Кіріспе

Жапон фольклоршысы Күнио Янагита (柳田 國男, Yanagita Kunio, 31 шілде 1875 – 8 тамыз 1962) – жапондық жазушы, ғалым және фольклоршы. Ол мансабын бюрократ ретінде бастады, бірақ ауылдық Жапония мен оның халықтық дәстүрлеріне қызығушылық танытты, бұл оның мансабының өзгеруіне себеп болды. Осы салаға деген құштарлығы нәтижесінде ол Жапонияда жапондық жергілікті фольклористика, яки минзокугакуты ғылыми сала ретінде қалыптастырды. Осыдан кейін ол қазіргі жапон фольклоры зерттеулерінің негізін қалаушысы деп есептеледі.

Ерте өмір

Янагата Хёго префектурасындағы Фукусаки қаласында Мацуока отбасының бесінші баласы болып дүниеге келді. Ол Кюнио Мацуока (жапонша атау бойынша Мацуока Кюнио) есімімен дүниеге келді, бірақ Наохэй Янагита есімді сот судьясының отбасына асыралып алынды. Сол кезде ұлсыз отбасылар үшін жас жігітті немесе ер адамды отбасылық мүлікті мұралау үшін асырап алу кең таралған еді. Бұл көбінесе неке арқылы жүзеге асырылды, асырап алушы отбасы оны отбасына байланыстыру үшін таңдаған мұрагеріне қызын үйлендіретін. Осы жағдайда болашақ фольклоршы мен Наохейдің қызы Такаға үйленуге келісім берілді. Екеуі 1901 жылы үйленді, ал оның есімі Кунио Янагата болып өзгертілді. Янагатаның Ауыл шаруашылығы және сауда министрлігінен кетуі оған Жапонияның ауылдық аймақтарын одан әрі зерттеуге мүмкіндік берді. Ол терең талдау жасап, жергілікті әдет-ғұрыптарды, салты мен сенімдерін жазу үшін елді аралап сапар шекті. Оның пікірінше, тарихи әңгімелер көбінесе билеушілер мен жоғары лауазымды шенеуніктерге қатысты оқиғалармен толы болған. Янагата осы әңгімелердің элиталық оқиғаларға баса назар аударғанын және қарапайым жапон халқының өмірін сипаттайтын оқиғасыздық пен қайталануды елемей қалғанын айтты. Ол санка немесе тау тұрғындары және арал тұрғындары сияқты қарапайым халықтың ерекше салтын атап өтті. Ол сондай-ақ фольклорлық зерттеулердің үш саласына басты назар аударды: материалдық заттар, ауызша берілу және рухани немесе эмоционалдық құбылыстар. Тек осындай тәжірибелер арқылы терең түсінікпен бөлісетіндерге ғана қол жетімді болатын бұл үшінші санат фольклорлық зерттеулердің негізгі бағыты болып саналады. Жалпы алғанда, Янагатаның еңбектері өте есте қалады және жанрды анықтайды. Ол Жапонияның ең көрнекті фольклоршыларының бірі және ол минзокугаку саласын құруға көмектесті, осылайша "заманауи жапон фольклорының әкесі" деген аталымға ие болды.

Кагюко (蝸牛考) – Янагата шаян сөзінің диалектілерінің таралуы жапон архипелагында концентрлі шеңберлер құрайтынын көрсетті (уақыт өте келе диалектілік таралудың орталықтан шетке қарай теориясы).

Момотаро но Тандзё (桃太郎の誕生) – Бұл еңбегінде Янагата жапон фольклоры мен қоғамының тақырыптарын талдайды. Шығарманың атауы Момотароның әйгілі жапон ертегісінен алынған. Ол Момотароны жапон қоғамының кейбір аспектілерін талқылау үшін талдайды. Оның әдістемесі содан бері көптеген этнологтар мен антропологтар қолданды.

Кайджо но Мичи (海上の道) – Янагатаның өлімінен бір жыл бұрын жарық көрген бұл шығарма Жапонияның Окинава аралдарының тарихы, мәдениеті және халықтық дәстүрін баяндайды. Окинаваны зерттеу барысында Янагата жапон мәдениетінің бастауын іздеді, бірақ оның көптеген болжамдарын кейінгі зерттеушілер жоққа шығарды. Оның бұл зерттеуге шабыттанғаны Айчи префектурасының Ираго Мисаки мүйісіндегі жағажайда серуендеп жүргенде Куросио ағысымен келген пальма жаңғағын тапқаннан болды деседі.

Жапон халық ертегілеріне арналған Кюнионың нұсқаулығы – Бұл Фанни Хагин Майер аударған Янагита Кюнионың Nihon mukashi banashi meii (日本昔話名彙) кітабынан алынған жапон халық ертегілері мен деректерінің таңдауы.

Nochi no Kari kotoba no Ki (後狩詞記) – Ол Кюсю айманындағы саяхаттарына негізделген еңбегін жеке жариялады, онда Миядзаки префектурасындағы таулы қауымның дәстүрлері мен өмір салтына назар аударылып, олардың аңшылық тәжірибелері мен оны талқылау үшін қолданылатын сөздік туралы мәлімет берілген. Бұл еңбек Жапониядағы фольклорлық зерттеулердің алғашқы еңбектерінің бірі болып саналады.