Кіріспе

Эдвард Норман Хей (19 сәуір 1889 – 10 қыркүйек 1943) – Солтүстік Ирландиялық композитор және музыка сыншысы.

Ерте өмір

Хей 1886 жылы Кент қаласындағы Фэвершамда, Ньютон-роудтың 26-сы үйінде, ішкі кірістер қызметкері Джозеф Хейдің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Колерайн қаласының (Лондондери округы) тұрғыны, колымен көлік құралы жасаушы Эдвард Хейдің және Шотландияның Аллоа қаласынан шыққан Джанет Роббтың (1864–1891) ұлы болды. Джанет Робб – диірмен басқарушысы Эндрю Роббтың (1900 жылы қайтыс болған) қызы еді. Оның ата-анасы 1884 жылы Эдинбургте неке қиып, ал тұңғыш ұлы Фрэнсис Эдвард Сесил Хей 1885 жылы Пиблс қаласында қайтыс болды. Джозеф пен Джанет одан кейін көп ұзамай Фэвершамға көшіп келді. Оның анасы Джанет 1891 жылғы қаңтарда, небәрі 26 жасында қайтыс болды және Эдинбургтегі Солтүстік Мерчистон зиратына жерленді. 1891 жылғы халық санағында Эдвардты Фэвершамдағы шағын ауруханада табуға болады. Эдвард одан кейін көп ұзамай Ирландиядағы Колерайнге тәтелерінің күтіміне көшті. Кішкентай кезінде ол полиомиелитке шалдықты, бұл оған өмір бойына созылатын жаңқа қалыптастырды және 12 жасқа дейін жүре алмады деседі.

Білім және мансап

Өзінің айтуынша, ол алғаш рет сегіз жасында скрипканы үйренді, бірақ он жасында "кенеуде клавиатуралы аспапта ойнағым келді және бір кешке бас тауыстың ноталарын жаттап алмайынша ұйықтамаймын деп серт бердім". Ол фортепианодан сабақ алды және "онымен [ұстазымен] бес жыл бойы Клементи мен Дюссектен бастап, жеңілдетілген Бетховенге дейін өттім, арасында ешқандай сапасыз туынды болған жоқ. Менің ойымша, оның ең жақсы жасаған ісі – Бахты өз күйінде қалдыру болды". Хей Белфастта доктор Кёлермен, кейін С. Дж. Бреннанмен, доктор Э. М. Чондимен және доктор Иглфилд Халлмен оқыды. Ол Оксфордта музыка бойынша бакалавр дәрежесін алды, ал кейін Оксфордтың Баллиол колледжінде композиция бойынша музыка докторы атанды (1919). Ол сондай-ақ Корольдік органшылар колледжінің мүшесі болды (1911). Ирландияға оралғаннан кейін 1914 жылдан 1916 жылға дейін Колрейндегі Сент-Патрик шіркеуінде органшы болып қызмет етті, содан кейін 1922 жылы Бангор шіркеуінің органшысы болып тағайындалды. 1922 жылы Белфасттағы Кемпбелл колледжінде Музыка бөлімінің меңгерушісі болды, ал 1923 жылдан 1924 жылға дейін Дублиндегі Тринити колледжінде сыртқы сарапшы (дипломдық жұмыстарды тексеруші) болды, ал қайтыс болғанға дейін көп ұзамай Белфасттегі Королева университетінде музыка оқытушысы болып жұмыс істеді. 1926 жылдан бастап "Раткол" псевдонимін қолдана отырып, Белфаст телеграфының музыка сыншысы болды. Ол сондай-ақ BBC Солтүстік Ирландияның "Ulster Airs" бағдарламасының бас редакторы және аранжировщигі болды. Белфаст қаласындағы Белмонт пресвитериан шіркеуінде органшы болып жұмыс істеді. 7 сәуірде 1920 жылы Белфаст қаласындағы Фицрой даңғылындағы пресвитериан шіркеуінде Хесси Хоуги атты қызға үйленді. Олардың екі ұлы болды: Майкл (1927–2004) және Джозеф Норман Хоуги Хей (1924–2007).

Өлім және мұра

Хей 1943 жылы Солтүстік Ирландияның Лондондерри графтығындағы Портстюарт қаласында қайтыс болды. The Times газетінде оның өлім туралы хабарламасында (13 қыркүйек 1943 жылы) 1918 жылы "А мажордағы струнный квартет үшін Карнеги сыйлығын жеңіп алғаны, ал 1923 жылдан 1924 жылға дейін Дублиндегі Тринити колледжінде музыка бойынша сыртқы сарапшы болғандығы айтылған. Біраз уақыт BBC-де жұмыс істегеннен кейін, ол 1941 жылы Белфаст Король университетінде Музыка бойынша лекторы болып тағайындалды". Хабарламада былай делінген: "Доктор Хейдің ең маңызды туындысы – 1932 жылы Вустерде өткен Үш хор фестивалінде орындалған «Пейан» болды. Оның танымал оркестрлік шығармалары – «Данлус» (1921) симфониялық поэмасы және «Ирландия рапсодиясы». 1921 жылғы «Жел қамыс арасында» кантатасы (Йейтс өлеңдеріне сазды қойылым) 7 қыркүйек 1995 жылы сопрано Мелани Армитстед, Белфаст филармония қоры және Ольстер оркестрінің орындауында, Джон Любок дирижерлік етуімен алғаш рет орындалды деп жарияланды. Ал 1995 жылдың қазан айында Бингем квартеті А мажордағы струнный квартеттің жаңа орындауын эфирге шығарды. 2002 жылы оның шығармалары Ольстер залында орындалды, оның ұлдары да сол концертте болды.