Кіріспе

Лиза Крихфилд Далби (1950 жылы туған) – американдық жазушы және антрополог, жапон мәдениетін зерттейді. Жоғары білімін алу кезінде Далби Жапониядағы Понточо гейшалар қауымдастығын зерттеді және олардың арасында далалық зерттеу жүргізді. Осы зерттеулердің нәтижесінде жазылған Ph.D. диссертациясының тақырыбы – «Заманауи жапон қоғамында гейша институты». Одан бері ол бес кітап жазды. Оның алғашқы кітабы «Гейша» оның ерте зерттеулеріне негізделген. Ал келесі кітабы «Кимоно: Мәдениеттің қалыптасуы» – дәстүрлі жапон киімдері мен кимононың тарихы туралы. Содан кейін Хэйан дәуірінде өмір сүрген ақын Мурасаки Шикибу туралы «Мурасакинің хикаясы» атты көркем туынды жарық көрді. 2007 жылы ол «Шығыс жел мұзды ерітеді» атты естеліктер жинағын жазды, одан екі жыл кейін «Жасырын Буддалар» атты екінші көркем шығармасы жарыққа шықты. Далби жапон гейшаларының қауымдастығын зерттеу саласындағы сарапшы саналады және «Гейшаның естеліктері» романы мен осы аттас фильм үшін жазушы Артур Голден мен режиссер Роб Маршалға кеңесші ретінде көмектесті.

Өмірбаян

Мектеп оқушысы кезінде Далби студенттік алмасу бағдарламасы бойынша Жапонияға барды; онда ол үш тартылған ішегі бар дәстүрлі жапон гитары – шамизенде ойнауды үйренді. 1975 жылы ол гейша қауымын зерттеу үшін бір жылға Жапонияға оралды, бұл оның антропологиялық зерттеулерінің бір бөлігі болды. Далбидің зерттеу жұмысы, Стэнфорд университетіндегі докторлық диссертациясының бөлігі ретінде жасалған, оның диссертациясында ұсынылып, оның алғашқы кітабы – «Гейша», гейша қауымының мәдениеті туралы кітапқа негіз болды. Оның зерттеуі, 100-ден астам гейшамен өткізілген сұхбаттарды қамтыды, өте жақсы деп есептелді және жарияланғанда ғалымдар тарапынан мақтау алды, бірақ кейбір кейінгі зерттеулер оны сынға алды. Токиода басталып, содан кейін Киотодағы Понточода жалғасқан гейша қауымы туралы докторлық зерттеулері барысында, ол Киотодағы гейша үйіне шақырылды, қаладағы негізгі байланысы, бұрынғы гейша, жұмыс істеген кезінде Ичираку деген есіммен танылған, оны ұсынғаннан кейін. Осылайша, Далби Ичигику есімімен банкеттерге қатыса бастады, ал басқа гейша, Ичиуме, оның ресми «әпкесі» рөлін атқарды. Далби жапон тілін еркін білгенімен және шамизенде ойнау шебері болғанымен, ол гейшалардың кештері мен банкеттерінде, жиынтығында озашики деп аталатын жерлерде, ресми емес статуста өнер көрсетті, себебі Жапониядағы уақыттық болуына байланысты гейша ретіндегі дебют рәсімдерінен өте алмады. Сондықтан оның өнері үшін ақы төленбеді, бірақ қонақтар мен қауымдастықтың әртүрлі гейша «аналары» оған уақыты үшін сыйлық беруі жиі кездесетін. Далбидің гейша қоғамындағы тәжірибесі академиялық мақсатта болғанымен, ол Киото мен Токиодағы гейшалармен берік достық қарым-қатынас орнатты және гейша болу үшін қажетті дағдыларымен талантты деп есептелді:

Менің соңғы сапарымда [Токиодағы Йосичодағы Ямабуки окияға] үй иесі [үйдің] бірдеңе айту керек деп ойлады. «Біз алғаш кездескенде, Кикуко, сен тым жақсы оқыдың – біз жауап беруге тырысқан барлық қиын сұрақтар. Сен шынымен көп өзгердің. Менің ойымша, Понточодағы оқуың өте жақсы нәтиже берді. Сен керемет гейша бола алатын кезде енді елге қайту қандай өкініш!»

Гейша

Далбидің алғашқы ғылыми-танымдық кітабы "Гейша" (американдық гейша фильмі ретінде түсірілген) Жапонияның түрлі гейша қауымдастықтарындағы тәжірибесіне негізделген, әсіресе Киотодағы Понточо ауданында. Кітапта Далби 1970-ші жылдардың ортасындағы заманауи гейша қауымдастықтарындағы және бұрынғы онжылдықтардағы гейшалардың тәжірибесі туралы жазады, сондай-ақ екінші дүниежүзілік соғыстан бастап қауымдастықта және гейша кәсібінде болған өзгерістерді, экономикадағы өзгерістерді және жапон қоғамындағы әйелдердің мәртебесінің өзгеруін атап көрсетеді. Далби тығыз байланыстағы гейша қауымы және әйел суретшілерден құралған иерархиялық қоғамындағы гейшалардың өмірі туралы жазады, гейша қауымындағы тәжірибесінен алынған шағын эпизодтар мен жапон қоғамындағы гейшаның көптеген жақтарын кеңінен түсіндіріп береді.

Кимоно

Гейшадан кейін «Кимоно: мәдениеттің қалыптасуы» атты кимоно туралы кітап жарық көрді. «Салон» журналына берген сұхбатында com, Далби 11 ғасырдағы жапон әдебиетінде Мурасаки Шикибу сияқты әйел авторлар адамдардың киімдерін егжей-тегжейлі сипаттағанын, ал адамдардың сырт келбетін немесе есімдерін тікелей атау Хэйан дәуірінде өте әдепсіз және дерлік кездеспейтін жайт екенін түсіндірді; осылайша, сол дәуірдегі сұлулық пен жоғары сән туралы түсініктер киімнің қабатталуындағы символизмге, сондай-ақ Хэйан дәуірінің өнері мен әдебиетінде табиғат пен маусымдардың бейнеленуімен байланысты болды. Киім мен өнердің нәзік өзара әрекеттесуі Мурасакидің «Генджи әңгімесі» сияқты туындыларда жиі суреттелген.

Мурасаки туралы әңгіме

Далбидің «Мурасакидің хикаясы» кітабы, 11-ғасырдағы сарай ақыны Мурасаки Шикибудің ойдан құрастырылған өмірбаяны, оның «Генджи хикаясы» туындысы классика саналады, 2000 жылы жарық көрді. Далби Мурасакидің өмірін көркем әңгіме түрінде жазу шешіміне себеп, өзінің «ғылыми тұрғыдан ешқандай жаңалық қоса алмайтынына» байланысты екенін айтты.

Жасырын Буддалар

Далбидің екінші романы "Құпия Буддалар: Карма мен Хаос романы" 2009 жылы жарық көрді, және ол осымен көркем әдебиетке қайта оралды. Бұл кітапта қазіргі Жапония, Париж және Калифорнияда өтетін оқиға, жапон будда ғибадатханаларындағы хибуцу (сырлы Будда мүсіндері) тұжырымының фондық құрылымында жазылған.