Эзра Вогель: Азияны зерттеген американ ғалымының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Шығыс Азияның американдық әлеуметтанушысы (1930–2020)

Езра Фейвел Фогель (11 шілде 1930 – 20 желтоқсан 2020) – қазіргі Жапония, Қытай және Корея туралы көп еңбек жазған американдық әлеуметтанушы. Ол Гарвард университетінде Генри Форд II әлеуметтік ғылымдар профессоры болды. 1978 жылғы «Япония – бірінші орын: Америкаға арналған сабақтар» кітабы ағылшын және жапон тілдерінде көптеп сатылды, ал 2011 жылғы «Дэн Сяопин және Қытайдың өзгеруі» кітабы Лионель Гелбер жүлдесін жеңіп алды.

Өмірбаян

Езра Фогель 1930 жылы Делавэр штатының Огайо қаласында еврей иммигранттарының отбасында, Джозеф пен Эдит Фогельдің ұлы ретінде дүниеге келді. Корея соғысы кезінде ол АҚШ армиясында екі жыл қызмет етті, бірақ соғыс қимылдарына қатыспады. Оның қызметі әскери госпитальдің психиатриялық бөлімінде жұмыс істеумен байланысты болды. Әскерден босатылғаннан кейін Фогель Гарвард университетінің Әлеуметтік қатынастар факультетіне оқуға түсіп, 1958 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның ғылыми жетекшісі Талкотт Парсонс болды. Жапонияда екі жылдық экспедициялық жұмыстан кейін, ол 1960 жылдан 1961 жылға дейін Йель университетінде ассистент-профессор болып жұмыс істеді, бірақ Қытай тілі мен тарихы бойынша докторантурадан кейінгі тағылымдама үшін Гарвардқа оралды. 1964 жылы лекциялаушы болып тағайындалды, кейін тұрақты профессор атанды және зейнеткерлікке шыққанға дейін Гарвардта қалды. Фогель мансап жолында бірнеше зерттеу орталықтарымен байланысты болды. 1972 жылдан 1977 жылға дейін Гарвардтың Шығыс Азия зерттеу орталығының директоры, ал 1977 жылдан 1980 жылға дейін Шығыс Азия зерттеулері кеңесінің төрағасы болды. Сонымен қатар, ол 1980 жылдан 1987 жылға дейін Халықаралық қатынастар орталығындағы АҚШ-Жапония қатынастары бағдарламасын басқарды және қызметтен кеткеннен кейін құрметті директор атанды. Фогель 1973-1975 және 1995-1999 жылдары Қытай зерттеулері жөніндегі Фэрбанк орталығының директоры болды. Ол Азия орталығының негізін қалаушы директоры (1997-1999) болды. 2000 жылдың 30 маусымында зейнеткерлікке шықты. Фогель Кейс-Вестерн Резерв университетінің антропология профессоры Шарлотта Айкелске үйленді. Бірінші әйелі Сюзанна Холл Фогельден үш баласы болды: Дэвид, Стивен (саяси ғалым болды) және Ева. Фогель 2020 жылдың 20 желтоқсанында 90 жасында Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн ауруханасында дүние салды.

Мансап

Фогель Қытай, Жапония және Америка–Шығыс Азия қарым-қатынастары туралы ондаған мақала, шолу, конференциялық хабарламалар мен кітаптар жариялады, сондай-ақ ғылыми және саяси конференциялар ұйымдастырды. Ол Гарвардта Шығыс Азия зерттеулері бакалавриат бағдарламасын басқарды. Отбасы социологиясы бойынша оқулықтарды редакциялағаннан кейін, Фогель өзінің алғашқы кітабын – «Жапонияның жаңа орта тап» (1963; 2-басылымы 1971) жариялады. Бұл кітапта ол әйелі Сюзанмен бірге 1950-1960 жылдар аралығында Токио маңындағы қалашықта жүргізген этнографиялық зерттеулердің нәтижелері қолданылды. Олардың мақсаты соғыстан кейін пайда болған жаңа топ – «жалақылы қызметкер» және оның отбасының өмірін түсіну болды. Содан кейін Фогель этнографиядан Қытайды зерттеуге көшті. Ол қытай тілін оқыды, газеттер мен құжаттарды қарады және Гонконгта сұхбаттар алды. «Коммунизм тұсында Кантон» (1969) кітабы Гуандун провинциясының аймақтық үкіметі мен саясатын егжей-тегжейлі сипаттады. 1979 жылы жарық көрген «Жапония – бірінші орында» атты кітабында Жапонияның табысты, ал АҚШ-тың кейбір салалардағы жетіспеушіліктері көрсетілді. «Көптеген жапондықтар өз жетістіктерін төмен бағалайды, себебі олар табиғатынан қарапайым», – деп жазды ол, сондай-ақ, «ішкі күштерді біріктіруге және сыртқы қысымды азайтуға ұмтылған мақсатты жапондықтар Жапонияның болашақ апаттарын көрсетуді жөн санады». Америка тарапынан алғанда, ол былай деді: «Біздің Батыс өркениетінің басымдығына деген сеніміміз және өзімізді бірінші деп санау тілегіміз, практикалық тұрғыдан үйренетін нәрселерді мойындауымызды қиындатады». Кітаптың жапон тіліне аударылуы бестселлерге айналып, жапондық америкалық ғалымдар арасында пікірталас тудырды. 1991 жылы жарық көрген «Төрт кішкентай дракон» атты еңбегінде Шығыс Азиядағы индустриализацияның таралуы талданды. Фогельдің пікірінше, конфуциандық құндылықтар – еңбекқорлық, ұжымдық рух, тәртіп, отбасылық байланыстар, жауапкершілік, адалдық және үнемдеу – Шығыс Азия экономикаларының индустриализациясында маңызды рөл атқарды, өйткені бұл қасиеттер жылдам индустриализацияны ұйымдастыруға және индустриалды жұмыс күшін дамытуға қолайлы жағдайлар жасады. Зейнетке шыққаннан кейін де ол жарияланымдарын тоқтатпады: оның соңғы екі кітабы – «Дэн Сяопин және Қытайдың трансформациясы» (2011) және «Қытай мен Жапония: тарихпен бетпе-бет» (2019) болды. Ол осы Дэн Сяопиннің саяси өмірбаянының қытай тіліне аудармасынан түскен гонорарын Огайо штатындағы Веслиан университетіне халықаралық зерттеулер мен саяхаттарды қолдау үшін сыйлады. Университет бұл қаржының 500 000 доллардан асып түсетінін есептеді. Фогель 1993-1995 жылдар аралығында Ұлттық барлау кеңесінде Шығыс Азия бойынша ұлттық барлау офицері болып қызмет етті. 1999 жылы американдық әскерлер Белградтағы Қытай елшілігін бомбалаған кезде, The Guardian газеті Фогельдің сөзін келтірді: «Елшілік қателікпен бомбаланғанына сену қиын, өйткені ЦРУ ескі карталарды қолданды». Кейін ол былай деп қосты: «Меніңше, ешкім мұндай нәрсені қасақана жасамайды, әсіресе саясат ретінде. Бірақ бірнеше қателіктердің тізбегі апатқа алып келуі мүмкін деп ойлаймын». 2000 жылдан бастап Фогель Қытай, Жапония және Батыс ғалымдары арасында Шығыс Азиядағы Екінші дүниежүзілік соғысты бірлесіп зерттеу үшін бірқатар конференциялар ұйымдастырды. Оның мақсаты елдер арасындағы келісімді нығайту және сол дәуірдегі мәселелерді шешуге ұмтылған саясаткерлерді қолдау болды. Конференциялардың нәтижесінде жарық көрген жинақтардың бірі – Стивен Р. Маккиннон мен Диана Лэримен бірлесіп редакцияланған «China at War: Regions of China, 1937–1945» (2007) кітабы болды.

Vogel published dozens of articles, reviews, conference papers and books on China, Japan, and American–East Asian relations, and organized scholarly and policy conferences. He headed the undergraduate East Asian Studies concentration (major) at Harvard. After editing a book of readings on the sociology of the family, Vogel published his first book, Japan's New Middle Class (1963; 2nd ed.1971), using ethnographic research he and his wife Suzanne carried out through interviews and observation in a Tokyo suburb between 1950 and 1960. Their goal was to understand the life of the "salary man" and his family, a new group that had emerged after the war. Vogel then turned from ethnography to China watching. He studied Chinese language, read newspapers and documents, and conducted interviews in Hong Kong. Canton Under Communism (1969) was a detailed description of regional government and politics in Guangdong. His 1979 book, Japan as Number One, described those areas where Japan had been successful and the United States less so. "Most Japanese understate their successes because they are innately modest," he wrote, and "more purposive Japanese, wanting to rally domestic forces or to reduce foreign pressures, have chosen to dramatize Japan's potential disasters". On the American side, he continued, "our confidence in the superiority of Western civilization and our desire to see ourselves as number one make it difficult to acknowledge that we have practical things to learn". The book's translation into Japanese was a best seller, arousing debate among American scholars of Japan. His 1991 text The Four Little Dragons analyzed the spread of industrialization in east Asia. In Vogel's view, Confucianism played an important role in the industrialization of east Asian economies, given that cultural values of hard work, collectivism, discipline, family, conscientiousness, responsibility, and saving are also favorable qualities for organizing rapid industrialization and an industrializing work force. He continued publishing after his retirement: his last two books were Deng Xiaoping and the Transformation of China (2011) and China and Japan: Facing History (2019). He contributed his royalties from the Chinese translation of this Deng political biography to his alma mater, Ohio Wesleyan, to promote international study and travel. The university estimated the contribution to be over $500,000. Vogel served as National Intelligence Officer for East Asia with the National Intelligence Council from 1993 to 1995. In 1999, when American forces bombed the Chinese Embassy in Belgrade, Vogel was reported by The Guardian as saying that it was not credible that the embassy was bombed by mistake when the C. I. A. used old maps. He later added "I find it hard to believe that anyone would consciously do such a thing and certainly not as a matter of policy. On the other hand I don't find it hard to believe that a massive mistake happened with a series of pitfalls and miscues adding up to disaster." Starting in 2000, Vogel organized a series of conferences between Chinese, Japanese, and Western scholars to work together to examine World War II in East Asia; his intent was to promote reconciliation among the countries and support politicians who wanted to solve the lingering problems from that era. One of the resulting conference volumes was China at War: Regions of China, 1937–1945 (2007), co edited with Stephen R. Mackinnon and Diana Lary.

Жарияланымдар

Эзра Фогельдің және оның туралы жазғандардың еңбектерінен жасалған статистикалық шолу бойынша OCLC/WorldCat жүйесі 12 тілде 400-ден астам басылымда 150-ден астам еңбек пен 14 900-ден астам кітапхана қорындарын тіркеген.

Таратылған аудармалар

Ю Гуанюань; Левин, Стивен И. және Эзра Вогель Ф. Эзра Вогельдің кіріспесімен. Дэн Сяопин әлемді дүр сілкіндірді: Қытайдың партиялық жұмыс конференциясы мен үшінші пленумының куәгерлік баяндамасы. Норвок: EastBridge, 2004.