Кіріспе
Киёси Мики (三木 清) – жапон философы, әдеби сыншы, ғалым және университет профессоры. Ол Нисида Китароның ізбасары және Киото мектебінің белгілі мүшесі болды. Мики өзінің заманының өнімді академигі және әлеуметтік сыншысы еді. Мансабының әртүрлі кезеңдерінде ол императорлық үкіметпен де, басқа да күштермен де шиеленіскен қарым-қатынаста болды.
Kiyoshi Miki (三木 清) was a Japanese philosopher, literary critic, scholar and university professor. He was an esteemed student of Nishida Kitarō and a prominent member of the Kyoto School. Miki was a prolific academic and social critic of his time. He also had tense relations with both and the Imperial government at various stages of his career.
Өмірбаян
Мики 1897 жылдың 5 қаңтарында Хиёго провинциясының Исеймура қаласында (қазіргі Тацуно провинциясының бір бөлігі) дүниеге келді. Ол фермер Мики Эйкичи мен оның әйелі Шиннің үлкен ұлы болды және олар оны тақуа буддист ретінде тәрбиеледі. 1910 жылы Мики орта мектепке түсіп, түрлі дебат жарыстарында табысқа жетті. 1914 жылдың қыркүйегінде ол Бірінші жоғары мектепке қабылданды, онда үшінші курста жапон тілінде философиялық мәтіндерді оқитын үйірме құрды. Нишида Китаро мен Абэ Джироның еңбектері оның философияны оқу шешіміне зор ықпал етті. 1917 жылы ол Нишидамен кездесіп, келесі қыркүйекте Киото императорлық университетінің әдебиет факультетінің философия бөліміне тіркелді. Ол Нишида мен Хатано Сейичиден, ал 1918 жылы Танабе Хажимеден дәріс алды. Осы кезеңде Мики көптеген өлеңдер жазды. 1920 жылы бітіргеннен кейін Мики үш ай бойы Жапон императорлық армиясының 10-шы жаяу әскер дивизиясында әскери қызметтен өтті, содан кейін Киото императорлық университетіне аспирант ретінде оралды. Тарих философиясын зерттеумен қатар, ол Рюкоку және Отани университеттерінде лекция оқыды. 1922 жылы стипендия бойынша Германияға барып, Хайдельбергте Генрих Рикерттен оқыды. Германияда ол Хани Горо, Абэ Джиро, Амано Тейю және Куки Шузо сияқты он бес жапон студентімен байланыс жасады. 1923 жылы ол Марбургке көшіп, Мартин Хайдеггерден дәріс алды, онда Аристотель, Фридрих Шлегель, Александр фон Гумбольдт, Вильгельм Дилтей, Фридрих Ницше және Серен Кьеркегордың еңбектерін зерттеді. 1924 жылы Мики Парижге кетіп, Анри Пуанкаре, Гипполит Тен, Эрнест Ренан және Блез Паскальдың шығармаларын оқыды. Жапонияға оралғаннан кейін Мики ашық пікірлерімен, еркін мінезімен және сондай-ақ егде жастағы жесірмен болған даулы қарым-қатынасымен көзге түсті. Ол дінге қатысты марксистік көзқарастарды және қазіргі заманғы табиғаттану ғылымындағы табиғи философияның шектеулі ауқымын сынады. Ол ұстазы Нишидамен және Киото мектебінің басқа мүшелерімен байланыста болса да, академиялық ортадан тыс жұмыс істеп, кең аудиторияға арналған жазбалар жазды. 1931 жылы Мики Халықаралық Гегель лигасының жапондық өкілі болып тағайындалды. Нацистік Германия мен жапон милитаризмін сынағаннан кейін ол академиялық еркіндіктің жақтаушысы болды. Оның бірнеше еңбегі үкімет тарапынан тыйым салынды. 1930 жылдардың ортасында Мики академиялық беделін қайта қалпына келтіріп, замандастарымен тығыз байланыс орнатты. Ол Нишиданың студенті Джун Тосакамен жақын қарым-қатынас жасады және олардың ортақ ұстазымен байланыста болды. Ол консервативті "Йомиури Шимбун" газетінде мақалалар жазып, күнделікті мәселелерге түсініктеме берді. 1936 жылы оның бірінші әйелі қайтыс болды, содан кейін үш жыл бойы үйленбеді. 1930 жылдардың соңында ол Қытай мен Манжурияда дәрістер оқу үшін Жапон үкіметімен жұмыс істеді. Дәстүр Мики философиясының маңызды тақырыбы болды. Ой-пікірін жетілдіре келе, ол "тарих философиясы – тарихи сананың логикасы" деген тұжырымға келді. Ол дәстүрді адамның іс-әрекеттері арқылы белсенді түрде жалғасып жатқан нәрсе ретінде қарастырды, бұл гегельшілдер мен консервативті дәстүршілдердің өзінен дамып жатқан эволюционизмінен өзгеше. 1940 жылғы "Дәстүр туралы" эссесінде ол "дәстүрді дұрыс түсіну үшін оның асылдығына және оған деген белсенді көзқарасымызға баса назар аудару керек" деді. Осылайша ол практика мен дәстүрдің біртіндеп үйлесуін қадағалады. Микидің ой-пікірінде айтылған және айтылмаған философия, табиғат және тарих, субъект және объект, логос және пафос, процесс және сәт, организм және диалектика, имманенттілік және трансценденттік сияқты қарама-қарсы ұғымдардың мәніне ерекше мән берілді.
Монографиялар
Паскальдағы адам зерттеуі (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1926). 1-тарау Адамның талдауы [人間の分析]. 2-тарау Вәж [賭]. 3-тарау Махаббат құмарлығы туралы пайымдау [愛の情念に関する説]. 4-тарау Үш тәртіп [三つの秩序]. 5-тарау Әдіс [方法]. 6-тарау Өмірдің діни түсіндірмесі [宗教における生の解釈]. Заманауи сана және тарихқа материалистік көзқарас [唯物史観と現代の意識] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1928). 1-тарау Антропологияның марксистік формасы [人間学のマルクス的形態]. 2-тарау Марксизм және материализм [マルクス主義と唯物論]. 3-тарау Прагматизм және марксизм философиясы [プラグマチズムとマルキシズムの哲学]. 4-тарау Гегель мен Маркс [ヘーゲルとマルクス]. Әлеуметтік ғылымның алдын ала идеясы [社会科学の予備概念] (Токио: Тетто Шоин [鉄塔書院], 1929). 1-тарау Сұрау салу құрылымы [問の構造]. 2-тарау Герменевтикалық феноменологияның негізгі идеясы [解釈学的現象学の基礎概念]. 3-тарау Ғылыми сынның міндеті [科学批判の課題]. 4-тарау Теория, тарих, саясат [理論歴史政策]. 5-тарау Организзм және диалектика [有機体説と弁証法]. 6-тарау Материализм және оның нақты түрі [唯物論とその現実形態]. Тарихтың идеалистік философиясының проблемалары [史的観念論の諸問題] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1929). 1-тарау Сыни философия және тарих философиясы [批判哲学と歴史哲学]. 2-тарау Тарихи себеп-салдарлық проблемасы [歴史的因果律の問題]. 3-тарау Жекелік мәселесі [個性の問題]. 4-тарау Дильтейдің герменевтикасы [ディルタイの解釈学]. 5-тарау Гегельдің тарих философиясы [ヘーゲルの歴史哲学]. 6-тарау Дағдарыс кезінде логикалық сана [危機における論理的意識]. Идеалистік форма теориясы [観念形態論] (Токио: Тетто Шоин [鉄塔書院], 1931). 1-тарау Тарихилық және тарих [歴史主義と歴史]. 2-тарау Эпистемологияның құрылымы [認識論の構造]. 3-тарау Формалистік логика және диалектика [形式論理学と弁証法]. 4-тарау Ғылымның дамуының шектелуі мен прогресі [科学の発展の制限とその飛躍]. 5-тарау Табиғи ғылымның әлеуметтік анықталуы [自然科学の社会的規定性]. 6-тарау Ағартушылық әдебиет теориясы [啓蒙文学論]. 7-тарау Көркемдік құндылық және саяси құндылық [芸術的価値と政治的価値]. 8-тарау Әдеби форма теориясы [文学形態論]. Тарих философиясы [歴史哲学] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1932). 1-тарау Тарихтың идеясы [歴史の概念]. 2-тарау Тұлғаның тарихилығы [存在の歴史性]. 3-тарау Тарихи даму [歴史的発展]. 4-тарау Тарихи уақыт [歴史的時間]. 5-тарау Тарихқа көзқарастар құрылымы [史観の構造]. 6-тарау Тарихи білім [歴史的認識]. Дағдарыс кезіндегі адамның орны [危機における人間の立場] (Токио: Тетто Шоин [鉄塔書院], 1933). 1-тарау Дағдарыс санасының философиялық есебі [危機意識の哲学的解明]. 2-тарау Диалектиканың онтологиялық есебі [弁証法の存在論の解明]. 3-тарау Метафизиканың болашақ перспективалары [形而上学の将来性の問題]. 4-тарау Әлемге көзқарастардың құрамының теориясы [世界観構成の理論]. 5-тарау Әлеуметтік білімнің түрлері [社会的知識の諸形態]. 6-тарау Идеология және патология [イデオロギーとパトロギー]. 7-тарау Әдеби сынның физиологиясы мен патологиясы [批評の生理と病理]. 8-тарау Бүгінгі этикалық мәселелер мен әдебиет [今日の倫理の問題と文学]. 9-тарау Қауіпті ойлау және оны жеңу [不安の思想とその超克]. Әдебиеттің антропологиялық теориясы [人間学的文学論] (Токио: Kaizōsha [改造社], 1934). 1-тарау Әдебиеттегі ұрпақ мәселесі [文学における世代の問題]. 2-тарау Әдебиет және неогуманизм проблемасы [ネオヒューマニズムの問題と文学]. 3-тарау Риторика рухы [レトリックの精神]. 4-тарау Тарихи сана мен мифтік сана [歴史的意識と神話の意識]. 5-тарау Поэзия мен ән туралы байқаулар [詩歌の考察]. 6-тарау Этика және адам [倫理と人間]. 7-тарау Хайдеггер және философия тағдыры [ハイデッガーと哲学の運命]. 8-тарау Спинозадағы адам және мемлекет [スピノザにおける人間と国家]. 9-тарау Гётедегі табиғат және тарих. Аристотельдің метафизикасы (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1935). 1-тарау Білім алудың анықтамасы [学の規定]. 2-тарау Әдіс [方法]. 3-тарау Метафизиканың тақырыбы [形而上学の主題]. 4-тарау Шындық ретінде болу [真としての存在]. 5-тарау Өмірлік ұғым [実有の概念]. 6-тарау Потенциалдық және өзектілік [可能性と現実性]. Уақыт және мораль [時代と道徳] (Токио: Сакухинша [作品社], 1936). Аристотель [アリストテレス] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1938). [Білім берудің ұлы теоретиктерінің [大教育家文庫] сериясының бөлігі.] 1-тарау Білім берудің негіздері [教育の基礎]. 2-тарау Білім беру мақсаты [教育の目的]. 3-тарау Білім және қоғам [教育と社会]. 4-тарау Білім беру оқу бағдарламасы [教育の課程]. Сократ [ソクラテス] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1939). Қазіргі заман жазбалары (Токио: Сакухинша [作品社], 1939). "Қиял қиялы" (Логика воображения), том. 1 [構想力の論理 第一] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1939). 1-тарау Миф [神話]. 2-тарау Институт [制度]. 3-тарау Технология [技術]. Философияға кіріспе [哲学入門] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1940). 1-тарау Білім мәселесі [知識の問題]. 2-тарау Іс-әрекет мәселесі [行為の問題]. Философияға қатысты жазбалар, том. 1 [哲学ノート] (Токио: Каваде Шобо [河出書房], 1941). Оқу және өмір [学問と人生] (Токио: Chūō Kōronsha [中央公論社], 1942). 1-тарау Білім теориясы [学問論]. 2-тарау Оқу теориясы [読書論]. 3-тарау Мәдениетті болу теориясы [教養論]. 4-тарау Ғылым туралы [科学について]. 5-тарау Сөйлеу қабілеті туралы [雄弁について]. 6-тарау Ақыл-ойдың...
Ch. 2 The Wager [賭]
Ch. 3 Discourse on the Passion of Love [愛の情念に関する説]
Ch. 4 The Three Orders [三つの秩序]
Ch. 5 Method [方法]
Ch. 6 The Religious Interpretation of Life [宗教における生の解釈]
Modern Consciousness and the Materialist View of History [唯物史観と現代の意識] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1928). Ch. 1 The Marxian Form of Anthropology [人間学のマルクス的形態]
Ch. 2 Marxism and Materialism [マルクス主義と唯物論]
Ch. 3 The Philosophies of Pragmatism and Marxism [プラグマチズムとマルキシズムの哲学]
Ch. 4 Hegel and Marx [ヘーゲルとマルクス]
Preliminary Idea of Social Science [社会科学の予備概念] (Tokyo: Tettō Sho’in [鉄塔書院], 1929). Ch. 1 The Structure of Inquiry [問の構造]
Ch. 2 The Basic Idea of Hermeneutical Phenomenology [解釈学的現象学の基礎概念]
Ch. 3 The Task of Scientific Critique [科学批判の課題]
Ch. 4 Theory, History, Policy [理論歴史政策]
Ch. 5 Organicism and Dialectic [有機体説と弁証法]
Ch. 6 Materialism and Its Actual Form [唯物論とその現実形態]
Problems of the Idealist Philosophy of History [史的観念論の諸問題] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1929). Ch. 1 Critical Philosophy and the Philosophy of History [批判哲学と歴史哲学]
Ch. 2 The Problem of Historical Causality [歴史的因果律の問題]
Ch. 3 The Problem of Individuality [個性の問題]
Ch. 4 Dilthey’s Hermeneutics [ディルタイの解釈学]
Ch. 5 Hegel’s Philosophy of History [ヘーゲルの歴史哲学]
Ch. 6 Logical Consciousness during Crisis [危機における論理的意識]
Idealist Theory of Form [観念形態論] (Tokyo: Tettō Sho’in [鉄塔書院], 1931). Ch. 1 Historicism and History [歴史主義と歴史]
Ch. 2 The Structure of Epistemology [認識論の構造]
Ch. 3 Formalist Logic and Dialectic [形式論理学と弁証法]
Ch. 4 Limitation and Progress of the Development of Science [科学の発展の制限とその飛躍]
Ch. 5 The Social Determinateness of Natural Science [自然科学の社会的規定性]
Ch. 6 A Theory of Enlightenment Literature [啓蒙文学論]
Ch. 7 Artistic Value and Political Value [芸術的価値と政治的価値]
Ch. 8 A Theory of Literary Form [文学形態論]
Philosophy of History [歴史哲学] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1932). Ch. 1 The Idea of History [歴史の概念]
Ch. 2 The Historicity of Being [存在の歴史性]
Ch. 3 Historical Development [歴史的発展]
Ch. 4 Historical Time [歴史的時間]
Ch. 5 The Structure of Views of History [史観の構造]
Ch. 6 Historical Knowledge [歴史的認識]
Position of the Human Being during Crisis [危機における人間の立場] (Tokyo: Tettō Sho’in [鉄塔書院], 1933). Ch. 1 A Philosophical Account of Crisis Consciousness [危機意識の哲学的解明]
Ch. 2 An Ontological Account of the Dialectic [弁証法の存在論的解明]
Ch. 3 The Problem of Metaphysics’s Future Prospects [形而上学の将来性の問題]
Ch. 4 A Theory of the Composition of Worldviews [世界観構成の理論]
Ch. 5 The Forms of Social Knowledge [社会的知識の諸形態]
Ch. 6 Ideology and Pathology [イデオロギーとパトロギー]
Ch. 7 The Physiology and Pathology of Literary Criticism [批評の生理と病理]
Ch. 8 Today’s Ethical Problems and Literature [今日の倫理の問題と文学]
Ch. 9 Anxious Thinking and Its Overcoming [不安の思想とその超克]
Anthropological Theory of Literature [人間学的文学論] (Tokyo: Kaizōsha [改造社], 1934). Ch. 1 The Problem of Generations in Literature [文学における世代の問題]
Ch. 2 Literature and the Problem of Neo Humanism [ネオヒューマニズムの問題と文学]
Ch. 3 The Spirit of Rhetoric [レトリックの精神]
Ch. 4 Historical Consciousness and Mythical Consciousness [歴史的意識と神話的意識]
Ch. 5 Observations on Poetry and Song [詩歌の考察]
Ch. 6 Ethics and the Human Being [倫理と人間]
Ch. 7 Heidegger and Philosophy’s Fate [ハイデッガーと哲学の運命]
Ch. 8 The Human Being and the State in Spinoza [スピノザにおける人間と国家]
Ch. 9 Nature and History in Goethe [ゲーテにおける自然と歴史]
Aristotle’s Metaphysics [アリストテレス形而上学] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1935). Ch. 1 The Definition of Learning [学の規定]
Ch. 2 Method [方法]
Ch. 3 The Subject of the Metaphysics [形而上学の主題]
Ch. 4 Being as Truth [真としての存在]
Ch. 5 The Concept of Existence [実有の概念]
Ch. 6 Potentiality and Actuality [可能性と現実性]
Times and Morality [時代と道徳] (Tokyo: Sakuhinsha [作品社], 1936). Aristotle [アリストテレス] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1938). [Part of the Great Theorists of Education [大教育家文庫] series.] Ch. 1 The Fundamentals of Education [教育の基礎]
Ch. 2 The Aim of Education [教育の目的]
Ch. 3 Education and Society [教育と社会]
Ch. 4 The Educational Curriculum [教育の課程]
Socrates [ソクラテス] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1939). Records of the Present Age [現代の記録] (Tokyo: Sakuhinsha [作品社], 1939). Logic of Imagination, Vol. 1 [構想力の論理 第一] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1939). Ch. 1 Myth [神話]
Ch. 2 Institution [制度]
Ch. 3 Technology [技術]
Introduction to Philosophy [哲学入門] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1940). Ch. 1 The Problem of Knowledge [知識の問題]
Ch. 2 The Problem of Action [行為の問題]
Notes on Philosophy, Vol. 1 [哲学ノート] (Tokyo: Kawade Shobō [河出書房], 1941). Learning and Life [学問と人生] (Tokyo: Chūō Kōronsha [中央公論社], 1942). Ch. 1 A Theory of Learning [学問論]
Ch. 2 A Theory of Reading [読書論]
Ch. 3 A Theory of Being Cultured [教養論]
Ch. 4 On Science [科学について]
Ch. 5 On Eloquence [雄弁について]
Ch. 6 The Reconstruction of Intelligence [知性の改造]
Ch. 7 On Shestovian Anxiety [シェストフ的不安について]
Ch. 8 On the Active Human Being [行動的人間について]
Ch. 9 Nietzsche and Contemporary Thought [ニーチェと現代思想]
Ch. 10 Anxious Thinking and Its Overcoming [不安の思想とその超克]
[Same as Ch. 9 of Position (1933) above.] Ch. 11 Human Reproduction and the Task of Culture [人間再生と文化の課題]
Ch. 12 The Reconstruction of National Character [国民性の改造]
Ch. 13 To the Youthful Intellectual Class [青年知識層に与う]
Notes on Philosophy, Vol. 2 [続哲学ノート] (Tokyo: Kawade Shobō [河出書房], 1942). Reading and Life [読書と人生] (Tokyo: Oyama Shoten [小山書店], 1942). [RL]
Ch. 1 My Youth [我が青春]
Ch. 2 A History of My Reading [読書遍歴]
Ch. 3 How to Study Philosophy [哲学はどう学んでゆくか]
Ch. 4 Can Philosophy Be Made Accessible? [哲学はやさしくできないか]
Ch. 5 How to Read [如何に読書すべきか]
Ch. 6 The Ethics of Books [書物の倫理]
Ch. 7 The Contempt for Translation [軽蔑された翻訳]
Ch. 8 The Objectivity of Dictionaries [辞書の客観性]
Ch. 9 Reminiscences of Professor Heidegger [ハイデッゲル教授の思い出]
Ch. 10 On Professor Nishida [西田先生のことども]
Ch. 11 Some News from Me [消息一通]
Philosophy of Technology [技術哲学] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1942). [Originally published in 1938 as part of the Iwanami Kōza: Rinrigaku series.] Ch. 1 The Essence of Technology [技術の本質]
Ch. 2 Technology and Society [技術と社会]
Ch. 3 Technology and Morality [技術と道徳]
Ap. 1 The Principle Behind the Study of Technology [技術学の理念]
Ap. 2 Technology and the New Culture [技術と新文化]
Methodology of Literary History [文学史方法論] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1946). [Originally published in 1932 as part of the Iwanami Kōza: Sekai Bungaku series.] Ch. 1 The Scientific Method [科学的方法]
Ch. 2 Literary Criticism and History [批評と歴史]
Ch. 3 The Psychological Method [精神科学的方法]
Ch. 4 Form and Law [形態と法則]
Ch. 5 Literature and Daily Life [文学と生活]
Notes on the Theory of Life [人生論ノート] (Osaka: Sōgensha [創元社], 1947). Philosophy of Knowledge [知識哲学] (Tokyo: Oyama Shoten [小山書店], 1948). Ch. 1 Being and Truth [存在と真理]
Ch. 2 Intuition and Judgement [直観と判断]
Ch. 3 Subject and Object [主観と客観]
Ch. 4 Knowledge and Life [認識と生]
Ch. 5 Epistemology [認識論]
Ap. 1 Bolzano’s ‘Propositions in Themselves’ [ボルツァーノの「命題自体」]
[»Sätze an sich«.] Ap. 2 Logic and Intuition [論理と直観]
Logic of Imagination, Vol. 2 [構想力の論理 第二] (Tokyo: Iwanami Shoten [岩波書店], 1948). [Continued from Vol. 1 above. Unfinished at the time of Miki’s death.] Ch. 4 Experience [経験]
Philosophy and Life [哲学と人生] (Tokyo: Kawade Shobō [河出書房], April 1950).
Аудармалар
Карл Маркс пен Фридрих Энгельс, «Неміс идеологиясы» [ドイッチェ・イデオロギー] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1930). Рене Декарт, «Медитациялар» [省察] (Токио: Иванами Шотен [岩波書店], 1949).