Ұлы Қыран (Waŋbdí Táŋka), 1862 жылғы Минесота соғысының маңызды дакота басшысы. Өмірі, тұтқынға түсуі, Линкольнның кешірімі және соғыс естеліктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американың жергілікті халқының басшысы (Дакота басшысы)
Native American leader (Dakota chief)
Үлкен Бүркіт (Дакота: Waŋbdí Táŋka, шамамен 1827–1906) Миннесота штатындағы Мдевакантон Дакота тайпасының басшысы болған. Ол 1862 жылғы Дакота соғысында әскери жетекші ретінде маңызды рөл атқарды. Үлкен Бүркіт Вуд-Лейк шайқасынан кейін көп ұзамай басылып берді, өлім жазасына кесіліп, түрмеге қамалды, бірақ 1864 жылы президент Авраам Линкольн оны кешірді. Үлкен Бүркіттің "Соғыс туралы сиу әңгімесі" атты естелігі алғаш рет 1894 жылы жарияланды және Дакота халқының көзқарасынан 1862 жылғы Миннесотадағы соғыс туралы ең көп сілтеме жасалған бірінші тұлға баяны болып табылады. Басшы Үлкен Бүркіт Миннесота тарихи қоғамы орнатқан "Екі адам, бір соғыс" ескерткіші мен "Бирч Кули шайқасы – Үлкен Бүркіт" ескерткішінде бейнеленген; сонымен қатар ол өзіндік экскурсиялық бағыт бойында орнатылған көптеген басқа ескерткіштерде де келтірілген.
Big Eagle (Dakota: Waŋbdí Táŋka, c.1827–1906) was the chief of a band of Mdewakanton Dakota in Minnesota. He played an important role as a military leader in the Dakota War of 1862. Big Eagle surrendered soon after the Battle of Wood Lake and was sentenced to death and imprisoned, but was pardoned by President Abraham Lincoln in 1864. Big Eagle's narrative, "A Sioux Story of the War" was first published in 1894, and is one of the most widely cited first person accounts of the 1862 war in Minnesota from a Dakota point of view. Chief Big Eagle is featured in the "Two Men, One War" marker and the "Battle of Birch Coulee – Big Eagle" marker erected by the Minnesota Historical Society at the Birch Coulee Battlefield; he is also quoted in many of the other markers posted along the self guided trail.
Соғысқа дейінгі өмір
Үлкен бүркіт 1827 жылы Миннесота штатының қазіргі Эган қаласы маңындағы Мендотада, Қара Ит ауылында дүниеге келді. Ол Кішкентай Қараудың жартылай бауыры Ақ Өрмекшінің туысы еді. Оның тайпасының шағын болуына байланысты ол "екінші басшы" саналды, бірақ "өзінің тобы немесе бөлімшесі болғандықтан, оны Сиу генералдарының бірі деп санауға болады". Жастығында ол ожибвелер мен Мдевакантонның басқа да жауларына қарсы шабуылдарға жиі қатысты. Оның бас киіміндегі алты қауырсын ол соғыста алған алты шашын білдіреді. Бірақ ол 1862 жылғы Дакота соғысына дейінгі жылдары егіншілік қозғалысын көбірек сынға алды.
Big Eagle was born in 1827 at Black Dog's village near Mendota, in present day Eagan, Minnesota. He was a cousin of Little Crow's half brother, White Spider. Due to the modest size of his band, he was considered a "sub chief" but "may be termed one of the Sioux generals, since he had a band or division of his own." As a young man, he often went on war parties against the Ojibwe and other enemies of the Mdewakanton. The six feathers he wore in his headdress symbolized the six scalps he had taken on the war path. but became increasingly critical of the farming movement in the years leading up to the Dakota War of 1862.
1858 Дакота келісім делегациясы
Үлкен бүркіт 1858 жылы Кіші Крау басқарған Мдевакантон және Вахпекут Дакота келісім делегациясымен бірге Вашингтонға барды, ол Кіші Краудың бас жауынгері (акацита) болған кезде. Ұзақ келіссөздер барысында Дакота басшыларына өздерінің иеліктерінің жартысын – Миннесота өзенінің солтүстігі мен шығысындағы жерлерді – АҚШ-қа беру туралы келісімге қол қоюға қысым жасалды. Бұл Дакотаға 10 мильге 150 мильдік жер жолағына құқық берді. Биг Айглдің айтуынша: «1858 жылы Медавакантон және Вакута тайпаларына тиесілі және өзеннің солтүстігінде жатқан осы жолақтың он милі, негізінен Кіші Краудың ықпалымен сатылды. Сол жылы мен басқа басшылармен бірге келісімге байланысты мәселелермен Вашингтонға бардым. Минесотаның солтүстігіндегі осы жолақты сату Сиу тайпаларының арасында үлкен наразылық тудырды, ал Кіші Крау осы сатуға қатысқандығы үшін айыпталды. Бұл біздің халқымыздың көптерін бұрынғы өмір салтынан бас тартып, ақ адамдар сияқты жұмыс істеуге мәжбүр етті, бұл көптеген адамдарға ұнамады». Оның қайтысынан кейін Үлкен бүркіттің інісі Гризли Арыстан олардың әйелінің атын алып, Медицина Бөтелкесі II (Wakanozanan) деп аталды. Басшы Үлкен бүркіт 1862 жылғы Дакота соғысының барлық маңызды шайқастарына қатысты, Редвуд Ферри шайқасынан басқа. Соғыстан кейін Спенсер Вакинятаваны (Өзінің Найзағайы) өмірін сақтап қалғаны үшін мақтады, бірақ Үлкен бүркіттің атқарған рөлін есіне алмады: «Бірақ мен Джордж Х. Спенсердің өмірін сақтап қалдым. Оның досы Часка осы ісі үшін мақталып жүргенін білемін, бірақ Часканың көмегі болмағанда да, мен болмасам Спенсер өлген болар еді. Мен Спенсерден бұл туралы сұрадым, бірақ ол сол кезде жараланғандықтан және қатты қысылғандықтан, мен не істегенімді есіне алмағанын айтты. Бір рет мен жартылайқандық отбасының өлтірілуіне жол бермедім, міне, осы адамдардың өмірін сақтап қалдым. Ақ адамдарды қасақана өлтірген кезде мен болған емеспін. Мен агенттіктегі өлгендердің барлығын көрдім». Ал Үлкен бүркіт Форт Риджлидегі екінші шайқасты «үлкен оқиға» деп сипаттап, Кіші Крау мен Жақсы Күннің шабуылға аттанған 800 сарбазды санағанын айтты. Үлкен бүркіт айтуынша, шайқастағы басшылардың ішінде Манкатоның тобының бас сарбазы болған Ұры және «өте батыл және жақсы басшы» Манкато болды:
Big Eagle went to Washington, D. C. in 1858 as part of the Mdewakanton and Wahpekute Dakota treaty delegation led by Little Crow, when he was Little Crow's head warrior (akacita). During the lengthy negotiations, the Dakota leaders were pressured to sign a treaty relinquishing half of their holdings – the land north and east of the Minnesota River – to the United States, leaving the Dakota with title to a 10 by 150 mile strip of land. According to Big Eagle:<blockquote>"In 1858 the ten miles of this strip belonging to the Medawakanton and Wacouta bands and lying north of the river was sold, mainly through the influence of Little Crow. That year, with some other chiefs, I went to Washington on business connected with the treaty. The selling of that strip north of the Minnesota caused great dissatisfaction among the Sioux, and Little Crow was always blamed for the part he took in the sale. It caused us all to move to the south side of the river, where there was but very little game, and many of our people, under the treaty, were induced to give up the old life and go to work like white men, which was very distasteful to many." Following his death, Big Eagle's brother Grizzly Bear took their uncle's name and became known as Medicine Bottle II (Wakanozanan). Chief Big Eagle took part in all major battles during the Dakota War of 1862, except for the Battle of Redwood Ferry, After the war, Spencer credited Wakinyatawa (His Own Thunder) for intervening to save his life, but had no recollection of the role that Big Eagle had played:"But I did save the life of George H. Spencer at the time of the massacre. I know that his friend, Chaska, has always had the credit of that, but Spencer would have been a dead man in spite of Chaska if it had not been for me. I asked Spencer about this once, but he said he was wounded at the time and so excited that he could not remember what I did. Once after that I kept a half breed family from being murdered; these are all the people whose lives I claim to have saved. I was never present when the white people were willfully murdered. I saw all the dead bodies at the agency. "On the other hand, Big Eagle described the second battle at Fort Ridgely as a "grand affair," including Little Crow and Good Thunder, who had counted 800 soldiers on the march to the attack. According to Big Eagle, the chief leaders at the battle included The Thief, who was the head soldier of Mankato's band, and Mankato himself, "a very brave man and a good leader":
Соғыс кеңесі
31 тамызда өткен соғыс кеңесінде Кішкентай Құзғынның лагеріндегі басшылар қандай бағытты ұстау керектігі туралы пікір келіспеді. Ұзақ талқылардан кейін екі топқа бөліну туралы шешім қабылданды. Үлкен Бүркіт Сұр Құс, Манкато және Қызыл Аяқпен бірге 200-ден астам жауынгерді, сонымен қатар әйелдер мен шаруашылық көліктерін алып, өзен бойымен оңтүстікке қарай, Кішкентай Құзғынның ауылында және тастап кетілген Жаңа Ульмде қалған олжаны жинау үшін жіберді. Ал Кішкентай Құзғын (Таоятедута) мен Тас арасынан өтетін (Туканмани) 100-ден астам адамды шығысқа, Үлкен Орманда жатқан жерге бастап кетті. Олардың ең жақсы барлаушыларының төртеуі немесе бесеуі Форт Риджлиден жіберілген жерлеу экспедициясының бір бөлігі болған капитан Джозеф Андерсон жасағының қозғалысын қадағалауға жіберілді. Үлкен Бүркіт олардың қозғалысын бақылаған барлаушыларды "көптеген құмырсқалар сияқты далаға сүзіліп өтеді" деп сипаттады. Дакоталар дереу шабуылға көшті, алғашқы минуттарда кем дегенде он адамды өлтіріп, ондаған адамды жаралады және аттарының көп бөлігін қырып салды. Бірақ жерлеу тобының сарбаздары мылтықтарымен ұйықтап қалған еді, көптегені оларға оқпен жауап беріп, құлаған аттардың артына тығылып, қоршау ретінде пайдаланды және шаруашылық көліктеріне жақындаған Дакота жауынгерлерін кері шегіндірді. Үлкен Бүркіт айтуынша: «Таңға жақын шайқас басталды. Ол күні бойы, келесі түнге дейін, таңға дейін жалғасты. Екі тарап та жақсы күресті. Ақ адамдардың соғыс жолымен олар көптеген адамдарды жоғалтты. Үндістердің соғыс жолымен олар аз ғана жоғалтты. Ақ адамдар алғашқыда тұрып, өзін ашық көрсетті, бірақ соңында үндемеуге үйренді. Үндістер әрқашан өзін сақтады. Бізге оңай болды. Біз шөп арасымен, шатқалға жүзіп, қалаған кезде су алатын едік. Бірнеше сағаттан кейін әйелдеріміз өзеннен өтіп, жарға жақындап, бізге тамақ пісірді, біз қайта оралып жеп, қайта шайқасқа түсетін едік. Біз көп адам жоғалтпадық. Шындығында, мен тек екі өлген үндісті көрдім және басқалары өлтірілгенін естімедім». Үлкен Бүркіттің інісі, Medicine Bottle II (Wakanozanzan), 1864 жылы Манитобада Кішкентай Алты (Shakopee III)мен бірге тұтқындалды және 1865 жылы жазаланды.
In a war council held on August 31, leaders in Little Crow's camp were divided about what course to follow. After much debate, the decision was made to split into two groups. Big Eagle decided to join Gray Bird, Mankato and Red Legs in leading more than 200 warriors, accompanied by women and wagons, south along the river to collect plunder left behind in Little Crow's village and in New Ulm, which had been abandoned. Meanwhile, Little Crow (Taoyateduta) and Walker Among Stones (Tukanmani) led over 100 men east into the Big Woods. Four or five of their best scouts were sent to follow the movements of Captain Joseph Anderson's detachment, which was part of a burial expedition sent from Fort Ridgely; Big Eagle described the scouts tracking their movements as "creeping across the prairie like so many ants." The Dakota commenced their ambush immediately, killing at least a dozen men, wounding dozens more, and killing most of their horses within the first few minutes. However, the soldiers in the burial party had gone to sleep with their muskets loaded, and many were able to return fire, crouching behind the fallen horses they used as barricades, and driving back the Dakota warriors who approached the wagons. According to Big Eagle:<blockquote>"Just at dawn the fight began. It continued all day and the following night until late the next morning. Both sides fought well. Owing to the white men's way of fighting they lost many men. Owing to the Indians' way of fighting they lost but few. The white men stood up and exposed themselves at first, but at last they learned to keep quiet. The Indians always took care of themselves. We had an easy time of it. We could crawl through the grass and into the coulee and get water when we wanted it, and after a few hours our women crossed the river and came up near the bluff and cooked for us, and we could go back and eat and then return to the fight. We did not lose many men. Indeed, I only saw two dead Indians, and I never heard that any more were killed." Big Eagle's brother, Medicine Bottle II (Wakanozanzan), was captured with Little Six (Shakopee III) in Manitoba in 1864 and executed in 1865.
Суреттің тарихы
Үлкен бүркіттің әйгілі суреті 1864 жылдың жазында Кэрни лагерінде (Макклелен лагеріндегі америкалық индейлер лагері, Давенпорт) тұтқында болған кезде түсірілген. Ол кезде азық-түлік қамтамасының орынбасары болған У. В. Хатауэй түрмедегі ең жоғары дәрежелі Дакота, Үлкен Бүркітті, жақын жерде ашылған студияда суретке түсуге көндірді. "Барлығы жақсы болып жатты, бірақ біз студияға жақындағанда Үлкен Бүркіт әшекейлерін шешіп тастауға кірісті", - деді Хатауэй. "Біз одан не болғанын сұрадық, ол егер 15 доллар төлемесе суретке түспейтінін айтты".
The famous portrait of Big Eagle was taken during the summer of 1864 when he was in prison at Camp Kearney (the Native American Stockade at Camp McClellen, Davenport). W. W. Hathaway, then the assistant commissary, had persuaded Big Eagle, the highest ranking Dakota in the prison, to sit for a photograph in a studio that had opened nearby. "Everything went well until we neared the place, when Big Eagle began to remove his finery," said Hathaway. "We asked him what the trouble was and he said he would not pose unless we paid him $15."
"Сүйектердің соғыс туралы әңгімесі"
1894 жылғы маусымда Үлкен Бүркіт тарихшы және журналист Айра Холкомбпен екі аудармашы арқылы сұхбаттасты. "Сиу тайпасының соғыс туралы әңгімесі: 1862 жылғы Сиу көтерілісі туралы бас ағаштың әңгімесі" атты шағын шығарма алғаш рет 1894 жылғы 1 шілдеде «Сент-Пол Пионер Пресс» газетінде жарияланды және сол жылдың соңында Миннесота тарихи қоғамының жинағында қайта басылды. Кіріспесінде Холкомб Үлкен Бүркіттің сұхбатқа келісуіне себеп болған шарттарды түсіндірді: <blockquote>Үлкен Бүркітке оның айтқандарының тек соғыс кезінде үндістердің әскери қимылдары туралы дұрыс мәлімет алу үшін қажет екені жеткізілді. Оған және оның халқына ешқандай зиян келмейтіні, Миннесотада соғыс туы мен «қанды жейде» енді желбіремейтіні айтылды. Оның соғыста белгілі бір тұлға болғаны мәлім болғанмен, қазір және көп жылдар бойы тыныш, еңбекқор христиан азамат ретінде құрметке ие екені, оның сөздері дұрыс жазылатынына сендірілді. Ол өз оқиғасын айтуға дайындық танытып, есімін пайдалануға толық келісім берді. Айра Холкомбтың өзі Үлкен Бүркітпен сұхбат жүргізуге ерекше білікті болды. Америка Азамат соғысының Одақ армиясының қатысушысы, сонымен қатар Конфедерация ардагерлерін оқуға құштар болған Холкомб бір жыл бойы Миннесота тарихи қоғамында жұмыс істеді, онда ол «екі жыл бұрын қайтыс болған генерал Сиблиден алынған хаттар мен басқа да құжаттардың үлкен жинағын жинап, зерделеді». Үлкен Бүркіттің баяндамасын алғаш сынағандардың бірі – Джозеф Р. Браунның ұлы Сэмюэл Дж. Браун болды. Ол 1896 жылғы 6 ақпанда Холкомбқа Үлкен Бүркіттің оқиғалар туралы айтқандарына күмән білдірген хат жолдады. Холкомб туралы тарихшы Уильям Э. Ласс: «Оның жұмысы фактілердің дұрыстығын, дереккөздерді, оның ішінде куәгерлердің айғақтарын сынды түрде бағалауды және қоздырғыш тілден мүлдем ада болған бейтарап стильді көрсетті» деп жазды. 1862 жылғы Дакота соғысы туралы Үлкен Бүркіттің баяндамасының маңыздылығы туралы тарихшы Кеннет Карли 1962 жылы былай деп жазды: «Браунның бағалауына немесе баяндамадағы кемшіліктерге қарамастан, оны көптеген жазушылар қолданды және қажеттілік туған жағдайда оны қолдануын жалғастыра береді. Осы оқиғаны басқа ешбір маңызды үнді жазбасымен салыстыру мүмкін емес».
In June 1894, Big Eagle was interviewed by historian and journalist Return Ira Holcombe through two interpreters. The narrative, "A Sioux Story of the War: Chief Big Eagle's Story of the Sioux Outbreak of 1862," first appeared in the St. Paul Pioneer Press on July 1, 1894, and was reprinted in Collections of the Minnesota Historical Society later that year. In his introduction, Holcombe explained the terms under which Big Eagle granted the interview:<blockquote>Mr. Big Eagle was first informed that his statements were wanted solely in order that a correct knowledge of the military movements of the Indians during the war might be learned. It was suggested to him that no harm there from could come to him or any of his people; that neither the war banner nor the "bloody shirt" waved any longer in Minnesota; that it was well known that he was a prominent character in the war, but that he was now and had been for many years a quiet, industrious Christian citizen, respected by all who knew him, and he was assured that he would be correctly reported. He readily consented to tell his story, and gave full permission to use his name. Return I. Holcombe himself was uniquely well qualified to conduct the interview of Big Eagle. A Union Army veteran of the American Civil War who was also an avid reader of the Confederate Veteran, Holcombe had been employed for a year at the Minnesota Historical Society where he "arranged and examined the large collection of letters and other papers received from General Sibley, who had died two years before." One early critic of Big Eagle's narrative was Samuel J. Brown, son of Joseph R. Brown, who wrote a letter to Holcombe on February 6, 1896, expressing skepticism about Big Eagle's version of events. Regarding Holcombe, historian William E. Lass writes, "His work displayed factual accuracy, critical evaluation of sources – including eyewitness accounts – and a dispassionate style free of inflammatory language." On the continuing significance of Big Eagle's narrative of the Dakota War of 1862, historian Kenneth Carley wrote in 1962, "Regardless of Brown's estimate, or of any imperfections the narrative may have, it has been widely used – and of necessity will continue to be used – by writers interested in telling the Indian as well as the white side of the outbreak. There simply is no other major Indian account to compare with it."