Кіріспе

1988 жылғы итальяндық қорқыныш фильмі

«Венециядағы вампир», сондай-ақ «Түннің ханзадасы» және «Венециядағы Носферату» аттарымен де белгілі, 1988 жылғы итальяндық табиғаттан тыс қорқыныш фильмі. Режиссерлігін Аугусто Каминито мен Клаус Кински (авторлық құқығы көрсетілмеген) жасаған, ал басты рөлдерде Кински, Кристофер Пламмер, Дональд Плезенс және Барбара Де Росси ойнаған. Оқиға 1786 жылғы карнавалда соңғы рет көрінген Носфератудың (Кински) ізін қуа жүріп Венецияға саяхаттайтын профессор Пэрис Каталаноның (Пламмер) басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Каталано сеанс арқылы вампирдің мәңгілік өлімді іздеп жүргенін біледі және оның болуын тоқтатуға тырысады. Кинскині «Носферату» рөліне бекіткеннен кейін, продюсер Август Каминито Вернер Герцогтың «Носферату вампирі» фильміне жалғас жасауды жоспарлады. Бастапқыда Каминито Маурицио Лусидиді режиссер ретінде шақырған, бірақ кейін фильмді танымал режиссермен және жоғары бюджетпен жасаған дұрыс болады деп ойлады, нәтижесінде Лусиди режиссерліктен бас тартылып, орнына Паскуале Сквитери келді. Сквитери сценарийге бірнеше өзгерістер енгізді, бірақ олар Каминитоға ұнаған жоқ, соның салдарынан Сквитериге ақы төленіп, оның келісімшарты бұзылды. Бұл фильмнің бюджетінің қысқаруына және Марио Каяноның режиссер ретінде жұмысқа алынуына әкелді. Каяно түсірілім алаңында Кинскимен келіспей, фильмді тастап кетті, содан кейін Каминито фильмді өзі режиссерлеуге мәжбүр болды. Түсірілім кезінде Кински репетицияларға қатыспады, актерлер құрамын өзгертуді талап етті және көбінесе түсірілім алаңындағы жарықты күрт өзгертуге бұйырды. Екінші режиссер Луиджи Коццидің айтуынша, Кинскидің мінез-құлқы соншалықты болды, бүкіл түсірілім тобы алаңды тастап, Кински өзінің әрекеттері үшін кешірім сұрағанға дейін қайтып келмеді. Алты апталық түсірілімнен кейін Каминито фильмнің толыққанды аяқталғанын түсінді, бірақ жобаны жалғастыра алмайтынын да мойындады. Бұл Каминитоның қайта жазған сценарийінің бір бөлігінің түсірілмеуіне және оның қолындағы материалмен қанағаттануына әкелді. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1988 жылдың 9 қыркүйегінде Венеция кинофестивалінде өтті, содан кейін Италияда кең экранды көрсетілімге шықты.

Сюжет

Британдық профессор Пэрис Каталано 1786 жылғы карнавал кезінде соңғы рет көрінген әйгілі вампир Носфератудың қайда екенін анықтау үшін Венецияға сапар шегеді. Оны жас ханшайым Хелиетта Канинс шақырады, ол вампирдің ата-бабаларының сарайының жертөлесіндегі мөрленген қабірде жатқанын сендіреді. Каталаноның пікірінше, вампир өзінің мәңгілік азабын тоқтатудың және шын мәнінде өлудің жолын іздеп жүр. Венецияға келген соң Каталано Хелиеттаның Носфератудың ұзақ уақыттан бері жоғалған сүйіктісі Летицияға есімдері мен сыртқы келбеттері ұқсас екенін байқайды. Каниндер үйде, католик дін қызметкері әке Дон Алвизе ескертулеріне қарамастан, спиритизм сеансын өткізеді. Сеанс Носфератуды 200 жылдық ұйқысынан оятып, ол қабірінен қашып шығады. Носферату Венецияны аралап, көп ұзамай Хелиеттаның анасы, принцесса Каталаноны табады және оны балконынан итеріп, төмендегі темір қоршауға түсіріп өлтіреді. Ескі ханшайымның жерлеу рәсімінде Каталано Хелиеттаға Носфератуды тоқтатудың жалғыз жолы – шынайы махаббат екенін ескертеді. Келесі карнавал кешінде Носферату Хелиеттаны қуып жетеді. Ол оны үйіне дейін ертіп, төсегінен оятып, азғындыққа түсіреді. Осы сәтте Хелиеттаның кіші әпкесі Мария оқиғаның бір бөлігін көреді. Ертесі күні Хелиетта оянып, Каталаноға Носферату келгенін айтады. Кейін Носферату әке Альвизенің әріптесі доктор Барневалдың әйелі Ута Барневалға шабуыл жасайды, оны тастап кеткен ғимаратқа қуады және оның қанын ішеді. Соңынан Носферату Каталоноға, әке Альвизеге және оның әріптесі доктор Барневалға қамал ішінде жақындасады. Барневаль Носфератуды атуға тырысады, бірақ ол тез жазылып, Барневалдың мылтығын сындырады. Каталано Носфератуды қасиетті крестімен тебуге тырысады, бірақ Носферату оның қолына тиіп, күйдіреді, содан кейін Хелиеттаны алып, қамалдан шығып кетеді. Көңілі құлазып, Каталано заттарын жинап, Каниндердің сарайынан кетеді, оның айтуынша, Носфератуды жою үшін оған шынайы махаббатын сыйлайтын таза әйел ғана қабілетті. Кейіннен, белгісіз аурудан көз жұмақ болған Каталано Гранд-каналға секіріп, өз-өзіне қол жұмсайды. Мария, әпкесінің жанын құтқару үшін Носфератумен күресуді қалап, мұнараға көтеріліп, Носфератудың назарын аудару үшін өлімге секіреді. Носферату Марияны құлаудан құтқарып, онымен бірге тастап кеткен виллаға алып кетеді. Носферату Марияға өлуді қалайтынын түсіндіреді, бірақ мұны істеу үшін таза бойжеткен қыз оған өзін беруге және оны өкінішсіз сүюге тиіс, бұл Мария қабылдайды. Темірде Барневаль жоғалған әйелін іздеп, екі досымен бірге виллаға келеді. Жертөледе олар Носферату сияқты көрінетін бір нәрсені ұйықтап жатқан күйінде табады. Бірақ олар оның жүрегіне қазық қаққанда, оның сыртқы түрі Ута Барневалға айналады; олар шын мәнінде Носферату кейпінде келген Утаны өлтірген. Олар жоғарыда Мариямен бірге жатқан нағыз Носфератуды табады. Барневаль оны тиімсіз атып, оқ Носфератудың арқасынан өтіп, Марияны ауыр жарақаттайды. Носферату ашуланып, Барневалдың достарын өлтіреді. Вилладан қашып бара жатқанда, Барневалды Хелиетта баққа шақырады. Хелиетта кейпінде Носферату Барневалды азғындыққа түсіреді, содан кейін оның түрін өзгерткенін және Барневалды өлтіргенін ашады. Носферату Марияны құшақтап, Венеция каналы бойымен кетеді. Өлім алдында Мария Носфератудан өзін вампирге айналдыруын сұрайды. Ол оған қарсылық көрсетеді, мұндай әрекет мәңгілік жаза екенін айтады. Олар бір-бірін ұстап, Носферату келе береді, соңында таңертеңгі тұманға еріп, екеуінің де тағдыры белгісіз болып қалады.

Даму және алдын ала өндіріс

1980 жылдардың ортасында продюсер Аугусто Каминито Италияда шетелдік нарықтар үшін қорқыныш пен триллер фильмдерін шығара бастады, мысалы, Лусио Фулчидің "Қорқыт тасы" фильмін. Карло Альберто Альфьери, Леандро Луччеттимен бірлесіп жазған "Носферату Венецияда" сценарийімен Каминитоны таныстырды. Бұл сценарий бастапқыда Вернер Герцогтың "Носферату вампир" фильмінің жалғасы болды, Альфьери сол фильмдің жұлдызы Клаус Кинскиді осы жалғастықта басты рөлге шақырды. 1985 жылдың 17 желтоқсанында Каминито мен Кински екі фильмге келісімшартқа қол қойды: "Венецияда Носферату" және "Паганини", соңғысы Кински 1980 жылдан бері өндіріске түсіруге тырысып келген фильм еді. Бастапқыда фильмді Маурицио Лусиди режиссерлік етпек болған. Экипаж құрамында Альфьеридің досы Луиджи Коцци де болды, ол түсірілім кезінде кеңесші ретінде және пост-өндірісте жұмыс істеді. Коццидің айтуынша, Каминито фильмнің бюджеті үлкен болса және режиссері танымал болса, одан да сәтті болатынына сенген. Осының салдарынан Каминито фильмнің бюджетін екі есеге арттырды және Лусидини жұмыстан босатты, ол 1986 жылдың ақпанында Венеция карнавалында Кинскисіз бірнеше сахна түсірген еді. Каминито режиссер Паскуале Сквитьериді жалдады және Кристофер Пламмер, Дональд Плезенс, Барбара Де Росси және Йорго Воягистің қатысуымен актерлік құрамды жинады. Сквитьери сценарийді 1996 жылғы Венецияның болашағында жаңадан жазды және фильмді сценарийлеу үшін бірнеше комикс суретшілерін шақырды. Каминито сценарийді "тынышсыз барокколық" және түсіруге тым қымбат деп тапты. Сквитьери сценарийді өзгертуден бас тартты және Кинскимен де дауласып жүрді. Каминито Кинскиді жоғалтуға дайын болмағандықтан, Сквитьеримен келісімшартты бұзды және режиссер ештеңе түсірмей тұрып, оған келісілген соманы төледі. Бұл Марио Кайаноның жұмысқа қабылдануына әкелді, ол бұрын Кинскимен "Шанхай Джоның күресуші тұяқтары" сияқты фильмдерде жұмыс істеген. 1986 жылдың ортасында Кайано фильмге актерлерді таңдап алды, ал Каминито фильмнің жаңа, қысқартылған бюджетіне сәйкес сценарийді қайта жазды. Кейін Коцци бірнеше кейіпкерлер мен көріністердің жаңа редакцияда жойылғанын айтты.

Түсірілім

Фильм түсірілімі 25 тамызда басталды. Кински рөл үшін шашын қырқудан және жалған тістер киюден бас тартты. Түсірілімнің бірінші күні Каяномен жанжаласқаннан кейін, Каяно кейіннен Кински оның "кесілді" деген бұйрығын орындамайтынын және оны келесі күні Каминитомен бірге трейлерінде құлыптап қойғанын мәлімдеді. Каяно Каминитоның Кинскиге фильмді өзі режиссерлікке жетекшілік ететінін уәде еткенін білді. Каминито айтуынша, Каяно Кинскидің трейлеріне жүгіріп кіріп, оған "Енді сен фильмді режиссерлікке жетекшілік етесің!" деген. Каминито фильмді аяқтауға бейімделді және өзі режиссерлікке кірісті, Коцци оған екінші режиссер ретінде көріністерді түсіруге көмектесті. Коццидің сөзіне қарағанда, Кински репетицияларда жасаған сахналауды елемейтін, нәтижесінде оператор Антонио Нардиге жарықтандыруды бастапқы күйіне келтіруге тура келді, себебі Кински белгілерге құлақ аспайтын және қайта түсіруден бас тартатын. Кински Каминитоға Аманда Сандреллиді жұмыстан босатуды бұйырды. Воягистің қарындасы Анн Кнехт түсірілім алаңына келгенде, Кински Каминитодан оны басты рөлге алуын талап етті. Бұл сценарийде өзгерістерге әкелді, нәтижесінде Мария енді Хелиеттаның асырап алған қызы болды. Кински кейбір сахналарды өзі режиссерлікке жетекшілік етуді талап етті және істеді, соның ішінде таңертең Венецияда Носферату кейіпкерінің артынан түсірілген көріністер де бар. Коцци кейіннен Кински шамамен 10 сағаттық материал түсіргенін айтты, оның көп бөлігі Кинскидің қалада серуендеуінен тұрды. Түсірілім алаңындағы дыбыс операторы Лучано Муратори, Носферату Барбара Де Россидің кейіпкері Хелиеттаны вампирге айналдыратын сахнада Кински мойнына еңкейгендей болып, оның мойнын тістеуі керек болғанда, Кински әйелдің кіндігіне саусақтарын тығып, оның көздерінен жас шығып, алаңнан қашып кеткенін айтты. Коццидің мәлімдемесіне сәйкес, Кински оны еденге лақтырып, психологиялық және сексуалдық зорлық-зомбылық жасап, кіндігін тістеген. Барбара Де Росси Италиядағы Киски туралы деректі фильмде "бір күні маған шабуыл жасады. Ол сценарийге ешқандай құрмет көрсетпеді және әйелдермен қарым-қатынаста болғанда әрқашан физикалық күш қолданды. [Түсірілім кезінде] ол менің кеудемді ұстап, жарақаттады" және "Бұл қорқынышты оқиға болды. Біз қатты қорқып, кез келген көріністен не шығатынын білмейтінбіз" деді. Коццидің сөзіне қарағанда, бір кезде барлық түсіру тобы Кинскиге наразылық білдіріп, түсірілім алаңын тастап кетті, ол кейіннен өзінің мінез-құлқы үшін кешірім сұрады. Венецияда алты апта түсірілгеннен кейін, Каминито Венециядағы оқиғаларға арналған сценарийдің жартысын ғана түсірді және сценарийдің үштен бірін басқа жерде түсіруі керек болды. Каминито одан әрі түсіре алмады және түсірген материалдарынан фильмді құрастыруға тырысты.

Шығару

Премьераға бір күн бұрын "Каминито" "Венециядағы вампир" фильмінің ұзақтығы бір сағат қырық алты минут екенін мәлімдеді. Рейтингтік кеңеске ұсынылған нұсқасы 98 минуттық болса, ал қазіргі үй видеосы 89 минуттық. Фильмнің премьерасы 1988 жылдың 9 қыркүйегінде түн ортасында Венеция кинофестивалінде көрсетілді, онда ол конкурстан тыс басталды. Коцци "Венециядағы вампир" фестиваліне қатысуының себебі Каминитоның ірі кино өндірушісінің мәртебесімен байланысты екенін, фильмнің көркемдік сапасымен емес екенін айтты. Ол 1988 жылы Италияда "Medusa" арқылы кинотеатрларда көрсетілді. Клаус Кински: "Киноның аң-құраны" кітабының авторы Мэтью Эдвардс фильмнің Италиядағы коммерциялық нәтижелерін "кассалық сәтсіздік" деп бағалады. Кейіннен фильм ағылшын тіліндегі елдерде АҚШ-та "Түннің князі" және Венецияда "Носферату" деген аттармен шықты. "Vampire in Venice" 1991 жылы "First Fright" дистрибьюторы арқылы үй видеосы ретінде жарық көрді. Фильм АҚШ-та "One 7 Movies" арқылы 2014 жылдың 9 қыркүйегінде "Түннің ханзадасы" деген атпен DVD форматында шығарылды. Фильм 2021 жылдың 30 наурызында "Severin Films" арқылы АҚШ-та "Венециядағы Носферату" деген атпен Blu-ray форматында 93 минуттық нұсқада жарық көрді.

Қабылдау

Қазіргі сын-пікірлер бойынша, Variety журналындағы сыншы "Юнг" Венеция кинофестивалінде көрсетілген фильмді қарап, оны "қорқыныштан гөрі кич" деп сипаттады, сонымен қатар Тонино Нардидің операторлық жұмысын жоғары бағалады және Кинскидің ойыны "әсіресе есте қаларлық" болғанын айтты. Ретроспективті шолуларда Дэвид Александр Rue Morgue журналында фильмді "шатастыратын және шашыраңқы" деп жазды, "кейбір қиын құрылған көріністер мен ақымақ монтаж шешімдері бар, бірақ готикалық үрейдің жалпы атмосферасы біршама көмектеседі", сондай-ақ Тонино Нардидің "Венециядағы әдемі тұманды қала пейзаждары" ерекше атап өтті. Александр фильмнің "ешнәрседен гөрі қызықтырақ" екенін қорытындылады. Мэтью Эдвардс фильмді "бағалау қиын" деп сипаттап, "оның бай атмосфералық текстурасы, Венецияның әсерлі бейнелері және Кинскидің жабайы ойыны" туралы айтты. Ол "Кински өзінің садистік вампирін айналасындағыларға деген ашулы жек көрумен бейнелейді" деп атап өтті, сондай-ақ "Кристофер Пламмердің лайықты ойыны" мен Нардидің операторлық шеберлігін мақтап, ол "каналдар мен готикалық архитектураны таңғажайып түрде түсіреді" деді. Эдвардс фильмді "көшбасшылықсыз, бірақ жарқын сәттері бар монументалды шатасу" деп қорытындылады. Онжылдықтың итальяндық готикалық қорқыныш фильмдері туралы кітабында Роберто Курти Пламмердің фильмдегі ең жақсы рөл орындағанын және фильмде бірнеше көзге түсетін, бірақ қайталанатын кадрлар бар екенін айтты, Венецияның "фильмде тірі ортаға айналмағанын" (мысалы, "Қарамаңыз" фильміндегідей) атап өтті. Курти сондай-ақ "сценарийдің амбицияларына қарамастан, диалог көбінесе кедей, тіпті абсурдты" екенін, бірақ Кинскинің ақыры "фильмді басып тастағанын" мәлімдеді. Ким Ньюман Sight & Sound журналында фильмді "қапшаңдық, бірақ ерекше әдемі, вампиризмге поэтикалық көзқараспен" қарады. Ньюман кейіпкерлердің көбінесе кадрдан тыс қаза болатынын және басқа кейіпкерлердің кім екенін немесе оларға не болғанын түсіндірмей сюжетке кіретінін атап өтті.