Кіріспе

Neighbors - американдық автор Томас Бергердің 1980 жылы жазылған романы. Бұл – әдеп-ғұрыптар мен қала шетіндегі өмірдің пародиyaсы, сонымен қатар Франц Кафканың туындыларынан көрініс тапқан рухани бөліну туралы ойлар жиынтығы. Эрл Киздің кейіпкері мен жағдайы шынайы түрде басталады, бірақ уақыт өте келе фантастикалық сипатқа ие болады. Киз – өмірі күрт өзгеріп кеткен жалпыға ортақ адам. Ол өзінің қалыпты жағдайын және қадір-қасиетін қайтаруға тырысқанда, оның отбасының ішіндегілердің бәрі оған қарсы екенін сезінеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Ерл Киз – орта жастағы, орташа табысты қала маңында тұратын адам. Оның әйелі Энид және жасөсперім қызы Элейн бар. Ерл өзінің қарапайым, ерекше көзге түспейтін өміріне қанағаттанған, бірақ Гарри мен Рамона деген жас, тәжірибесі аз жұп көрші үйге көшіп келгенде бәрі өзгереді. Гарри дене бітімімен қорқытып, әдепсіз; Рамона жыныстық тұрғыдан агрессивті, екеуі де Киз отбасының өміріне араласып, ықпал ете бастайды. Олардың бостандыққа құштар мінезі мен үстемдік тануы және әдепсіздігі Энид пен Элейннің көңілінен шығады, бірақ Ерл өзінің өмірі мен отбасысын бақылаудан шығарып алудан қорқады. Бір түннің ішінде Ерл мен оның жаңа көршілері арасындағы шиеленіс қала маңындағы соғысқа ұласады.

Сыни қабылдау

Kirkus Reviews басылымы "Көршілер" романы туралы "ерекше, жабайы кітап, жалпы қабылданған әдептілікке жасалған өткір сынап. Орта таптың параноясы туралы фантазия. Бірақ бәрінен артық, комик шебер бір әзілді қайта-қайта айтып, әр жолы күлкі ояту қабілетінің сабағы. Түрі жақсы болмаса немесе оқиғаның өрбуі болмаса да, бұл жақсы құрылған романнан гөрі созылған комедиялық этюд, қорқынышты да күлкілі жеңіс" деп жазды.

Талдау

Бергердің бұрмаланған үні параноя мен шындық, қорғаныс пен шабуыл, іс-қимыл мен ниет, одақтас пен қарсыластың арасын ұшыратады. Гарри мен Рамона өздерінің тұлғаларында үнемі өзгерістерге ұшырайтын сияқты, ал Энид пен Элейн Ерлге қарсы кездейсоқ жақ таңдайды, бірақ Бергер сонымен қатар Ерлдің шындықты қабылдауының бұрмаланғанын және жаңылысқанын көрсетеді. Ерлдің ашуы себебі, Гарри мен Рамонаның қасақана жамандық жасағанын ешқашан дәлелдей алмайды, және оларды әшкерелеуге тырысса, өзін ғана күлкіге айналдырады. Дегенмен, Ерл Гарри мен Рамонаның оның құтқарылуының сынағы болғанын түсінеді: жайлылық пен әдеттен шығуға мәжбүр болу оған бұрын сезінбеген қызығушылықты сыйлады. Ерл көршілерінің құндылығын тани бастағанда, әйелінің сенімсіз алкоголик екенін, қызының үлгерімі нашар және ұсақ ұры екенін, ал жаңа көршілері оған маңызсыздық пен эмоционалдық әлсіздіктен қашуға мүмкіндік бере алатынын түсінеді. Қорқыныштан үміт пен өмірге жандау іздеу нығаяды. Бергерді зерттеуші жазушы Стэнли Трахтенберг «Көршілерді» экзистенциалдық теңеу ретінде сипаттайды, онда «өз-өзінің әртүрлі аспектілері арасындағы байланыстың жоғалуы жеке тұлға туралы ұғымды күлкілі түрде бөліп, осылайша шынайылықтың экзистенциалдық тұжырымын оның қалыптасу шарты ретінде қиялдайды». 1980 жылғы газет сұхбатында Бергер «Көршілер» туралы былай деді: «Менің 10-шы романым, жазушылық жолымның 20 жылдығының соңында басталған, тиісінше, менің барлық сыйлықтарымды, менің ең ерекше туындыларымды тойлау болып табылады. Осы туындының моральдық мәні, менің басқа да шығармаларым сияқты, повесть аяқталғанға дейін, тіпті мәңгілікке дейін күмәнді болады, енді ойлап қарасам».

Бейімделулер

1981 жылы Джон Белуши мен Дэн Айкройд бас рөлдерде ойнаған фильм жарық көрді. Сондай-ақ, ол 2007 жылы Массачусетс штатының Вурчестер қаласында тұңғыш рет көрсетілген Ив Саммердің пьесасы бойынша да сахналадырылды.