Еуропалық ұлттық сананың қалыптасуы

Кіріспе

Еуропамен жеке сәйкестендіру – мәдени немесе саяси тұрғыдан Еуропамен жеке сәйкестендіру сезімі. Бұл ұғым еуропалық интеграция аясында талқыланады, тарихи тұрғыдан гипотетикалық ұсыныстармен байланысты, бірақ 1990-шы жылдардан бері Еуропалық Одақтың (ЕО) күшейтілген федералдану жобасымен тығыз байланысты. "Панеуропалық" одақтың үлгісі – Каролингтер империясы, ол алғаш рет "Еуропаны" Рим-католик шіркеуі басқарған мәдени аймақ ретінде анықтады, кейіннен "Ортағасырлық Батыс Христиандығы" деп аталды (Орта ғасырлар бойы Балтық теңізінің жағалауларына дейін кеңейді). Панеуропалық одақ туралы алғашқы ұсынысты 1922 жылы граф Рихард фон Куденхове-Калерги жасады. Ол "панеуропалық" терминін Еуропа континентінің батыс және орталық бөліктерінің тарихи мағынасында, яғни ортағасырлық Батыс Христиандығынан (католик және протестант Еуропасы, Британ аралдарынан басқа) дамыған мәдениеттерді қамтиды деп түсіндірді. Куденхове-Калерги панеуропалық мемлекетті болашақтағы "бесінші ұлы держава" ретінде қарастырды, ол Кеңес Одағына, "Азияға", Ұлыбританияға және АҚШ-қа тікелей қарсы болды (осылайша, оның "панеуропалық" түсінігінен географиялық Еуропаның бөлігі саналатын Британ аралдары мен Византиялық Христиандық мәдениетінің ықпалындағы аймақтарды мүлдем алып тастады). 1948 жылдан кейін еуропалық интеграцияның үдемелі процесі 1993 жылы Еуропалық Одақ құрылуына әкелді. 1995–2020 жылдар аралығында Еуропалық Одақ 12 мүше мемлекеттен 27-ге дейін ұлғайды, бұл Куденхове-Калергидің "панеуропалық" мемлекет ретінде қарастырған аумағынан әлдеқайда асып түсті (Швейцарияны қоспағанда), оның мүше мемлекеттерінің халқы шамамен 447 миллион адамды құрайды, яғни континенттің жалпы халқының бес бөлігінің үш бөлігіне тең. 1990–2000 жылдар аралығында Еуропалық Одақты одан әрі нығайтуға бағытталған белсенді қозғалыс болды, нәтижесінде егемен мемлекеттерге тән символдар мен институттар енгізілді, мысалы, азаматтық, ортақ валюта (27 мүше мемлекеттің 20-сы қолданады), ту, әнұран және ұран ("In Varietate Concordia", "Бірлікте әртүрлілік"). 2004 жылы Еуропалық Конституцияны қабылдауға тырысты, бірақ ол ратификацияланбады. Оның орнына 2007 жылы Конституцияда көзделген реформалардың бір бөлігін сақтап қалу мақсатында Лиссабон шартына қол қойылды. Осы саяси интеграция процесімен қатар "панеуропалық сәйкестік" немесе "еуропалық сәйкестік" мүмкіндігі мен қажеттілігі талқыланды. Болашақтағы "еуропалық сәйкестік" ұлттық немесе аймақтық адалдықты сақтай отырып, "көп қырлы сәйкестіктің" бір бөлігі ретінде қарастырылады. 1998 жылы екі автор: "Жақын уақытта бұл жобаның (еуропалық интеграцияның) ықпалы еуропалық сәйкестікке тек шектеулі салаларда және өте қарапайым түрде ғана әсер ететін сияқты. Бұл еуропалық интеграция процесін табысты жүзеге асыруға және көпмәдени еуропалық қоғамдардың алдында тұрған мәселелерді шешуге жеткілікті ме екені күмәнді". Осы кезде де ортақ еуропалық сәйкестікті дамыту еуропалық интеграция процесінің басты мақсаты емес, оның жанама нәтижесі ретінде қарастырылды, тіпті оны Еуропалық Одақтың органдары мен Еуропалық Комиссияның Білім және Мәдениет Бас Дирекциясы сияқты үкіметтік емес ұйымдар да белсенді түрде қолдады. 2010 жылдардың басында Еуропалық интеграцияға наразылықтың күшеюімен және оған қарсылық білдірумен байланысты мұндай "еуропалық сәйкестік" мүмкіндігі мен қажеттілігі күмәндандырылды.

Personal identification with Europe

Pan European identity is the sense of personal identification with Europe, in a cultural or political sense. The concept is discussed in the context of European integration, historically in connection with hypothetical proposals, but since the formation of the European Union (EU) in the 1990s increasingly with regard to the project of ever increasing federalisation of the EU. The model of a "pan European" union is the Carolingian Empire, which first defined "Europe" as a cultural entity as the areas ruled by the Roman Catholic Church, later known as "Medieval Western Christendom" (which extended its scope further eastwards to the shores of the Baltic Sea during the course of the Middle Ages). The original proposal for a Paneuropean Union was made in 1922 by Count Richard von Coudenhove Kalergi, who defined the term "pan European" as referring to this historical sense of the western and central parts of continental Europe encompassing the cultures that evolved from medieval Western Christendom (i. e. Catholic and Protestant Europe, with the exception of the British Isles) instead of the modern geographic definition of the continent of Europe. Coudenhove Kalergi saw the pan European state as a future "fifth great power", in explicit opposition to the Soviet Union, "Asia", Great Britain and the United States (as such explicitly excluding both the British Isles and the areas that were influenced by Byzantine Christendom, which are usually considered a part of geographical Europe, from his notion of "pan European"). After 1948, an accelerating process of European integration culminated in the formation of the EU in 1993. In the period from 1995–2020, the EU has been enlarged from 12 to 27 member states, far beyond the area originally envisaged for the "pan European" state by Coudenhove Kalergi (with the exception of Switzerland), its member states accounting for a population of some 447 million, or three fifths of the population of the entire continent. In the 1990s to 2000s, there was an active movement towards further consolidation of the European Union, with the introduction of symbols and institutions usually reserved for sovereign states, such as
citizenship, a common currency (used by 20 out of 27 members), a flag, an anthem and a motto (In Varietate Concordia, "United in Diversity"). An attempt to introduce a European Constitution was made in 2004, but it failed to be ratified; instead, the Treaty of Lisbon was signed in 2007 in order to salvage some of the reforms that had been envisaged in the constitution. A debate on the feasibility and desirability of a "pan European identity" or "European identity" has taken place in parallel to this process of political integration. A possible future "European identity" is seen at best as one aspect of a "multifaceted identity" still involving national or regional loyalties. Two authors writing in 1998 concluded that "In the short term, it seems that the influence of this project [of European integration] will only influence European identity in certain limited niches and in a very modest way. It is doubtful if this will do to ensure a smooth process of ongoing European integration and successfully address the challenges of the multicultural European societies." Even at that time, the development of a common European identity was viewed as rather a by product than the main goal of the European integration process, even though it was actively promoted by both EU bodies and non governmental initiatives, such as the Directorate General for Education and Culture of the European Commission. With the rise of EU scepticism and opposition to continued European integration by the early 2010s, the feasibility and desirability of such a "European identity" has been called into question.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған Паневропеизм еуропалық бірегейлік сезімін ортақ тарих идеясынан алды, ол негізгі "еуропалық құндылықтардың" бастауы деп есептелді. Әдетте, "ортақ тарих" ежелгі Грекия мен ежелгі Римнің біріндігін, орта ғасырлардағы феодализмді, Ганза лигасы мен Ренессансты, Ағарту дәуірін, 19-ғасыр либерализмін және социализмнің түрлі формаларын, христиандық пен зайырлылықты, колониализмді және әлемдік соғыстарды қамтиды. Еуропаның ең көне бірігу қозғалысы – 1923 жылы Рихард фон Куденхове-Калергинің "Паневропа" кітабы жарық көрген кезде құрылған Паневропалық Одақ. Ол сондай-ақ оның тұңғыш президенті болды (1926–1972), одан кейін Отто фон Габсбург (1973–2004) және Ален Терренуар (2004 жылдан бері) президенттік қызметін атқарды. Бұл қозғалыс Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін іске асырылған "интеграция процесін" бастап, қолдады, нәтижесінде Еуропалық Одақ құрылды. Көрнекті "паневропалықтар" қатарында Конрад Аденауэр, Роберт Шуман және Алсиде Де Гаспери бар.

Мәдени және тілдік бірегейлік

Еуропалық идентитіді анықтау өте күрделі процесс. Сырттан қарағанда, "еуропалықтық" ұғымы қытайлыққа немесе американдыққа түсінікті болса, ал ішкі тұрғыдан география еуропалықтардың көзінде Еуропаны анықтау үшін жеткіліксіз. Жан Батист Дуроселльдің айтуынша, "адамдар ойлағаннан бері Еуропаның сан алуан түрлері болған". Поль Валери еуропалық идентитіді анықтау үшін үш маңызды мұраны атады: грек демократиясы, рим құқығы және яһуди-христиан дәстүрі. Алайда, Эммануэль Берль бұл тезисті кемсітушілік деп сынға алады, себебі ол "еуропалықтық" деңгейі батыстан шығысқа қарай төмендейді деп есептейді. Оның пікірінше, Еуропа өзгергіш, тарихи тұрғыдан қарағанда ешбір мәдениет екіншісінен басым емес, ал Еуропа халқының шамамен 8%-ын құрайтын еуропалық ислам – еуропалық идентитідің көптеген қырларының бірі. Еуропада 50 миллионнан астам адам ана тілі ретінде қолданатын бес тіл бар: орыс, неміс, француз, итальян және ағылшын тілдері. Орыс тілінде ең көп ана тілінде сөйлейтін адамдар (Еуропада 100 миллионнан астам), ал ағылшын тілінде барлығы ең көп сөйлейтін адамдар бар, оның ішінде шамамен 200 миллион адам ағылшын тілін екінші тіл ретінде біледі. Еуропа тілдерінің толық саны әлі нақтыланбаған, бірақ Еуроодақ ғана 24 ресми тілді мойындайды. Кейбір адамдар үшін тілдік әртүрлілік – еуропалық идентитінің құрамдас бөлігі болып табылады.

Құрылу

Еуропалық институттар екі нәрсені нақтылап көрсетуге тырысты: бірегейлік мазмұны (адамдардың санасында Еуропа дегеніміз не?) және жеке тұлғаны қалыптастыру (адамдар өздерін еуропалық сезінуіне не себеп?). eu домендік атауы 2005 жылы Дүниежүзілік Желіде Еуропалық Одақтың жаңа символы ретінде енгізілді. eu доменін таныстыру науқанында «Сіздің еуропалық сәйкестігіңіз» деген ұран қолданылады. Тіркеушілер Еуропалық Одақта болуы тиіс. Мәдениет саласы бойынша Еуропалық Одақ 70-жылдары «Шекарасыз теледидар» директивасымен бастаған саясатты жүзеге асырды, ол теледидар бағдарламаларының еркін саудасына мүмкіндік берді және еуропалық операларға эфир уақытының жартысынан астамын кепілдік берді. Мәдениет бағдарламасы Еуропаның ортақ сәйкестігін нығайту мақсатында басқа да мәдени іс-шараларды қаржыландырады. Еуропалық Одақ сондай-ақ символдарға: туға, әнұраққа («Радостьқа Ода» Бетховеннің 9-шы симфониясының соңғы бөлімінен), «In varietate concordia» девизіне, екі Еуропа күндеріне ставка жасады. Мәдениеттің елордасы ретінде Еуропа мұрасы күндері немесе Мәдениет астанасы ретінде сайлау сияқты ірі мәдени біріктіру іс-шаралары ұйымдастырылады. Жастардың мобильділігі 1987 жылы «Эразмус» бағдарламасы іске қосылғаннан бері ынталандырылып келеді, бұл бағдарлама бойынша студенттер 33 еуропалық елге бара алады. Сонымен қатар, Еуропалық жобаны 500 миллион азаматқа 24 тілде түсіндіру үшін коммуникация мәселесі де шешілді: 2004 жылы Комиссияның бірінші вице-президенті коммуникациялық стратегияның портфеліне ие болды. Жалпы құндылықтар Еуропалық адам құқықтары жөніндегі соттың іс-әрекеті арқылы нығайтылады. Осыған байланысты Еуропалық Одақ өзінің жеке басының қалыптасуын жақсарту үшін көптеген зерттеулерді (мысалы, «Евробарометр» зерттеулерін) және ғылыми зерттеулерді қаржыландырады. Мұндай зерттеулердің жинағы, мысалы, Еуропалық сәйкестік / сәйкестіктердің дамуы: аяқталмаған мәселелер.

Халықтық мәдениетте пайда болатын «еуропалық сәйкестіктің» кейбір аспектілерін «панеуропалық» жарыстардың енгізілуінде көруге болады, мысалы, «Евровидение» ән байқауы (1956 жылдан бастап), УЕФА Еуропа чемпионаты (1958 жылдан бастап) немесе жақында Еуропа ойындары (2015). Бұл жарыстарда әлі де Еуропаның жеке елдерінің командалары немесе өкілдері бір-біріне қарсы бәсекелеседі, бірақ «еуропалық сәйкестік» көптеген адамдар «еуропалық» қатысушыларды (көбінесе еркін анықталады, мысалы, «Евровидение» ән байқауының жағдайында Марокко, Израиль және Австралияны қоса алғанда) және осы оқиғалармен байланысты «мәдени ырымдардың» пайда болуы арқылы туындайды деп санайды. 1990 және 2000 жылдары «Евровидение» байқауына қатысу белгілі бір дәрежеде Шығыс Еуропаның сол кездегі жаңадан тәуелсіз елдері үшін ұлттық және «Еуропаға тиесілі» болудың саяси маңызды расталуы ретінде танылды. Ұлттық деңгейде ұйымдастырылмайтын жалпы еуропалық іс-шараларға 1988 жылдан бері Еуропалық кино академиясы жыл сайын Еуропа киносы жетістіктерінің үздіктерін тану үшін ұсынатын Еуропалық кино сыйлықтары жатады. Бұл марапаттар оннан астам номинация бойынша беріледі, олардың ішіндегі ең маңыздысы – жылдың үздік фильмі. Олар тек еуропалық кино мен еуропалық продюсерлер, режиссерлер мен актерлерге ғана арналған. Ryder Cup гольф жарысы екі жылда бір рет өткізілетін іс-шара, бастапқыда британдық және американдық командалар арасында, бірақ 1979 жылдан бастап континенттік еуропалық ойыншыларды «Еуропа командасын» құруға қабылдады. Еуропаның туын 1991 жылдан бері «Еуропа командасын» бейнелеу үшін қолданған, бірақ, хабарларға сәйкес, көптеген еуропалық қатысушылар өздерінің ұлттық туларын пайдалануды жөн көрді. Сонымен қатар, халықтық мәдениетті «Еуропалық Одақпен сәйкестендіруді» тарату үшін пайдалану үшін, Еуропалық Одақтың атынан әрекет ету үшін де әрекеттер жасалды. Бұл әрекеттер дау тудырды. 1997 жылы Еуропалық комиссия мектептегі балаларға арналған «Күлді балмұздақ соғысы» атты комикс таратты. Лондондағы ЕО кеңсесі мұндай көзқарастарға қарсылық білдіруді күткендіктен, оны Ұлыбританияда таратудан бас тартты. Еуропаның супергеройы, мультфильмдегі капитан Евроны 1990-шы жылдары брендтік стратег Николас Де Сантис еуро валютасының шығуын қолдау үшін жасады. 2014 жылы Лондонның брендтік зерттеу орталығы Gold Mercury International Еуропаның жеке басының дағдарысын шешу және Еуропаның мықты брендін құру мақсатында Brand EU орталығын ашты. 2005 жылы Institut Aspen France Ұлттық Олимпиада комитеттері арқылы қолданыстағы ұйыммен үзіліске ұшыраған Еуропалық Олимпиада командасын құруды ұсынды. 2007 жылы Еуропалық комиссия президенті Романо Проди 2008 жылғы Жазғы Олимпиадада Еуропалық командалар ұлттық тумен қатар Еуропа туын алып жүруі керек деп ұсынды, бұл ұсыныс евроскептиктерді ашуландырды. «Евробарометр» сауалнамаларына сәйкес, респонденттердің тек 5% Еуропалық Олимпиада командасы оларды «еуропалық азамат» ретінде сезінуге көбірек сезінеді дейді.

Aspects of an emerging "European identity" in popular culture may be seen in the introduction of "pan European" competitions such as the Eurovision Song Contest (since 1956), the UEFA European Championship (since 1958) or, more recently, the European Games (2015). In these competitions, it is still teams or representatives of the individual nations of Europe that are competing against one another, but a "European identity" many argued to arise from the definition the "European" participants (often loosely defined, e. g. including Morocco, Israel and Australia in the case of the Eurovision Song Contest), and the emergence of "cultural rites" associated with these events. In the 1990s and 2000s, participation in the Eurovision Song Contest was to some extent perceived as a politically significant confirmation of nationhood and of "belonging to Europe" by the then recently independent nations of Eastern Europe. Pan European events not organised along national lines include the European Film Awards, presented annually since 1988 by the European Film Academy to recognize excellence in European cinematic achievements. The awards are given in over ten categories, of which the most important is the Film of the year. They are restricted to European cinema and European producers, directors, and actors. The Ryder Cup golf competition is a biennial event, originally between a British and an American team, but since 1979 admitting continental European players to form a "Team Europe". The flag of Europe was used to represent "Team Europe" since 1991, but reportedly most European participants preferred to use their own national flags. There have also been attempts to use popular culture for the propagation of "identification with the EU" on the behalf of the EU itself. These attempts have proven controversial. In 1997, the European Commission distributed a comic strip titled The Raspberry Ice Cream War, aimed at children in schools. The EU office in London declined to distribute this in the UK, due to an expected unsympathetic reception for such views. Captain Euro, a cartoon character superhero mascot of Europe, was developed in the 1990s by branding strategist Nicolas De Santis to support the launch of the Euro currency. In 2014, London branding think tank, Gold Mercury International, launched the Brand EU Centre, with the purpose of solving Europe's identity crisis and creating a strong brand of Europe. In 2005, the Institut Aspen France proposed the creation of a European Olympic Team, which would break with the existing organisation through National Olympic Committees. In 2007, European Commission President Romano Prodi suggested that EU teams should carry the European flag, alongside the national flag, at the 2008 Summer Olympics – a proposal which angered eurosceptics. According to Eurobarometer surveys, only 5% of respondents think that a European Olympic team would make them feel more of a 'European citizen'.

Түсінігі

Еуробарометрдің сауалнамалары еуропалық және ұлттық идентитілердің бір-бірін жоққа шығармай, керісінше, толықтыратынын көрсетеді. 2009 жылы 5 француздың 3-і өзін француз және еуропалық сезінді, бұл сезім Ұлттық фронт жақтастарынан басқа барлық әлеуметтік-саяси топтарда басым болды. Дегенмен, бұл тенденция географиялық тұрғыдан біртекті емес: 63% британдықтар тек өз ұлттық идентитін бағалады (бұл Brexit дауысының негізгі себептерінің бірі болды), ал Люксембургте бұл көрсеткіш 27% құрады. 2012 жылғы Еуробарометр сауалнамасы бойынша, сұралғандардың 49% «ортақ құндылықтар» тұрғысынан ЕО мүше мемлекеттерін «жақын» деп сипаттады (2008 жылғы 54%-тен төмен), ал 42% оларды «әртүрлі» деп сипаттады (2008 жылғы 34%-тен жоғары). Сауалнамалар барысында респонденттерден ЕО-мен байланыстыратын алғашқы ойларын сұрады. Демократия, Адам құқықтары, қозғалыс еркіндігі және евро ең көп айтылған ұғымдар болды. Ұрпақтар арасында да айырмашылықтар бар: соғысты тікелей немесе ата-аналарының әңгімелері арқылы білгендер бейбітшілікті еске салады, ал жастар нарықтық экономиканы атады. «Басқа континенттермен салыстырғанда, еуропалықтардың құндылықтары тұрғысынан ортақ белгілерін көру әлдеқайда оңай» деген пікірге еуропалықтардың 60% келіседі. Жақында жасалған зерттеу көрсеткендей, еуропалық идентиті бойынша даудың масштабы ұлттық идентитінен де жоғары, тіпті зерттеуге қатысқан көптеген елдерде діни даудың масштабымен салыстыруға болады. Бұдан бөлек, бұл зерттеу 25 елдің 22-сінде «өз тобына» қарағанда «басқа топты» жақтау басым екенін көрсетті. Сонымен қатар, әртүрлі ұлттық идентитілері бар мемлекеттерге мәдени біртектілік принципін таңу – шындықтан аулақ. Жан Марк Ферри еуропалық құрылыс азаматтық пен ұлттық идентиті арасындағы, мысалы, 1992 жылы ұлттан тыс азаматтық пайда болғандай, жаңа ерекшелеулерді дамытты деп санайды. Реймонд Аронның пікірінше, бұл құрылым еуропалық сезімге дейін қалыптасуы мүмкін, бірақ соңғысы ойдан шығарылған Еуропаны болдырмау үшін маңызды, мұндай Еуропа тек мағынасыз сөз болып қалады, онда адамдар өзін тани алмайды. Бұл идеяны Жак Делор 1992 жылы қолдап, «Еуропаға жан, (...) руханилық, мағына беру» қажеттігін жазды.

The Eurobarometer surveys show that European and national identities tend to add rather than rule themselves out. In 2009, 3 French out of 5 felt French and European, a feeling that dominated in every socio political group except the National Front supporters. Yet this tendency is not geographically homogeneous: 63% of Britons favoured their sole nationalities (which has been one of the main explanations of the Brexit vote), against 27% Luxembourgian. The 2012 Eurobarometer survey reported that 49% of those surveyed described the EU member states as "close" in terms of "shared values" (down from 54% in 2008), 42% described them as "different" (up from 34% in 2008). During these surveys, the respondents are asked which notions they spontaneously associate with the EU. Democracy, Human Rights, Freedom of movement and the euro are the most cited. There are divergences between generations: those who knew war directly or through their parents' narrations mention peace, while the younger evoke market economy. The idea that identity is built through opposition to other groups is also confirmed since 60% of Europeans state they rather or fully agree with the idea that "compared with other continents, it is distinctly easier to see what Europeans have in common in terms of values" A recent study shows that the extent of the division over European identity are greater than that of national identity and even comparable to the magnitude of religious divide in most of countries included in the study. Moreover, it shows that outgroup derogation dominates ingroup favoritism in 22 out of 25 countries. Moreover, it would be illusory to impose a principle of cultural homogeneity to states with various national identities. Jean Marc Ferry considers that the European construction developed new differentiation, between citizenship and nationality for example, with the birth of post national citizenship in 1992. According to Raymond Aron, the construction can predate the European sentiment, but the last is essential to avoid a fictional Europe, a Europe that would only be a meaningless word in which the people do not recognize themselves. This idea is backed by Jacques Delors, who wrote in 1992 that it is needed to "give Europe a soul, ( ) a spirituality, a meaning" beyond the simple economic and administrative realities.