmitri Shestakov was imprisoned for 4 years for Christian activities.
Азаптау
2007 жылы қарашада АҚШ-тағы Human Rights Watch ұйымы өзбек түрмелерінің қызметкерлері тұтқындарды жиі ұрып-соғуға, ақпарат алу және жауап алу үшін электр тогымен соққы беруге, тұншықтыруға және сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыратуға бейім екенін мәлімдеді. Британ елшілігі тапсырыс берген сот-медициналық сараптама есебінде 2002 жылдың тамызында екі тұтқын қайнап өлгені анықталды. Human Rights Watch есебінде мұсылман тұтқындар намаз оқығандары үшін азапталғаны айтылған.
U. S. based Human Rights Watch said in November 2007 that Uzbek prison authorities routinely beat prisoners and use electric shocks, asphyxiation and sexual humiliation to extract information and confessions. According to a forensic report commissioned by the British embassy, in August 2002 two prisoners were boiled to death. According to a report by the Human Rights Watch, Muslim prisoners have been tortured for praying.
Отбасылық зорлық-зомбылық
Өзбекстанда әйелдерге қарсы тұрмыстық зорлық-зомбылық – өте қаулы проблема. ЮНИСЕФ жүргізген сауалнама көрсеткендей, әйелдердің 69,6 пайызы күйеуінің белгілі бір жағдайларда әйелін ұруының немесе соғуының дұрыс екенін мойындады (соның ішінде әйелі оған хабарламай сыртқа шықса – 61,2 пайыз, ал олар жанжалдасса – 47,9 пайыз).
Domestic violence against women is a serious problem in Uzbekistan. A survey by UNICEF found that 69.6% of women agreed that a husband is justified to beat or hit his wife under certain circumstances (including 61.2% if the wife goes out without telling him, and 47.9% if she argues with him).
Интернет
Өзбекстанның "желідегі еркіндік" статусы "Freedom House" ұйымының 2012 және 2013 жылғы "Желідегі еркіндік" есебінде "еркін емес" деп көрсетілген. Өзбекстан ТМД елдері арасында ең кең және ауқымды сүзгілеу жүйесін сақтайды және 2006 жылдан бері "Шекарасыз репортерлер" ұйымы оны "Интернет жауы" деп жариялап келеді. OpenNet Initiative 2008 және 2010 жылдары жүргізілген тестілерде саяси салада интернет-сүзгілеудің кең таралғанын, ал әлеуметтік, қақтығыстар/қауіпсіздік және интернет құралдары салаларында таңдамалы екенін анықтады. Өзбекстан тыйым салынған ислами қозғалыстар, тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдары, ҮЕҰ және үкіметтің адам құқықтарын бұзуына қатысты материалдарды қамтитын веб-сайттарға қол жеткізуді шектейді. Кейбір интернет-кафелерде пайдаланушылар порнографиялық сайттарды немесе тыйым салынған саяси контенті бар сайттарды қараса айыппұл салынатыны туралы ескертулер ілінген. SIP және IAX негізгі VoIP протоколдары бұрын жеке тұлғалар үшін бұғатталған, бірақ 2010 жылдың шілдесінен бастап бұғаттаулар алынып тасталды. 2010 жылы Facebook бірнеше күнге жабылды. Өзбекстандағы интернет цензурасы 2011 жылғы "Араб көктемі" оқиғаларынан кейін күшейді. Қосымша веб-сайттар бұғатталды, Египет, Тунис және Бахрейндегі оқиғалар туралы онлайн талқылауларға қатысқандар қамауға алынды және демонстрациялар мен наразылық қозғалыстары туралы жаңалықтар бұғатталды. BBC веб-сайты 2011 жылдың соңында бұғаттан шығарылды, бірақ 2012 жылдың қаңтарынан бастап "Араб көктеміне" қатысты нақты беттерге қол жеткізу мүмкін емес. Интернет-провайдерлер мен ұялы байланыс операторлары "күдікті мазмұнмен" жаппай электрондық пошта жіберу туралы хабарлауға және биліктің сұрауы бойынша желілерді ажыратуға міндетті. Өзбекстанның басқарушы барлау органы, Ұлттық қауіпсіздік қызметі (ҰҚҚ), өзбек интернет сегментін бақылайды және цензураны жүзеге асыру үшін бас реттеуші органмен бірлесе жұмыс істейді. Барлық интернет-провайдерлер мемлекеттік монополиялық провайдерден каналдарды жалға алуға міндетті болғандықтан, қолда бар мәліметтер интернет трафигі орталықтандырылған жүйе арқылы тіркеліп, бақыланатынын көрсетеді. ҰҚҚ қызметкерлері интернет-провайдерлер мен интернет-кафелерге жиі барып, талаптардың орындалуын қадағалайды. 2014 жылы еліміздің барлық интернет және ұялы байланыс желілері "жедел жөндеу" үшін үш-төрт сағатқа тоқтатылды, бұл жағдай ұлттық университеттерге емтихан тапсыру кезінде болды.
Uzbekistan's "freedom on the net status" is "not free" in the 2012 and 2013 Freedom on the Net reports from Freedom House. Uzbekistan maintains the most extensive and pervasive filtering system among the CIS countries and has been listed as an Internet enemy by Reporters Without Borders since the list was created in 2006. The OpenNet Initiative found evidence that Internet filtering was pervasive in the political area and selective in the social, conflict/security, and Internet tools areas during testing that was reported in 2008 and 2010. Uzbekistan prevents access to websites regarding banned Islamic movements, independent media, NGOs, and material critical of the government's human rights violations. Some Internet cafes in the capital have posted warnings that users will be fined for viewing pornographic websites or website containing banned political material. The main VoIP protocols SIP and IAX used to be blocked for individual users; however, as of July 2010, blocks were no longer in place. Facebook was blocked for a few days in 2010. Internet censorship in Uzbekistan increased following the events of the Arab Spring in 2011. Additional websites are blocked, contributors to online discussion of the events in Egypt, Tunisia, and Bahrain have been arrested, and news about demonstrations and protest movements have been blocked. The BBC website was unblocked in late 2011, but since January 2012, specific pages dealing with the Arab Spring have been inaccessible. ISPs and mobile phone operators are required to report mass mailings of "suspicious content" and to disconnect networks upon authorities’ requests. The principal intelligence agency in Uzbekistan, the National Security Service (SNB), monitors the Uzbek segment of the Internet and works with the main regulatory body to impose censorship. As all ISPs must rent channels from the state monopoly provider, available evidence strongly suggests that Internet traffic is recorded and monitored by means of a centralized system. SNB officers frequently visit ISPs and Internet cafés to monitor compliance. In 2014, the entire country's internet and mobile messaging networks were stopped over a three to four hour window for 'urgent repairs' co inciding almost precisely with national university entry exams.
2004 жыл
АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2004 жылғы Өзбекстандағы адам құқықтары жөніндегі баяндамасында шектеулі жақсартулар тіркелді. Полицияда ұсталғандардың өлімі болмаса да, полицияның салдарынан төрт тұтқынның өмірі аяқталды. Ұлттық қауіпсіздік қызметінің қызметкерлері азаматтарды "азаптап, ұрып-соғып, мазалады", бірақ адам құқықтарын қорғайтын белсенділерге тұтқындардың қайтыс болу жағдайларын зерттеуге және өлімнің себебі азаптау болуы мүмкін деген күдікке рұқсат берілді. Қауіпсіздік күштері журналистерді тұтқындамады, ал үшеуі босатылды. Кейбір үкіметтік емес ұйымдарға, ең әйгілісі – Ашық қоғам институтына, үкіметте тіркелуге рұқсат берілмеді, осылайша олардың Өзбекстандағы жұмысына кедергі келтірілді.
The U. S. State Department's 2004 report on human rights in Uzbekistan found limited improvement. While no detainees died while in police custody, police negligence led to the deaths of four prisoners. National Security Service officials "tortured, beat, and harassed" citizens but human rights activists were allowed to investigate instances in which prisoners died and activists suspected torture as the cause of death. Security forces did not arrest journalists and three were released. Some non governmental organizations, most notably the Open Society Institute, were not allowed to register with the government, and thus prevented from work in Uzbekistan.
2005 жыл
2005 жылы өзбек үкіметі оппозициялық саясатшы Санжар Умаровты тұтқындап, оппозициялық саяси альянс – "Sunshine Uzbekistan" ұйымының кеңсесіне шабуыл жасады. АҚШ сенаторлары Билл Фрист пен Ричард Лугар өзбек үкіметінен Умаровқа "өзін қорғау үшін Өзбекстан конституциясына сәйкес толық құқықтар беріліп, оған қарсы қозғалған барлық айыптаулар бойынша әділ және ашық сот процесі жүргізіліп, жеке әділет орнатылуын қамтамасыз етуді" талап ететін резолюция ұсынды. Ташкент тұрғындары 2005 жылдың 11 маусымында Пентикосталдық дін өкілі Ким Кхен Пен Кхиннің денесін тапты. Бір пентикосталдық шіркеу мүшесінің айтуынша, полиция шіркеу мүшелерін жануарларға қарағанда нашар ұстаған, олардың үшеуін қатты ұрып-соққан. Бір пастордың миына сот сілтеген. Полиция бастапқыда тағы бір шіркеу мүшесі Курал Бекжановты Кхиннің өліміне кінәлі деп айыптаған, бірақ екі күннен кейін одан айыпты түсіріп алған. Полиция оның дінін білген соң, қабырғаларын сындырып, тырнақтарының астына инелер салып, христиан дінінен бас тартуға мәжбүр еткен. Тамыз айында өзбек үкіметі адам құқықтары жөніндегі белсенді Елена Урлаеваны үкіметке қарсы жарнамалық парақтарды тарату айыбымен ұстады. Қазан айында Ташкент соты Урлаеваға психиатриялық емделу үшін психиатриялық ауруханаға жатқызу туралы шешім шығарды, бұл сот отырысына өзі де, оның адвокаты да қатыспады. Үкімет оны қорлап, ұрып-соққаннан кейін 27 қазанда Урлаеваны босатты.
In 2005 the Uzbek government arrested Sanjar Umarov, an opposition politician, and raided the office of Sunshine Uzbekistan, an opposition political alliance. United States Senators Bill Frist and Richard Lugar introduced a resolution calling on the Uzbek government to make sure Umarov "is accorded the full measure of his rights under the Uzbekistan constitution to defend himself against all charges that may be brought against him in a fair and transparent process, so that individual justice may be done". Tashkent citizens found the body of Kim Khen Pen Khin, a Pentecostal, on 11 June 2005. According to one another Pentecostal church member police treated church members worse than animals, several beating three of them. One, a pastor, had a concussion. Police initially accused Kural Bekjanov, another church member, of murdering Khin, but dropped the charges against him two days later. When police discovered his religion they broke his ribs and put needles under his fingernails to get him to renounce Christianity. In August the Uzbek government detained Elena Urlayeva, a human rights activist, on charges of disseminating anti government leaflets. In October a Tashkent court ordered Urlayeva to undergo psychiatric treatment in a mental health facility in a legal preceding in which neither she nor her lawyer were present. The government released Urlayeva on 27 October after officials abused and beat her.
2006 жыл
12 маусымда Ташкентте рабби Абе Давид Гуревичтің хатшысы Карина Ривка Лойпер және оның анасы белгісіз біреулердің қолынан қаза болды. Полиция бұл оқиғаны қарақшылық деп есептесе де, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының еврей қауымдастықтары федерациясы тергеу жүргізуді талап етті. Еврей қауымының басшылары діни істер жөніндегі комитеттің өкілінің Лойпердің өлімін "саясиландырудан" сақтандырғанын айтты. 2006 жылдың 29 сәуірінде құқық қорғаушылар Азам Фармонов пен Алишер Караматов тұтқындалып, мемлекеттік қауіпсіздік күштері тарапынан азапталды деген күдік туды. Олар қазіргі таңда "Amnesty International" және "Front Line" ұйымдары саяси мақсатта жасалған деп айыптайтын қылмыс жасады деген айыппен түрмеде жатыр. 25 қазанда Карши-Ханабад соты Ферғана және Ташкенттен келген екі баптистті 438 АҚШ долларына айыппұл салды, ал тағы төрт баптист полиция қаладағы баптист шіркеуін тінтуінен кейін, тіркелмеген діни қызметке қатысқандары үшін аз сомада айыппұл төледі. 13 қарашада Ташкенттегі Пентикост шіркеуіне 30 полицей шабуыл жасады. 27 тамызда өткен тағы бір тінтуде 38 мақұлданбаған әдебиет табылды. Өзбекстан мемлекеттік телеарнасы 30 қараша мен 1 желтоқсанда "Екіжүзділер" деген бағдарлама көрсетті. Бағдарламада былай делінген: "[Миссионерлер] мұқтаж адамдарға қаржылай көмек көрсету сылтауымен олардың санасына өз ілімдерін сіңіреді". Жаңа дінге өткендерді "зомбилер" деп сипаттайды. Дін істері жөніндегі мемлекеттік комитеттің маманы Бегзот Кадыров бағдарламаға қатысты: "Ата-бабасының дінінен бас тарту – тек қана жеке қателік емес, сонымен қатар аға-інілер, апа-сіңлілер және ата-ана мен бала арасындағы жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін". Христиан дінін қабылдағандар "отбасы, достар мен қоғамнан шеттесіп қалады".
An unknown individual strangled Karina Rivka Loiper, secretary to Rabbi Abe David Gurevich, and her mother on 12 June in Tashkent. While police ruled it a robbery, the Federation of Jewish Communities of the Commonwealth of Independent States called for an investigation. Jewish community leaders said a spokesman for the Committee on Religious Affairs warned them against "politicizing" Loiper's death. On 29 April 2006, human rights workers Azam Farmonov and Alisher Karamatov were arrested and allegedly tortured by state security forces. They are currently serving prison terms on charges of extortion that Amnesty International, and Front Line have condemned as politically motivated. On 25 October the Karshi Khanabad court fined two Baptists from Ferghana and Tashkent US$438 while four others were given smaller fines for participating in unregistered religious activity after police raided a Baptist church in the city. 30 police raided a Pentecostal church in Tashkent on 13 November. Another raid on 27 August yielded 38 unapproved pieces of literature. Uzbek state television played a show entitled "Hypocrites" on 30 November and 1 December, in which Protestant missionaries were said to have engaged in plagiarism and drug use. The program said, "On the pretext of financially helping people in need, [missionaries] instill their own teachings in these people's minds". Converts are "zombies". Begzot Kadyrov, specialist of the State's Religious Affairs Committee, commenting on the program, said, "Turning away from the religion of one's ancestors is not only one's own mistake but could also lead to very bad situations between brothers, sisters and between parents and their children". Converts to Christianity are "lost to family, friends and society".
2007 жыл
Халықаралық Хельсинкилік адам құқықтары федерациясы (IHF), Human Rights Watch және Халықаралық адам құқықтары федерациясы 2007 жылдың 22 наурызында БҰҰ-ның Женевадағы Адам құқықтары кеңесінен Өзбекстандағы адам құқықтары жағдайын мониторингтеуді жалғастыруды сұрады. Халықаралық Хельсинки федерациясының атқарушы директоры Аарон Родс бұл ұсынысты сынап, былай деді: "Бұл, шын мәнінде, Біріккен Ұлттар Ұйымы Өзбекстан үкіметінің қанаушылық саясатын және Кеңеспен ынтымақтасудан бас тартуын марапаттаумен тең болар еді. Егер Адам құқықтары кеңесі Өзбекстандағы мәселелерді қарастыра алмайтын болса, онда оның мағынасы қандай?"
The International Helsinki Federation for Human Rights (IHF), Human Rights Watch, and the International Federation for Human Rights International asked the UN Human Rights Council in Geneva to continue monitoring human rights in Uzbekistan on 22 March 2007. Aaron Rhodes, executive director of the International Helsinki Federation, criticized the suggestion, saying, "What that would really imply would be that the United Nations would reward the Uzbek government for its repressive policies and its refusal to cooperate with the Council. If the Human Rights Council can't take up the problems in Uzbekistan, then what is it for? ".
Умида Ниязова ісі
Өзбек полициясы 2006 жылдың 21 желтоқсанында Ташкент әуежайында жергілікті Veritas және Human Rights Watch ұйымдарында жұмыс істеген адам құқықтары жөніндегі белсенді Умида Ниязованы ұстады. Қылмыстық қудалаудан қорқып, ол елден Қырғызстанға кетіп, кейін заңгерінің кеңесімен қайтып келді. Шекарада тұтқындалып, шекараны заңсыз кесіп өткені, контрабандалық тауар таратқаны және заңсыз контент таратуы үшін сотталды. Human Rights Watch директоры Холли Картнер «Ниязованың адам құқықтары жөніндегі қызметі үшін оған осы айыптаулармен қорқытқан» деді. 2007 жылдың 1 мамырында өзбек соты Ниязованы «қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретін материалдарды дайындау немесе тарату» баптары бойынша айыптап, жеті жылға бас бостандығынан айырды. Өзбек үкіметі оның ноутбугінде ислами экстремистік топтың әдебиеті сақталғанын мәлімдеді. Ниязова 2005 жылы Өзбекстанның Әндижан қаласындағы қанды наразылықтар туралы жаңалықтар жазған болатын. Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ), АҚШ үкіметі және Human Rights Watch бұл үкімді сынады. 8 мамырда ол сотта кінәсін мойындады және оған условты жаза беріліп, босатылды.
Uzbek police detained Umida Niazova, a human rights activist who worked for local group Veritas and Human Rights Watch in Tashkent, Uzbekistan, on 21 December 2006 in the Tashkent airport. Fearing criminal prosecution, she left the country for Kyrgyzstan, returning on the advice of her lawyer who said that no criminal case would be brought against her. At the border, she was arrested and stood trial on charges of illegally crossing the border, smuggling and distribution of illegal content. Holly Cartner, a director at Human Rights Watch alleges that "Niazova was threatened with these charges for her human rights work". On May 1, 2007, an Uzbek court convicted Niazova and sentenced her to seven years in prison, on charges of "preparing or disseminating material containing a threat to security and order". The Uzbek government alleged she was storing on her laptop literature by an Islamist extremist group. Niazova had written news stories about deadly protests in Andijan, Uzbekistan in 2005. The Organization for Security and Co operation in Europe (OSCE), the United States government, and Human Rights Watch criticized the sentence. On May 8, she confessed in court and she was given a suspended sentence and released.