Чарльз Вильерс Стэнфорд: Ирланд композиторы, педагог және дирижер

Кіріспе

Ирландиялық композитор, музыка мұғалімі және дирижер (1852–1924)

Сэр Чарльз Вильерс Стэнфорд (30 қыркүйек 1852 – 29 наурыз 1924) – романтика дәуірінің соңғы кезеңіндегі англо-ирланд композиторы, музыка мұғалімі және дирижері. Дублинде жақсы жағдаймен және музыкаға бейім отбасында дүниеге келген Стэнфорд, Лейпциг пен Берлинде музыка білімін алғаннан бұрын Кембридж университетінде білім алды. Ол Кембридж университетінің музыкалық қоғамының мәртебесін көтеруге және халықаралық жұлдыздарды шақыруға зор үлес қосты. Әлі студент кезінде Стэнфорд Кембридждегі Тринити колледжінің органшысы болып тағайындалды. 1882 жылы, 29 жасында, ол Корольдік музыка колледжінің негізін қалаушы профессорларының бірі болды және өмірінің соңына дейін композициядан сабақ берді. 1887 жылдан бастап ол Кембриджде Музыка профессоры болды. Мұғалім ретінде Стэнфорд модернизмге күдікпен қарады және оқытуын негізінен Брамстың музыкасында көрініс тапқан классикалық принциптерге негіздеді. Оның шәкірттерінің арасында Густав Холст және Ральф Воан-Уильямс сияқты одан да белгілі композиторлар болды. Дирижер ретінде Стэнфорд Бах хоры және Лидс үшжылдық музыка фестивалімен жұмыс істеді. Стэнфорд көптеген концерттік шығармалар, оның ішінде жеті симфония жазды, бірақ оның ең танымал шығармалары – негізінен англикандық дәстүрде жазылған шіркеуде орындалатын хорлық шығармалары. Ол опера жанрына берілген композитор болды, бірақ оның тоғыз операсының ешқайсысы кең таралған репертуарда сақталмады. Кейбір сыншылар Стэнфордты Хьюберт Пэрри және Александр Маккензимен бірге Британ аралдарындағы музыканың қайта жандануына жауапты деп есептейді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңғы екі онжылдығында композитор ретінде үлкен жетістікке жеткеніне қарамастан, 20 ғасырда оның музыкасы Эдвард Элгардың және бұрынғы шәкірттерінің музыкасымен қалып қойды.

Алғашқы жылдар

Стэнфорд Дублинде, Джон Джеймс Стэнфорд пен оның екінші әйелі Мэридің жалғыз ұлы болып дүниеге келді. Джон Стэнфорд Дублиндегі көрнекті заңгер, Ирландияның Канцелярия сотының сарапшысы және Мит округі бойынша Корольдік кеңсе қызметкері болды. Оның әйелі Ирландиядағы Канцелярия сотының шебері Уильям Хенннің үшінші қызы және оның Букингемширдегі Лискомб үйінен шыққан Сусанна Ловетттің әйелі, сондай-ақ судья Уильям Хенннің немересі болды. Әкесі мен анасы екеуі де шебер әуесқой музыканттар болды; Джон Стэнфорд виолончельші және көрнекті бас әнші болған, ол 1847 жылы Ирландиядағы «Илия» операсының премьерасында басты рөлді ойнауға таңдалған. Мэри Стэнфорд, «үлкен сүйкімділікке ие әйел» - әуесқой пианист, Дублин концерттерінде концерттік партияларды орындауға қабілетті болды. Стэнфордтың ата-анасы баланың музыкалық дарынын ынталандырып, скрипка, фортепиано, орган және композициядан бірнеше мұғалімдерді жұмысқа алды. Оның үш мұғалімі Игнац Мошелестің бұрынғы шәкірттері болды, оның ішінде оның құдайы анасы Элизабет Мике, Стэнфорд оны былай деп еске алды: «Ол маған он екі жасқа толғанға дейін нота оқуды үйретті. Ол маған сабақ соңында Шопеннің мазуркасын ойнауды міндеттеді, қателік жасасам тоқтауға рұқсат бермеді. Мен елу екі мазурканы ойнаған соң, саусақтарыммен ойнай алатын музыканың көп бөлігін салыстырмалы түрде оңай оқи алатын болдым». Жас Стэнфордтың алғашқы композицияларының бірі, сегіз жасында жазылған ре мажордағы марш, үш жылдан кейін Дублиндегі Корольдік театрда пантомимада орындалды. Жеті жасында Стэнфорд шақырылған тыңдаушылар алдында фортепиано концерті берді, онда Бетховен, Гендель, Мендельсон, Мошелес, Моцарт және Бахтың шығармаларын орындады. 1860 жылдары Дублинге халықаралық жұлдыздар келіп тұрды, Стэнфорд Джозеф Йоахим, Анри Виётемпс және Аделина Патти сияқты танымал орындаушыларды тыңдады. Италия опера компаниясының жыл сайынғы сапары, Джулия Гризи, Джованни Маттео Марио және кейін Тереза Тиетженс басқарып, Стэнфордқа операға деген сүйіспеншілігін сыйлады, ол өмір бойы сақталды. Он жасында ата-анасы оны жазғы демалысқа Лондонға алып кетті, ол Майфейрде анасының туысының үйінде тұрды. Ол жерде композитор және мұғалім Артур О’Лириден композиция сабақтарын, ал Корольдік музыка академиясының (RAM) фортепиано профессоры Эрнст Пауэрден фортепиано сабақтарын алды. Кейіннен ол Санкт-Патрик соборының органшысы Роберт Стюарттан, сондай-ақ Мошелестің үшінші шәкірті Майкл Кварриден сабақ алды. Екі жылдан кейін Лондонға келгенде ол композитор Артур Салливанмен және музыкалық әкімші және жазушы Джордж Гроувпен кездесті, олар оның мансабында маңызды рөл атқарды. Алайда, Стэнфордтың шетелде музыкалық білім алуына дейін дәстүрлі университет білімін алуын талап етті. Бірақ ол органға стипендия алды, кейіннен Квинс колледжінде классикалық пәндерге стипендия алды. 1870 жылы Кембриджге барған кезде ол көптеген композициялар жазды, оның ішінде вокалдық музыка, қасиетті және зайырлы, оркестрлік шығармалар (виолончель мен оркестр үшін рондо және концерттік увертюра). Қоғам 1843 жылы құрылғаннан бері өзінің бұрынғы беделінен төмендеді. Оның хоры тек ерлер мен ұлдардан тұрды; әйел әншілердің болмауы қоғам ұсына алатын шығармаларды шектеді. CUMS мүшелері ойларын өзгертіп, екі хордың бірігуіне келісті, әйелдерге қоғамның құрметті мүшесі мәртебесі берілді. Бірлескен хордың дирижері Джон Ларкин Хопкинс болды, ол сонымен қатар Тринити колледжінің органшысы болды. Ол ауырып, 1873 жылы дирижерлік қызметті Стэнфордқа тапсырды. Стэнфорд Хопкинстің Тринитидегі органшысының орынбасары болып тағайындалды және 1873 жылдың сәуірінде Квинстен Тринитиге көшті. Сол жылдың жазында Стэнфорд Еуропаға алғашқы сапарын жасады. Ол Боннға Шуман фестиваліне барды, онда Йоахим мен Брамспен танысты. Оның Шуман мен Брамстың музыкасына деген сүйіспеншілігі оны сол кезде көптеген музыка сүйер адамдар классикалық немесе модернистік лагерьлерге бөлінген кезде классицист ретінде танымал етті, соңғысы Лист пен Вагнердің музыкасымен бейнеленген. Бонннан шыққаннан кейін ол Швейцария арқылы үйіне оралды, содан кейін Парижге барды, онда ол Мейербиердің «Пайғамбар» операсын көрді. Ол 66 студенттің ішінде 65-орынды иеленіп, үшінші сыныпты диплом алды.

Stanford was born in Dublin, the only son of John James Stanford and his second wife Mary, née Henn. John Stanford was a prominent Dublin lawyer, Examiner to the Court of Chancery in Ireland and Clerk of the Crown for County Meath. His wife was the third daughter of William Henn, Master of the Court of Chancery in Ireland and his wife Susanna Lovett of Liscombe House, Buckinghamshire, and granddaughter of the judge William Henn. Both parents were accomplished amateur musicians; John Stanford was a cellist and a noted bass singer who was chosen to perform the title role in Mendelssohn's Elijah at the Irish premiere in 1847. Mary Stanford, "a lady
of great charm", was an amateur pianist, capable of playing the solo parts in concertos at Dublin concerts. Stanford's parents encouraged the boy's precocious musical talent, employing a succession of teachers in violin, piano, organ and composition. Three of his teachers were former pupils of Ignaz Moscheles, including his godmother Elizabeth Meeke, of whom Stanford recalled, "She taught me, before I was twelve years old, to read at sight. She made me play every day at the end of my lesson a Mazurka of Chopin: never letting me stop for a mistake. By the time I had played through the whole fifty two Mazurkas, I could read most music of the calibre my fingers could tackle with comparative ease." One of the young Stanford's earliest compositions, a march in D major, written when he was eight years old, was performed in the pantomime at the Theatre Royal, Dublin three years later. At the age of seven, Stanford gave a piano recital for an invited audience, playing works by Beethoven, Handel, Mendelssohn, Moscheles, Mozart and Bach. In the 1860s Dublin received occasional visits from international stars, and Stanford was able to hear famous performers such as Joseph Joachim, Henri Vieuxtemps and Adelina Patti. The annual visit of the Italian Opera Company from London, led by Giulia Grisi, Giovanni Matteo Mario and later Thérèse Tietjens, gave Stanford a taste for opera that remained with him all his life. When he was ten, his parents took him to London for the summer, where he stayed with his mother's uncle in Mayfair. While there he took composition lessons from the composer and teacher Arthur O'Leary, and piano lessons from Ernst Pauer, professor of piano at the Royal Academy of Music (RAM). and later from Robert Stewart, organist of St Patrick's Cathedral, as well as from a third Moscheles pupil, Michael Quarry. During his second spell in London two years later, he met the composer Arthur Sullivan and the musical administrator and writer George Grove, who later played important parts in his career. However, he stipulated that Stanford should have a conventional university education before going on to musical studies abroad. but gained an organ scholarship, and later a classics scholarship, at Queens' College. By the time he went up to Cambridge in 1870 he had written a substantial number of compositions, including vocal music, both sacred and secular, and orchestral works (a rondo for cello and orchestra and a concert overture). The society had declined in excellence since its foundation in 1843. Its choir consisted solely of men and boys; the lack of women singers severely limited the works that the society could present. The members of CUMS rapidly changed their minds, and agreed to a merger of the two choirs, with women given associate membership of the society. The conductor of the combined choir was John Larkin Hopkins, who was also organist of Trinity College. He became ill and handed over the conductorship to Stanford in 1873. Stanford was also appointed Hopkins's deputy organist at Trinity, and moved from Queens' to Trinity in April 1873. In the summer of that year Stanford made his first trip to continental Europe. He went to Bonn for the Schumann Festival held there, where he met Joachim and Brahms. His growing love of the music of Schumann and Brahms marked him as a classicist at a time when many music lovers were divided into the classical or the modernist camps, the latter represented by the music of Liszt and Wagner. After leaving Bonn he returned home by way of Switzerland and then Paris, where he saw Meyerbeer's Le prophète.|
Two days after his appointment, Stanford took the final examinations for his classics degree. He ranked 65th of 66, and was awarded a third class degree.

Лейпциг

Стерндейл Беннеттің, бұрынғы Кембридж музыка факультетінің профессоры, қазір Корольдік музыка академиясының директорының ұсынысымен, Стэнфорд 1874 жылы Лейпциг консерваториясының композиция және фортепиано профессоры Карл Рейнекеден сабақ алу үшін Лейпцигке барды. Композитор Томас Данхилл 1874 жылды «Лейпцигтің басымдығының аяқталуы, Мендельсонның ұлы дәстүрлерінің әлсіреуі басталган кез» деп атады. Дегенмен, Стэнфорд басқа жерде оқуды ойламады. Дублин де, Лондон да осыған теңдес музыкалық білім бере алмады; ең беделді британдық музыка мектебі – Корольдік музыка академиясы (RAM) сол кезде консервативті және реакциялық болды. Стэнфорд Рейнеке туралы: «Мен танысқан құрғақ музыканттардың ішінде ол ең құрғақ еді. Ол замандас композиторлардың ешқайсысын жақсы бағаламады, Вагнерді жек көріп, Брамсты сықақтап, ешқандай құлшыныс танытпады» деді. Стэнфордтың биографы Пол Родмелл Рейнекенің ультраконсервативтілігі шәкірті үшін күтпеген жағдайда пайдалы болған болуы мүмкін екенін болжайды, «мүмкін, бұл Стэнфордты қарсы тұруға ынталандырған шығар». Лейпцигте болған кезінде Стэнфорд қаланың Николаикирхе шіркеуінің органшысы Роберт Папперицтен (1826–1903) фортепиано сабақтарын алды және оны көбірек көмектескен деп тапты. Стэнфорд өзінің пісіп жеткен кезінде шығармаларына опус нөмірін тағайындағанда осы және басқа ерте туындыларын ескермеді. Оның ресми тізіміндегі ең ерте композициялар – 1875 жылы жазылған төрт бөлімді фортепианоға арналған сюита және фортепианоға арналған токката. 1875 жылы Рейнекемен Лейпцигте болған екінші сапар да біріншісінен нәтижелі болмады, содан кейін Йоахим Стэнфордқа келесі жылы Берлинде Фридрих Кильмен оқуды ұсынды, оны Стэнфорд «бірден мейірімді де қабілетті ұстаз» деп тапты. «Мен одан үш айда, үш жылдағы барлықтарынан көбірек үйрендім».

Жақында өнерге түсетін композитор

Германиядағы оқу кезеңдерінде Кембриджге оралған Стэнфорд CUMS дирижері қызметін жалғастырды. Ол қоғамды өзінің орынбасары Итон Фэнинг басшылығымен жақсы күйде тапты және талапты жаңа туындыларды қоюға дайын екенін көрді. 1876 жылы қоғам Ұлыбританияда Брамс реквиемінің алғашқы қойылымдарының бірін ұсынды. 1875 жылы оның Бірінші симфониясы британ композиторларының симфониялары бойынша Александрия сарайында өткен байқауда екінші жүлдеге ие болды, бірақ ол туындының орындалуын тағы екі жыл күтуге мәжбүр болды. Сол жылы Стэнфорд CUMS ұйымдастырған өзінің "Қайта тірілу" ораториясының тұңғыш қойылымын жүргізді. Ол 1870 жылы қайтыс болған Суррейдегі Джолдвиндс иесі Генри Чемпион Уэттонның қызы болды. Олардың 1883 жылы туған қызы Джеральдин Мэри және 1885 жылы туған ұлы Гай Десмонд болды. 1878 және 1879 жылдары Стэнфорд өзінің досы Уильям Барклей Сквайрдың либреттосына сүйене отырып, алғашқы операсы – "Кермелі Пайғамбар" операсын жазды. Ол Томас Мурдың поэмасына негізделген, кейіпкерлерінің арасында таза дін қызметкері және мистикалық пайғамбар бар, ал сюжеті улану мен пышақтаумен аяқталады. Стэнфорд Салливанның "Кокс пен Бокс" туындысын ұнатып тыңдаған, бірақ "Кермелі Пайғамбар" операсының жоғары деңгейдегі драмалық және романтикалық туынды болуын қалады. Стэнфорд Германияда өткізген айларында көптеген пайдалы байланыстар жасады, ал оның досы, дирижер Эрнст Франк 1881 жылы туындыны Ганновердегі Корольдік сахнада қойды. "Музыкалық Уақыттар" журналы үшін жазылған премьера туралы сынды досы Дж. А. Фуллер Мейтланд былай деп жазды: "Стэнфорд мырзаның аспаптау стилі көбінесе Шуманның стиліне негізделген; ал оның драмалық шешімдерінің стилі кез келген басқа шеберге қарағанда Мейерберге көбірек ұқсайды".

Дирижер және композитор

XIX ғасырдың соңғы онжылдықтарында Стэнфордтың академиялық міндеттері оған шығармалар жазуға немесе орындауға кедергі келтірмеді. 1885 жылы ол Бах хорының дирижері болып тағайындалды, ал 1902 жылға дейін бұл лауазымды сақтап қалды. 1888 жылдың қаңтарында Ханс фон Бюлов Гамбургте Стэнфордтың ирланд симфониясының неміс тіліндегі тұңғыш көрсетілімін жүргізді және туынды оған соншалықты әсер етті, оны көп ұзамай Берлинде де қойды. Рихтер Венада, ал Малер кейін Нью-Йоркте дирижерлік етті. Стэнфорд Кембридждегі Корольдік театр үшін Эсхилдің «Эуменидтер» (1885) және Софоклдің «Эдип Тиран» (1887) қойылымдарына қосымша музыка жазды. «The Times» газеті оның музыкасы туралы былай деп жазды: «Стэнфорд мырзаның музыкасы драматизмге толы, сонымен қатар өзі де әдемі. Бұған қоса, ол қазіргі композиторлардың арасында сирек кездесетін стильге ие». Стэнфорд екі музыкалық туындысында да Вагнер салты бойынша лейтмотивтерді кеңінен пайдаланды, ал «The Times» газетінің сыншысы «Эдип» прелюдиясының вагнерлік сипатын атап өтті. 1890 жылдары Бернард Шоу «Дүние» журналының музыка сыншысы ретінде Стэнфордқа қатысты әртүрлі пікірлер білдірді. Шоудың ойынша, Стэнфордтың ең жақсы туындылары шексіз еркін, ирландтық мінезге ие болған. Сыншы композитордың Виктория дәуіріндегі салтанатты хор музыкасын бағаламады. 1891 жылдың шілдесінде Шоудың бағанында Стэнфордтың жанды мелодиялар жасау қабілетіне мақтау айтылды, сондай-ақ Ричард Д’Ойли Карте оны Салливанның орнына Савой операларының композиторы ретінде тағайындауы керек екені жарияланды. Сол жылдың қазан айында Шоу Стэнфордтың «Эден» ораториясына шабуыл жасап, композиторды Пэрри мен Маккензимен бірге «жалған классиканы» таратумен айналысатын өзара құрметтесетін қоғам ретінде сипаттады: «Маған кім сенері керек, көрнекті музыканттарды кемсіту үшін? Егер «Эденнің» шедевр екеніне күмәніңіз болса, доктор Пэрри мен доктор Маккензиге сұраңыз, олар оны аспанға дейін мақтайды. Әрине, доктор Маккензидің пікірі шешуші, өйткені ол профессор Стэнфорд пен доктор Пэрри кепілдік берген «Veni Creator» композиторы емес пе? Парридің кім екенін білгіңіз келе ме? Ол – доктор Маккензи мен профессор Стэнфордпен кеңесіп, оның артықшылықтарын анықтауға болатын «Блест пары сирень» композиторы». Кейбір ғалымдар бұл пікірді көп жылдар бойы қолдады. Осы кезде оның досы Фуллер Мейтленд «The Times» газетінің бас музыка сыншысы болды, ал газет опера туралы мақтаулы пікір жариялады. Фуллер Мейтлендтің сөзіне сүйенсек, «Кермелі пайғамбар» опералық маусымның ең жақсы жаңалығы болды, оған Леонкаваллоның «Паглиаччи», Бизеттің «Джамиле» және Масканьидің «Мен Ранцау» опералары да кірді. Стэнфордтың келесі операсы – «Шэмус О’Брайен» (1896), Джордж Х. Джессоп либреттосына жазылған комикалық опера. Дирижерлік жасаған жас Генри Вуд, ол өзінің естеліктерінде продюсер сэр Август Харрис диктаторлық композиторды басып, қойылымға араласуына жол бермеуге тырысқанын еске алды. Стэнфорд Вудқа дирижерлік сабақтар беруге тырысты, бірақ жас жігіт әсерленбеді. Жарыс 2 наурызда ашылып, 23 мамырда аяқталды. Бұл туынды 1907 жылы Бреслауда неміс тіліне аударылды, ал Томас Бичем оны «түсті, қызғылт туынды» деп сипаттап, 1910 жылы Лондондағы Ұлы патша театрында қайта қойды. 1894 жылдың соңында Гроув Корольдік музыка колледжінен зейнеткерлікке шықты. Парри оның орнын басуға таңдалды, және Стэнфорд досын оның тағайындалуымен шын жүректен құттықтағанмен, олардың қарым-қатынастары көп ұзамай нашарлады. Стэнфорд қызу мінезді, дау-дамайға бейім адам ретінде танымал болды. Гроув Корольдік колледж кеңесінің отырысы туралы «кейбір жолмен баланың рухы Стэнфордта үнемі жұмыс істеп тұрған, кейде оны сондай әуесқой, дау-дамай және қарама-қайшылықты ететін, бірақ оны басқа ешкім емес, тек ол ғана жасай алатын» деп жазды. «Ол өте ақылды және қабілетті адам, ресурстар мен күш-қуатқа толы – бұл күмәнсіз, бірақ оны жиі өте қымбат бағаға сатып алу керек». Пэрри Стэнфордтың қолынан жиі қақтығыстарға ұшырады, бұл өте қатты күйзелген Пэрриге қатты әсер етті. Олардың кейбір қақтығыстары Стэнфордтың өзінің ескі досы мен қорғауының билігін қабылдауға қарсылық білдіруінен туындады, бірақ басқа жағдайларда Пэрри Стэнфордты қатты қоздырды, әсіресе 1895 жылы Стэнфордтың оркестрлік сыныптарын қаржыландыруды қысқартқан кезде. Ол Стэнфордтың алдыңғы жылы Лидс филармониясының дирижері болуына себеп фестивальді басқаруға өзін орналастыру болды деп сенді. Кейін Стэнфорд «Таймс» газетіне хат жазып, Салливанды құлату үшін жасалған қастандыққа қатысқан жоқ екенін мәлімдеді. Салливан басқа композиторлардың музыкасын дирижерлік етуде жаман дирижер деп есептелді, және Стэнфордтың дирижерлік жұмысы сынсыз болмаса да, оны Салливанның орнына тағайындады. Ол 1910 жылға дейін бұл лауазымды сақтап қалды. Фестиваль үшін жазған шығармаларының арасында «Теңіз әндері» (1904), «Stabat Mater» (1907) және «Флот әндері» (1910) бар. Уолфорд Дэвис (1904); Брюэр, Баутон және Сомервелл (1907); және Воан Уильямс (1910). Стэнфордтың жұмысынан ең белгілісі Воан Уильямстың «Теңіз симфониясы», ол 1910 жылы тұңғыш рет орындалды.

During the last decades of the 19th century, Stanford's academic duties did not prevent him from composing or performing. He was appointed conductor of the Bach Choir, London, in 1885, succeeding its founding conductor Otto Goldschmidt. He held the post until 1902. Hans von Bülow conducted the German premiere of Stanford's Irish Symphony in Hamburg in January 1888, and was sufficiently impressed by the work to programme it in Berlin shortly afterwards. Richter conducted it in Vienna, and Mahler later conducted it in New York. For the Theatre Royal, Cambridge, Stanford composed incidental music for productions of Aeschylus's The Eumenides (1885), and Sophocles' Oedipus Tyrannos (1887). The Times said of the former, "Mr. Stanford's music is dramatically significant, as well as beautiful in itself. It has, moreover, that quality so rare among modern composers – style." In both sets of music Stanford made extensive use of leitmotifs, in the manner of Wagner; the critic of The Times noted the Wagnerian character of the prelude to Oedipus. In the 1890s, Bernard Shaw writing as a music critic of The World, voiced mixed feelings about Stanford. In Shaw's view, the best of Stanford's works displayed an uninhibited, Irish, character. The critic was dismissive of the composer's solemn Victorian choral music. In July 1891, Shaw's column was full of praise for Stanford's capacity for spirited tunes, declaring that Richard D'Oyly Carte should engage him to succeed Sullivan as the composer of Savoy operas. In October of the same year, Shaw attacked Stanford's oratorio Eden, bracketing the composer with Parry and Mackenzie as a mutual admiration society, purveying "sham classics":
[W]ho am I that I should be believed, to the disparagement of eminent musicians? If you doubt that Eden is a masterpiece, ask Dr Parry and Dr Mackenzie, and they will applaud it to the skies. Surely Dr Mackenzie's opinion is conclusive; for is he not the composer of Veni Creator, guaranteed as excellent music by Professor Stanford and Dr Parry? You want to know who Parry is? Why, the composer of Blest Pair of Sirens, as to the merits of which you only have to consult Dr Mackenzie and Professor Stanford.|
To Fuller Maitland, the trio of composers lampooned by Shaw were the leaders of an English musical renaissance (although neither Stanford nor Mackenzie was English). This view persisted in some academic circles for many years. His friend Fuller Maitland was by this time the chief music critic of The Times, and the paper's review of the opera was laudatory. According to Fuller Maitland The Veiled Prophet was the best novelty of an opera season that had also included Leoncavallo's Pagliacci, Bizet's Djamileh and Mascagni's I Rantzau. Stanford's next opera was Shamus O'Brien (1896), a comic opera to a libretto by George H. Jessop. The conductor was the young Henry Wood, who recalled in his memoirs that the producer, Sir Augustus Harris, managed to quell the dictatorial composer and prevent him from interfering with the staging. Stanford attempted to give Wood lessons in conducting, but the young man was unimpressed. The run opened on 2 March and ended on 23 May 1896. The work was given in German translation in Breslau in 1907; Thomas Beecham thought it "a colourful, racy work", and revived it in his 1910 opéra comique season at His Majesty's Theatre, London. At the end of 1894, Grove retired from the Royal College of Music. Parry was chosen to succeed him, and although Stanford wholeheartedly congratulated his friend on his appointment, their relations soon deteriorated. Stanford was known as a hot tempered and quarrelsome man. Grove had written of a board meeting at the Royal College "where somehow the spirit of the d l himself had been working in Stanford all the time – as it sometimes does, making him so nasty and quarrelsome and contradictious as no one but he can be! He is a most remarkably clever and able fellow, full of resource and power – no doubt of that – but one has to purchase it often at a very dear price." Parry suffered worse at Stanford's hands with frequent rows, deeply upsetting to the highly strung Parry. Some of their rows were caused by Stanford's reluctance to accept the authority of his old friend and protégé, but on other occasions Parry seriously provoked Stanford, notably in 1895 when he reduced the funding for Stanford's orchestral classes. He believed that Stanford's motive for accepting the conductorship of the Leeds Philharmonic Society the previous year was to position himself to take over the festival. Stanford later felt obliged to write to The Times, denying that he had been party to a conspiracy to oust Sullivan. Sullivan was by then thought to be a dull conductor of other composers' music, and although Stanford's work as a conductor was not without its critics, he was appointed in Sullivan's place. He remained in charge until 1910. His compositions for the festival included Songs of the Sea (1904), Stabat Mater (1907) and Songs of the Fleet (1910). Walford Davies (1904); Brewer, Boughton and Somervell (1907); and Vaughan Williams (1910). The best known new work from Stanford's time is probably Vaughan Williams's A Sea Symphony, premiered in 1910.

20 ғасыр

1901 жылы Стэнфорд операға қайта оралды, «Көп шу ештеңеден» операсын Джулиан Стержистің либреттосымен қойды, ол Шекспирдің түпнұсқасына ерекше адал болды. «Манчестер Гардиан» басылымы: «Тіпті Ариго Боито мен Джузеппе Вердидің «Фальстаф» операсында да бастапқы комедияның ерекше шармы мен пісіп-жетілген, айқын ерекшелігі осылай мұқият сақталмаған». Операға жақсы пікірлер түссе де, Стэнфордтың даңқы төмендеді. Ғасырдың басындағы он жылдықтарда оның музыкасы жас композитор Эдвард Эльгардың музыкасына көлеңке түсірді. Музыка зерттеушісі Роберт Андерсонның айтуынша, Стэнфорд «XIX ғасырдың соңында континенттік деңгейде танымал болды, бірақ кейін Эльгар оны жеңіп шықты». 1904 жылы Эльгар Бирмингем университетінде музыка профессоры болып тағайындалғанда, Стэнфорд оған «өте жағымсыз» деп тапқан хат жазды. Стэнфорд шамамен 200 шығарма жазды, оның ішінде жеті симфония, 40-қа жуық хорлық шығарма, тоғыз опера, 11 концерт және 28 камералық шығарма, сондай-ақ әндер, фортепиано туындылары, қосымша музыка және органға арналған шығармалар бар. Ол өзінің ерте туындыларының көп бөлігін жарияламай қалдырды; каталогына енгізген ең ерте шығармалары 1875 жылға жатады. Композиторлық мансабының барысында Стэнфордтың техникалық шеберлігіне күмән келтірген жоқ. Композитор Эдгар Бэйнтон оның туралы: «Стенфордтың музыкасына қатысты қандай пікірлер болмасын, олар көп және әртүрлі, менің ойымша, ол әрқашан құралдардың шебері болды. Ол қолға алғанның бәрі сәтті аяқталады» деді. Стэнфордтың өлімінен кейін оның көптеген музыкалық шығармалары, шіркеуде орындалатын туындыларын қоспағанда, тез ұмытылды. Оның «Stabat Mater» және «Requiem» шығармалары хор репертуарындағы орнын сақтап, соңғысын сэр Томас Бичем қолдады. Стэнфордтың екі теңізшілер әні мен «Көк құс» әні кейде орындалып тұрды, бірақ тіпті оның ең танымал операсы «Шамус О'Брайен» өзінің «сахналық ирландтық» лексикасымен көне болып көрінді. 2002 жылы Родмеллдің Стэнфордты зерттеуі 16 беттік дискографияны қамтыды. Шоудан бастап Стэнфордтың музыкасын сынға алған жазушылардың көпшілігі оның музыкасында құштарлықтың жетіспейтінін айтады. Шоу «кельт Стэнфордты» мақтады және «профессор Стэнфордты» жек көрді, ол кельт эмоцияларын шектеді. Парри сияқты Стэнфорд та мәнділікке ұмтылды, ал оның бәсекеге құштарлығы оны Салливанды комедиялық операда емес, Родмеллдің «лайықтылық пен күштілік немесе тереңдікпен сирек кездесетін» деп атаған ораторияда үлгі алуға итермеледі.

In 1901 Stanford returned once again to opera, with Much Ado About Nothing, to a libretto by Julian Sturgis that was exceptionally faithful to Shakespeare's original. The Manchester Guardian commented, "Not even in the Falstaff of Arrigo Boito and Giuseppe Verdi have the characteristic charm, the ripe and pungent individuality of the original comedy been more sedulously preserved." Despite good notices for the opera, Stanford's star was waning. In the first decade of the century, his music became eclipsed by that of a younger composer, Edward Elgar. In the words of the music scholar Robert Anderson, Stanford "had his innings with continental reputation in the latter decades of the nineteenth century, but then Elgar bowled him out." When Elgar was appointed professor of music at Birmingham University in 1904, Stanford wrote him a letter that the recipient found "odious". Stanford composed about 200 works, including seven symphonies, about 40 choral works, nine operas, 11 concertos and 28 chamber works, as well as songs, piano pieces, incidental music, and organ works. He suppressed most of his earliest compositions; the earliest of works that he chose to include in his catalogue date from 1875. Throughout his career as a composer, Stanford's technical mastery was rarely in doubt. The composer Edgar Bainton said of him, "Whatever opinions may be held upon Stanford's music, and they are many and various, it is, I think, always recognised that he was a master of means. Everything he turned his hand to always 'comes off. After Stanford's death most of his music was quickly forgotten, with the exception of his works for church performance. His Stabat Mater and Requiem held their place in the choral repertoire, the latter championed by Sir Thomas Beecham. Stanford's two sets of sea songs and the partsong The Blue Bird were still performed from time to time, but even his most popular opera, Shamus O'Brien came to seem old fashioned with its "stage Irish" vocabulary. In 2002, Rodmell's study of Stanford included a discography running to 16 pages. The criticism most often made of Stanford's music by writers from Shaw onwards is that his music lacks passion. Shaw praised "Stanford the Celt" and abominated "Stanford the Professor", who reined in the emotions of the Celt. Like Parry, Stanford strove for seriousness, and his competitive streak led him to emulate Sullivan not in comic opera, for which Stanford had a real gift, but in oratorio in what Rodmell calls grand statements that "only occasionally matched worthiness with power or profundity."

Оркестрлік

Комментатор Ричард Уайтхаус Стэнфордтың жеті симфониясы оның музыкасының күшті жақтары мен шектеулерін бірдей көрсетеді деп жазады, "композициялық қатаңдық және шеберлік тек оның үлкендеу замандасы Пэрриге ғана сай келеді, ал стиль жағынан Мендельсон, Шуман және Брамстың шеңберінде қалып отыр". Уайтхаус Стэнфордтың симфониялық құрылымы консервативті болғанымен, "қозғалыс формаларына жиі кездесетін нәзік тәсілдері мен шебер оркестрлеуі оның симфонияларын зерттеуге лайық етеді" дейді. Стэнфордтың алғашқы екі симфониясы (1876 және 1879) жарияланбаған және оның туындылар тізімінен алынып тасталған. Оның бірінші симфониясы Александрия сарайының иелері ұсынған конкурстың үшін жазылған. Ол екінші жүлде алған, бірақ өмірінде бір рет ғана орындалған. F минорындағы үшінші симфония, "Ирландиялық" деп белгілі, алғаш рет 1887 жылы орындалды. Оны 1911 жылы Нью-Йоркте Малер дирижерлік еткен (бірақ Стэнфорд өзара жауап қайтармады, өйткені ол көптеген "заманауи" музыканы, әсіресе Равель, Дебюсси және Стравинскийді ұнатпады), және үшінші симфония Стэнфордтың өмірінде ең танымал болды. Осы шығармада, көптеген туындыларындағыдай, Стэнфорд нағыз ирландиялық халық әндерін пайдаланған. Парри және Маккензи сияқты, бірақ Салливан мен Элгардан өзгеше, Стэнфорд халық әндерін жақсы көріп, құрметтеген. Ол көбінесе бағдарламалық музыкадан аулақ болған, бірақ оның алтыншы симфониясы, Г. Ф. Уоттсты еске алу үшін жазылған, Стэнфордтың өзі мойындағандай, Уоттстың мүсіндері мен картиналарынан шабыттанған. Стэнфордтың басқа оркестрлік туындыларының ішіндегі алты ирландиялық рапсодиясының барлығы 20-ғасырға жатады, біріншісі 1901 жылдан, ал соңғысы оның қайтысынан бір жыл бұрын жазылған. Екі туындыда оркестрмен бірге жеке аспаптар да бар: үшінші (виолончель) және алтыншы (скрипка). Дибблдің пікірінше, Бірінші фортепиано концерті (1894) және 1899 жылғы Скрипка концерті сияқты концерттік туындылары оркестрлеуі мен лирикасы жағынан Брамспен салыстырылатын Мендельсон дәстүрінде. Бірінші Струнный квинтет туралы жаза отырып, Порте оны дыбысты және жылы жүректі, классикалық үлгіде салынған туынды деп атайды және оның мінезі мен құрылымы композиторға тән екенін атап өтеді. Порте басқа камералық туындылары, соның ішінде Екінші фортепианолық триосы туралы да осылай пікір білдіреді: "Бұл Стэнфордтың тән туындысы. Ол дыбысты, классикалық көзқараспен саздалған, және көптеген бөлімдері көркем және поэтикалық жаңалыққа толы. Ерекше ерекшеліктері жоқ, бірақ туынды пайдалы және қызықты".

The commentator Richard Whitehouse writes that Stanford's seven symphonies embody both the strengths and limitations of his music, displaying "a compositional rigour and expertise matched only by his older contemporary Parry, while seeming content to remain well within the stylistic ambit of Mendelssohn, Schumann and Brahms." Whitehouse comments that although Stanford's symphonic construction is conventional, "an often subtle approach to movement forms and resourceful orchestration make his symphonies worth exploring." Stanford's first two symphonies (1876 and 1879) were not published and were excluded from his catalogue of works. His Symphony No. 1 was written for a competition offered by the proprietors of the Alexandra Palace. It received second prize but was only performed once in his lifetime. The Third Symphony in F minor, known as the Irish, was first performed in 1887. It was conducted by Mahler in 1911 in New York (Stanford however did not reciprocate, disliking most 'modern' music, especially Ravel, Debussy and Stravinsky), and the Third remained the most popular of Stanford's symphonies during his lifetime. In this, as in many of his works, Stanford incorporated genuine Irish folk tunes. Like Parry and Mackenzie, but unlike Sullivan and Elgar, Stanford liked and respected folk songs. He generally avoided programmatic music, but his Sixth Symphony, composed in memoriam G. F. Watts, was, Stanford acknowledged, inspired by Watts's sculptures and paintings. Of Stanford's other orchestral works, his six Irish Rhapsodies all date from the 20th century, the first from 1901 and the last from the year before his death. Two of the set feature solo instruments along with the orchestra: the third (cello) and the sixth (violin). In Dibble's view some of the concertante works such as the First Piano Concerto (1894) and the Violin Concerto of 1899 are in their orchestration and their lyricism as much in the tradition of Mendelssohn as of Brahms, with whom Stanford's music is often compared. Writing of the First String Quintet, Porte calls it a sonorous and warm hearted sort of work, constructed on fairly classical lines, and notes that the character and construction are typical of the composer. Porte comments similarly on other chamber works, including the Second Piano Trio: "This is a typical Stanfordian work. It is sonorously scored, classical in outlook, and contains many passages of an expressive and somewhat poetical freshness. There are no very special features to note, but the work is one that makes a useful and interesting item."

Дін музыкасы

Стэнфордтың музыкасының көп бөлігі ұмытылған болса да, оның көптеген діни шығармалары жоғары деңгейде сақталған. Стэнфордтың музыкасын егжей-тегжейлі қарастыратын сирек кітаптардың бірі – "Британдық музыка" еңбегінде Николас Темперли Стэнфордтың еңбегі арқасында англикан шіркеу қызметтерінің әнмен қатар көркемдік туындының лайықты нысаны ретінде толыққанды орнын тапқанын жазады. Воан Уильямс "Стабат Матерді" Стэнфордтың "мәңгілік сұлулыққа" ие туындыларының бірі деп бағалаған. Оның концерттік шығармаларындағыдай, Стэнфордтың музыкасында да мелодия басым. Родмеллдің пікірінше, бас партиясы әрқашан маңызды, бірақ екінші дәрежелі, ал аралықтағы барлық элементтер "толтыру" ретінде қарастырылған.

Опералар

1981 жылы Стэнфордтың операларына жасалған зерттеуде сыншы Найджел Бертон «Шамус О’Брайен» операсында жақсы әуендердің жоқтығын, ал ондағы жалғыз есте қаларлық мелодияның Стэнфордқа емес, ағылшын халық әні «The Glory of the West» екенін жазды. Бертон «Критик» операсын одан да теріс бағалап, оны «Наксостағы Ариаднаның кедей нұсқасы» деп сипаттайды. Бертон «Көп нәрседен туған дау-жанжал» операсын жоғары бағалап, Стэнфордтың ең жақсы опералық музыкасын қамтиды дейді. Композитордың соңғы операсы «Саяхатшы жолдас» опералық өнеріндегі ең үлкен жетістігі деп санайды, бірақ Бертон оның қуатын Генри Ньюболттың Ханс Андерсеннен өте жақсы бейімдеген керемет әңгімесіне байланысты деп есептейді. Кристофер Уэббер оның «өзгеше атмосферасы бар: «Саяхат серігі» уақытқа бағынбас қасиеттерге ие, бұл Стэнфордтың опера композиторы ретіндегі беделін арттыруға үлкен үлес қосуы мүмкін» деп жазады.

Жазбалар

Стэнфордтың музыкасының көп бөлігі концерт залында назардан тыс қалғанмен, оның маңызды бөлігі жазылған. Симфониялардың толық циклдері дирижерлер Вернон Хэндли мен Дэвид Ллойд Джонс басшылығымен Chandos және Naxos лейблдері арқылы шығарылды. Дискке жазылған басқа оркестрлік туындылардың ішінде алты ирланд рапсодиясы, кларнет концерті, екінші фортепиано концерті және екінші скрипка концерті бар. Стэнфордтың шіркеу музыкасы дискілерде жақсы ұсынылған. 2002 жылғы дискографиясында Родмелл B тонындағы Сервистің 14 нұсқасын, A, F және C тонындағы Сервистің бірнеше жазбаларын, Op. 38 үш латын мотетін және композитордың «Жаратқан Ием – менің Бағушым» шығармасын тізімдеген. Оның G мажордағы мессасы 2014 жылы әлемдік премьерасын алды, орындаушылар – Оксфордтың Эксетер колледжінің хоры және Stapeldon Sinfonia, органда Тим Муггеридж, дирижерлік – Джордж де Войл: EMR CD021. 1992 жылы Джон Раттер жетекшілік еткен ағылшын аралас хоры Cambridge Singers «Станфорд және Хауэллз есінде» альбомын шығарды, онда қасиетті және әлемдік шығармалар да бар. Альбом 2020 жылы қайта жаңартылып, қайта шығарылды. Стэнфордтың партисондық шығармаларына арналған алғашқы CD (Op. 119 Мэри Кольридж өлеңдерімен бірге) 2013 жылы пайда болды, орындаушылар – Бирмингем консерваториясының камералық тобы, дирижер Пол Спайсер. Ол барлығы шамамен 60 партисондық шығарма жазған. Стэнфорд сондай-ақ 200-ге жуық өнер әні мен концерт залы үшін арналған 300-ге жуық халық әнін жазды. Бірнеше орындаушылар жазған әндердің ішінде Джанет Бейкер сияқтылар орындаған «La Belle Dame Sans Merci», Кэтлин Ферриер орындаған «An Irish Idyll» және Томас Аллен сияқты әншілердің жазбаларындағы «Теңіз әндері» бар. Сондай-ақ 2021 жылы Джеймс Уэй (тенор), Родерик Уильямс (баритон) және Эндрю Уэст (фортепиано) орындаған «Иман, махаббат және әдемі әндер» де жазылған. Cushendall, op.118 (1910) ән циклы 2024 жылы алғаш рет Шарон Карти мен Фингхин Коллинз орындауында жазылды. Көптеген жазбалары бар камералық туындылардың ішінде кларнет пен фортепианоға арналған үш интермеццо және кларнет сонатасы бар. Бұрын назардан тыс қалған барлық сегіз скрипкалық квартет қазір жазылған, сондай-ақ екі скрипкалық квинтет те жазылған. Фортепиано туындыларының алғашқы маңызды жазбасы 1978 жылы Джон Пэрри орындаған үш рапсодияны (Пэрридің «Shulbrede Tunes» шығармасымен бірге) қамтыды. Питер Джейкобс 1990-шы жылдардың соңында 24 прелюдияның екі жинағын, «Сипаттамалық шығармаларды» және «Данте рапсодияларын» жазды. Кристофер Хауэлл содан бері фортепианоға арналған барлық музыканы жазды.

Although much of Stanford's music is neglected in the concert hall, a considerable amount has been recorded. Complete cycles of the symphonies have been issued by the Chandos and Naxos labels, under the conductors Vernon Handley and David Lloyd Jones. Other orchestral works recorded for CD include the six Irish Rhapsodies, the Clarinet Concerto, the Second Piano Concerto and the Second Violin Concerto. Stanford's church music is well represented on disc. In his 2002 discography, Rodmell lists 14 versions of the Service in B, alongside multiple recordings of the Services in A, F and C, the Three Latin Motets Op. 38, and the composer's setting of "The Lord is my Shepherd". His Mass in G Major received its world première recording in 2014, featuring the Choir of Exeter College Oxford and the Stapeldon Sinfonia, with Tim Muggeridge (organ) and directed by George de Voil: EMR CD021. English mixed voice choir the Cambridge Singers (conducted by John Rutter) released the album Stanford and Howells Remembered in 1992, including both sacred and secular works. It was remastered and re released in 2020. The first CD dedicated to Stanford's partsongs (including the Op. 119 set to poems by Mary Coleridge) appeared in 2013, sung by the Birmingham Conservatoire Chamber Choice, conductor Paul Spicer. He wrote around 60 partsongs in total. Stanford also wrote some 200 art songs and around 300 folksongs intended for the concert hall. Songs recorded by several artists include "La Belle Dame Sans Merci", performed by Janet Baker among others, "An Irish Idyll", whose interpreters have included Kathleen Ferrier, and Songs of the Sea in recordings by such singers as Thomas Allen. and Songs of Faith, Love and Nonsense, with James Way (tenor), Roderick Williams (baritone) and Andrew West (piano) in 2021. The song cycle Cushendall, op.118 (1910), was recorded for the first time in 2024 by Sharon Carty and Finghin Collins. Among the chamber works that have received several recordings are the Three Intermezzi for Clarinet and Piano and the Clarinet Sonata. All eight of the previously neglected string quartets have now been recorded, as have the two string quintets. The first significant recording of piano works included the Three Rhapsodies (alongside Parry's Shulbrede Tunes) in 1978 by John Parry. Peter Jacobs recorded both sets of 24 Preludes, the Characteristic Pieces and the Dante Rhapsodies in the late 1990s. Christopher Howell has since recorded the complete piano music.

Стэнфорд қоғамы

Чарльз Вильерс Стэнфорд қоғамы 2007 жылы музыканы ұнататын шағын топ пен, Джон Ковелл және Стэнфордтың өмірбаянын жазған профессор Джереми Диббл сияқты ғалымдар құрған. Қоғам Стэнфордтың шығармалары мен өміріне қызығушылықты арттыру және оларды зерттеуді дамыту, сондай-ақ композитордың көпке танылмаған туындыларын орындау мен жазуды қолдау мақсатында құрылды. Қоғам Стэнфордтың шығармаларының бірнеше алғашқы орындалуы мен жазылуына көмектесті. Олардың ішінде 1916 жылы жазылған Стэнфордтың соңғы операсы – «Саяхатшы серігі» (Op.146) операсының әлемдік премьералық жазбасы бар.