Кіріспе

Роберт Олдричтың 1955 жылғы мелодрама фильмі. "Үлкен пышақ" фильмін Роберт Олдрич режиссерлік етіп, өндірген, сценарийін Джеймс По Клиффорд Одетстің 1949 жылғы пьесасы негізінде жазған. Басты рөлдерде Джек Паланс, Айда Лупино, Венделл Кори, Жан Хаген, Род Стайгер, Шелли Винтерс, Илька Чейс және Эверетт Слоан ойнаған.

Сюжет

Чарли Касл, Голливудтың табысты актері, өзінің жұлдыздылығына байланысты барлық жайлылықтары бар үлкен үйде тұрады. Басты бет Жаңалықтар Кэти Бенедикт оның үйлену тойы туралы мәлімет алу үшін келіп тұрады, бірақ Касл оған ештеңе растаудан бас тартады. Оның әйелі Марион жас ұлын алып, одан бөлек тұрады; ол, шын мәнінде, ажырасу туралы өтініш беру алдында. Ол оның мас күйінде әйелге құмарлық жасауынан және Голливудтың төменгі үміттері үшін идеалдарын тастап кетуінен шаршады. Оның қарсылығына ашуланған Бенедикт Каслға оның өткеніндегі белгілі бір қараңғы оқиғаларды іздеуге ниетті екенін айтады. Екеуі де оның не туралы айтып тұрғанын біледі. Марион Каслдың күшті студия бастығы Стэнли Шрайнер Хоффпен келісімшартын жаңартуын қаламайды және егер ол келісімшартқа қол қойса, күйеуімен татуласуға келіспейді. Сезімге қатты ұшыраған Касл Марионды қайтарып алғысы келеді, оған жазушы және Каслдың досы Хэнк Тигл ұсыныс жасаған. Касл келіседі, студияның өз өмірі мен мансабындағы тұтқынынан босағысы келеді және Хоффтың оған итермелеген шлакоф фильмдерінен гөрі көбірек әсерлі жұмыс жасай алады. Ол өзінің мұқтаж агенті Наттан өзін босатуға көмектесуін сұрайды. Алайда, Нат Хофф пен оның оң қолы Смайли Койдың Кастлдың руль артында тұрып, адам өліміне әкелген соққыдан қашып кету оқиғасының шындықты білетінін біледі. Каслдың досы Бадди Блис апаттың кінәсін өз мойнына алып, сол үшін жазасын тартты. Хофф пен Кой келісімді аяқтау үшін Каслдың үйіне келеді. Каслдың қарсылығы Хоффты ашуландырады, ол актерді жеті жылдық келісімге баруға мәжбүрлеу үшін кез-келген нәрсені жасауға дайын, соның ішінде апатқа қатысты шантаж жасауға дайын. Қатыспайтын жағдайды көргеннен кейін Касл кері шегінеді және жаңа келісімшартқа қол қояды. Баддидің еркекқұмар әйелі Конни келіп, Кэстл өзінің қараңғы жағының билік етуіне жол береді және ол онымен ұйықтайды. Кейіннен Марион мен Хэнк Каслдың үйінде жиналысқа қатысады, содан кейін Касл әйеліне тағы да неге қайтадан бірігу керектігі туралы ой-пікірлерін тыңдауға мүмкіндік береді. Ақырында Ханкпен бірге кетеді, бірақ Касл туралы ойлана бастайды. Осы арада, Кастлдың көршілерінің біріндегі қонаққа барған Смайли актерге апат түнінде Кастлмен бірге көлікте болған Дикси Эванс апат туралы білгендерін ашумен қорқытатынын айтады. Смайли Каслдың оны шақырып, сөйлесуін және оны үндемеуге көндіруін ұсынады. Касл мұны жасайды және актриса ретінде қарапайым және ескерілмегендігі туралы оның сезімін түсінеді. Ол Каслға емес, Хофқа зиян келтіргісі келеді. Ханк оны Қамалға алып кетеді, Дикси бар кезде Марион келеді. Актриса дереу кетеді және жұп қызу әңгімелеседі; Марион кем дегенде некелерін қайта жандандыруға тырысатынын анық көрсетеді. Кейін Дикси Хоффтың кеңсесіне барып, студия басшысы мен Смайли оны мәңгілікке үндету керек деп шешкендей жағдай жасайды. Смайли Каслға мұны жүзеге асырудың жоспарын ұсынады, ол кісі өлтіруді қамтиды. Ақыры өзінің идеалдарын қорғауға талпынған актер Хофф пен Натты шақырады және Марион ДИКСИдің апат болған түні бар екенін біліп, оны жұмысқа алған бұл аяусыз адамдарға қарсы шығады. Сонымен қатар Диксиге ештеңе болмау керектігін талап етеді. Хофф пен Смайли тағы бір шантаждық айла-шарғы жасайды, Марионның Хэнкпен бірге жасырын түрде жазылған жазбаларын шығарады. Марион да, Касл да бұл әрекеттен қозғалмайды және ақырында ашуланған Хофф Каслды жібереді. "Сендермен бітті", - дейді Смайли актерге. Қысқа, тыныш тыныштан кейін Бадди Каслдың Коннимен қарым-қатынасын ашқанын ашу үшін шабуыл жасайды. Каслдың өзін ұрып-соғу ұсынысын қабылдамай, Бадди оның бетіне түкіреді. Касл ваннаны суға салуды сұрайды және Марионға "жақсы болашақ" уәде еткеннен кейін, жоғарғы қабатқа көтеріледі. Смайли Хофқа телефон соғып, Диксидің бардан көшеге шығып, қала автобусының соққысына ұшырап, қаза тапқанын айтады. Көптеген жолдармен өзін құтқарып алса да, Касл досына сатқындық жасағандығы, адалдықты құрбан еткендігі және өзі сүйген әйелге келтірген қайғысы үшін күйзеліске ұшырады. Смайли, Марион және Нат төбеден жоғары және төменгі қабаттан су ағып жатқанын байқағаннан кейін, ваннаға кіреді. Марион айқайлап жатқанда, Смайли телефонға шығып, студияға Каслдың жүрек соғысынан қайтыс болғанын айтады, сонымен қатар Стэнлиге өзін үш рет кескенін айтуды айтады. Марион қайғырады, камера артқа шегініп, оның кино экранында жылап жатқанын көріп отырғанымызды көрсетеді.

Өндіріс

1955 жылдың наурыз айында Олдрич фильм түсіру үшін Клиффорд Одетспен келісімшартқа қол қойды. Джеймс Поның сценарийі жазылған, ал Жек Паланс басты рөлге дайындалған. Фильм Олдричтің жеке компаниясы үшін түсірілген. 1972 жылы Олдрич «Хофф кейіпкеріне қатысты қатты екіұшты сезімде болғанын» айтты. Ол фильм түсірген кезде бұрынғы ірі кәсіпкерлер әлі билікте болатын. Бізде 20 жыл бойы өндірісті басқаратын қарапайым диктаторлар болды, сол уақыт ішінде барлығы жұмыс істеді және барлығы жалақы алды, мүмкін жеткіліксіз болса да, бірақ оларға жәрдем көрсетілмеді. 17 жыл өткен соң, осы индустрия шынымен де шығармашылық тұрғысынан жақсырақ болып кеткеніне күмәнданасыз. Орталық басқару болмаса, біз көбірек немесе жақсы фильмдер түсіреміз бе? Бірақ сол кісілердің астында жұмыс істегендер оларды жек көретін. Сондықтан біз Нюрнбергтен алынған барабан соқпасын алып, Хофф кейіпкерінің кіреберісі мен шығысының астына қойдық. Бұл тым айқын болды. Хоффтың жылауы Майерден шықты, ол опцияның бұзылуымен бірден жылай алатын көрінеді. Бірақ Одетс бастан өткерген үлкен қайтару Колумбиядан келді, сондықтан бастапқы пьесада Майерге қарағанда Кохтың бейнесі көбірек болды.

Сыни жауап

New York Times киносыншысы Босли Кроутер фильмнің сенімділігін жоқ деп ойлап, көңілі қалды. Ол былай деп жазды: «Шындығында, «Үлкен пышақ» бастапқыда Голливудтың жеке және кәсіби моральдық кодексіне қарсы ашулы, тіл тиекетпейтін наразылық ретінде жазылған және мақсат етілген сияқты. Бұл фильмде көрсетілгеннің айқын мәні, бірақ факт мынада: мырза Одетс және сценарийді жазған Джеймс По шындық пен салмақты ойлаудан гөрі, эмоционалдық жарылысқа көбірек бейім болды. Олар бір-бірімен қызу дауласып жатқан жағымсыз адамдарды бейнелейді. Бірақ олардың драмасы сәтсіздікке ұшырайды. Ал мен, жеке өзім, бұған сенбедім». «Чикаго Трибьюн» газеті былай деп жазды: «Шантаж, жоспарланған кісі өлтіру, некеден тыс қарым-қатынас және соңындағы өзіне-өзі қол жұмсау туралы бұл әңгімеде тамаша ойнаған актерлер бар. Оқиға Голливудта өтеді, ал Род Штайгер өзінің рөлін – үстемдік танытатын, сырттан эмоционалды, бірақ іштен суыққан продюсер рөлін – фильмді көтеруге жеткілікті сенімділікпен ойнайды. Негізгі сюжет шебер ойластырылған, және бірнеше тиімді көріністер бар, бірақ аяқсыздыққа қарай, әңгіме әдеттегі Одетс диалогымен ауыр. Автор өзінің сөзді, көбінесе мағынасыз жазуының дыбысына ғашық болғандай көрінеді, ал кейіпкерлердің көпшілігі оны ұзақ және жалықтыратын сөздермен жеткізуге мәжбүр. Көрермендер бұл сөзді ұшуды салқын қабылдады, бірақ Эверетт Слоанды тілдік шебер агент ретінде, Венделл Кориді қатыгез продюсердің сенімді адамы ретінде, ал Жан Хаген мен Шелли Винтерсті агрессивті әйелдер ретінде жақсы қабылдады». Фильм сыншысы Деннис Шварц 2004 жылы былай деп жазды: «Роберт Олдрич осы ақылды, қара фильмге тән мелодраманы режиссерлік етеді. Олдричтің айтуынша, фильм кассада жақсы нәтиже көрсетпеген, себебі жұртшылық Паланс кейіпкеріне көңіл бөлмеген және Паланс өзінің рөліне лайықты киножұлдыз сыңарлығына ие болмаған. Бұл Голливудтың жанкүйерлеріне қарсы жасалған фильм болғандықтан, оны United Artists студиясы аз бюджетпен және 16 күнде түсірді. Фильм күрес жеке өмірге қатысты, аман қалу және өзін құтқару үшін болғанын, идеализм үшін емес екенін көрсетеді, бұл кейіпкерлердің арасындағы жанжалды қоздырады, олар тек ішкі шеңбердегі адамдар ғана жаза алатын сөздерді айтысады. Паланс суретшінің қиналған рөлін шеберлікпен орындауы, оның оқшауланған және өзіне бейілді кейіпкерінің клишелеріне қарсы келеді. Ол өзінің қалауымен пайда табу үшін келісім шарттарына қол қойған жұлдыздық жүйедегі барлық қайғысы мен ренішін білдіреді және ақыл-ойына сыймайтын бекершілікті көрсетеді, ол нақты әрекет етіп жатқанын немесе сөйлеп жатқанын түсінбейді. 1955 жылы шыққан кезде бұл фильм оқшалаушы болды, бірақ қазіргі заманғы стандарттар бойынша бұл қарапайым болып саналады». 2008 жылы кино сыншысы Джефф Стаффорд былай деп жазды: «[Бұрынғы Голливудтың ашылу драмаларының] ешқайсысы «Үлкен пышақта» ұсынылған кинобизнес пен оның билік иелерінің жағымсыз бейнесімен теңесе алмайды. Оператор Эрнест Ласлоның ұзақ кадрларды қолдануы фильмнің клаустрофобиялық шиеленісіне үлкен үлес қосады, ал диалог бойына шынайы есімдермен (Билли Уайлдер, Элия Казан, Уильям Уайлер және басқалар) ойдан шығарылған есімдердің араласуы «Үлкен пышаққа» кейде деректі фильм сияқты ашық және шынайы сапа береді». Кино сыншысы Натан Рабин 2022 жылы былай деп жазды: ««Үлкен пышақ» – бұл артықшылықтардың фильмі. Бұл тым көп жазылған, тым көп ойналған, тым көп эмоционалды. Бұл фильмде жарқын көріністер, айқай-шу, актерлік монологтар көп, бірақ фильм өз көзқарасының батылдығына ие. Ол киноиндустриясын капитализмнің ең нашар түрі өнердің ең нашар түрімен ұштасқан тозақ ретінде бейнелеуде аяусыз және аяусыз».

Кассалық жинақ

Олдрич кейінірек фильмнің 400 000 долларға түскенін, ал 1 миллион доллардан астам табыс әкелгенін айтса да, дистрибьютор кірісті алып кеткендіктен ол одан ақша жоғалтқанын мәлімдеді.

Үй медиасы

The Big Knife MGM Home Video компаниясымен 2003 жылдың 1 сәуірінде 1-ші аймаққа арналған кең экранды DVD форматында шығарылды.