Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
МакКлелланд Корольдік комиссиясы немесе Австралиядағы британдық ядролық сынақтар жөніндегі Корольдік комиссия – 1984–1985 жылдары Австралия үкіметінің британдықтардың Австралия аумағы мен әскерін, сол кездегі Австралия үкіметінің рұқсатымен, ядролық қару сынау үшін пайдалануын тергеу мақсатымен құрылған сараптамалық комиссия. Комиссия төрағасы Джим МакКлелланд болды.
The McClelland Royal Commission or Royal Commission into British nuclear tests in Australia was an inquiry by the Australian government in 1984–1985 to investigate the conduct of the British in its use, with the then Australian government's permission, of Australian territory and soldiers for testing nuclear weapons. It was chaired by Jim McClelland.
Өмірбаян
1950 жылдың қыркүйегінде сол кездегі Ұлыбритания Премьер-Министрі Клемент Атли Батыс Австралия жағалауындағы Монте-Белло аралдарында атомдық сынақтар жүргізуді сұрап, Австралия Премьер-Министрі сэр Роберт Мензиске құпия телеграмма жіберді. Келесі он үш жылдың ішінде Австралия аумағында британдық он екі ірі ядролық сынақ және отыз "ұсақ" атомдық сынақтар жүргізілді, олар жүйелердің бөліктерін сынауға арналған. 1963 жылы Vixen B сынағы соңғы рет өткізілді, одан кейін Ұлыбритания сынақтарын АҚШ-қа көшірді. Ядролық сынақтар бойынша Корольдік комиссияның құрылуына себеп – бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған хабарларға байланысты, бұрынғы австралиялық қызметкерлердің мерзімінен бұрын қайтыс болуының және олардың балаларындағы туа біткен кемшіліктердің көбеюіне байланысты жиналған дәлелдердің (және статистикалық маңыздылығының) күшеюі болды. Сонымен қатар, сынақтардың жел бағытында қалған шалқары жердегі жергілікті қауымдарда радиацияға байланысты аурулардың көрсеткіші осы деңгейдегі басқа жергілікті қауымдарға қарағанда статистикалық тұрғыдан жоғары болды. Көбейіп бара жатқан дәлелдер мен алаңдаған топтардың қоғамдық ықпалына байланысты Хоук Еңбек үкіметі Австралиядағы британдық атомдық сынақтарды зерттеу үшін Корольдік комиссия құрды.
In September 1950, the then UK Prime Minister, Clement Attlee, requested via a secure telegraph, to Australia's Prime Minister Sir Robert Menzies, to conduct a series of atomic tests at the Monte Bello Islands off the coast of Western Australia. Over the next thirteen years, twelve major British nuclear tests would occur on Australian territory, along with thirty "minor" atomic trials testing sub systems. The last Vixen B trial occurred in 1963 whereupon the United Kingdom moved its testing operations to the United States. The Royal Commission into nuclear tests arose out of a public outcry, led by media reports, over the increasing evidence (and statistical significance) of premature deaths of former Australian staff associated with the atomic tests and subsequent birth defects of their off springs. Likewise, remote indigenous communities downwind of the tests had statistically significant higher rates of radiation related diseases not generally found among indigenous communities to the same level. In light of the increasing evidence and public lobbying by concerned groups, the Hawke Labor Government established a Royal Commission to investigate the British atomic tests in Australia.
Тыңдаулар
Корольдік комиссияға Батыс Австралия жағалауына 30 дөңгелек ыдыста радиоактивті қалдықтар төгілгені туралы хабарланды. Комиссияға сондай-ақ, Премьер-министрдің міндетін атқарушы Артур Фадденнің британдық Премьер-министрге "Не болып жатыр, бұлт материкке қарай жылжып жатыр ма?" деген сұрақпен хабар жібергені айтылды. CSIRO ғалымы атмосфералық ядролық сынақтардан кейін Австралияға тараған радиоактивті цезий-137-нің жұқа қабатын пайдаланып топырақ эрозиясын өлшеуде. МакКлелланд корольдік комиссиясына 100 аборигеннің ядролық ластанған жерді жалаң аяқтап өткені, себебі оларға берілген етіктердің өлшемі сәйкес келмегені мәлім болды. 1953 жылғы британдық ядролық сынақ, Оңтүстік Австралияда "қара тұман" құбылысын тудырған деп есептеледі, оны өткізуге болмаған және сынақтарға қатысқан ғалымның сөзіне сүйенсек, радиоактивті жауын-шашын болжамнан үш есе көп болған. 25 жыл бұрын минералды құмдар қазылған аймақтан 200 метрден кем қашықтықта салынған үй, қауіпті радиоактивті минералды құм қалдықтарымен әлі де ластанған. Радиоактивті ластанудың қалдықтарын зерттеу жөніндегі арнайы баяндамаға сәйкес, плутониймен ластанған 100 000-ға жуық қауіпті металл сынықтары, оларды тудырған атомдық сынақтардан кейін 25 жыл өткен соң да Маралинг атомдық сынақ полигонын ластауды жалғастыруда. Бір кенші Австралиядағы британдық ядролық қару сынақтары жөніндегі МакКлелланд корольдік комиссиясына Марбл Бар маңындағы жауын-шашын деңгейінің Гейгерлік есептегіш көрсеткіштері "шексіз" екенін айтты.
The Royal Commission was told that 30 badly leaking drums of radioactive waste were dumped off the West Australian coast. The Commission was also told that acting Prime Minister Arthur Fadden had sent a message to the British PM asking "What the bloody hell is going on, the cloud is drifting over the mainland?". A CSIRO scientist is making use of the thin blanket of radioactive caesium 137 laid over Australia from atmospheric nuclear tests to measure soil erosion. The McClelland Royal Commission was told that one hundred Aboriginal people walked barefoot over nuclear contaminated ground because boots they had been given didn't fit. The 1953 British nuclear test that allegedly caused 'black mist' phenomenon in South Australia should not have been fired and the fallout was about three times more than forecast, according to a scientist who was involved in the tests. A house built less than 200 metres from an area mined for mineral sands 25 years ago is still contaminated from mineral sands tailings which are dangerously radioactive. According to a special report on an investigation of residual radio active contamination, about 100,000 dangerous metal fragments contaminated with plutonium still litter the Maralinga atomic test range – 25 years after the atomic tests which caused them. A miner has told the McClelland Royal Commission on British nuclear weapons tests in Australia, that geiger counter readings of the fallout levels near Marble Bar were "off the scale".
Табылған нәтижелер мен болжамды бейтараптық туралы дау
Есептің тәсілі мен қорытындылары Лорна Арнольдтың ресми британдық деректеріне негізделген британ үкіметінің ресми тарихынан өзгеше болды. Бұл есеп екі ел арасындағы серіктестікті күшейтіп көрсетті, сондай-ақ қауіпсіздікке қатысты қолданылған тәсіл сол кездегі халықаралық стандарттарға сәйкес келгенін және Австралия билігінің аборигендердің әл-ауқатына деген тарихи немқұрайлылығымен қатар келетінін атап өтті. Кейбір сарапшылар екі есептің де сол заманғы саяси ахуалда жасалғанын айтады: Ұлыбритания өз жауапкершілігін азайтуға тырысты, ал Боб Хоук басқаратын Австралия үкіметі британдықтармен бірге өздерінің саяси оппоненттерін де жауапкершілікке тартуды көздеді, сонымен қатар тергеудің уақыты бұрынғы Лейборист үкіметтерін кінәламау үшін таңдалған деген пікірлер айтылды. Бірақ, Австралияның Лейборист партиясы 1950 жылдан 1972 жылға дейін федералдық деңгейде билікте болмағандықтан, бұл аргумент әлсіздейді. Сондай-ақ, Арнольд есебі Ұлыбританияның Атом энергиясы агенттігінің (UKAEA) бұрынғы қызметкерімен жазылғаны және автордың сынақ алаңдарына бармағаны, сондай-ақ атомдық сынақтарға қатысқан австралиялық мамандармен сұхбаттаспағаны үшін сыналды. Корольдік комиссияның куәгерліктерінде Австралияның RAAF және USAF B-29 экипаждары арасындағы әңгімелердің баяндамаларында сынақтардың сол кездегі халықаралық стандарттарға сай емес екені, сондай-ақ радиациялық қауіпсіздік шаралары жеткіліксіз болғаны анық көрінді. Корольдік комиссия британ ғалымдарының толық қорғаныс костюмдерін кигеніне, ал сол қауіпті аймақтарда жұмыс істейтін австралиялық қызметкерлерге мұндай жабдықтар берілмегеніне көптеген дәлелдерді тыңдады. Жалпы алғанда, Арнольдтың британдық ядролық сынақтар серіктестік болған деген пікірі британдықтардың сынақтарды бақылап, басқарғаны және австралиялықтар британдық атомдық сынақтардың жетекшілерінің басшылығымен жұмыс істегені туралы құжатталған фактілермен үйлеспейді.
The report's approach and conclusions apparently differed from the British Government's official history, based on official British records, by Lorna Arnold. This report emphasized the partnership between the two nations, and noted that the approach taken towards safety was to international standards of the time and had contrasted with the historic disregard of Australian authorities toward the welfare of indigenous people. Some observers have noted that both reports were framed in the politics of the time: Britain wished to minimize its responsibility, while the Australian government of Bob Hawke wished to implicate their political opponents alongside the British, and have suggested that the timeline of the inquiry was chosen so as not to implicate earlier Labor governments. However, the Australian Labor Party had not been in power federally from 1950 until 1972, clearly undermining that argument. Likewise the Arnold report was criticised for being authored by a former employee of the United Kingdom Atomic Energy Authority (UKAEA), and for the author having never visited the test sites nor interviewed Australian participants who worked on the atomic tests. The Royal Commission witness statements of recounting discussions between Australian RAAF and USAF B 29 flight crews clearly demonstrate that the tests were not at then international standards in terms of testing instruments nor health and safety precautions for radiation. The Royal Commission heard ample evidence of British scientists being fully dressed in protective radiation suits that were not issued to Australian staff working in the same high risk radiation zones. Overall the Arnold argument that the British nuclear tests were a partnership was not compatible with the documented facts that the British controlled and managed the tests and the Australians worked under direction from British atomic test leaders.
Танымал мәдениетте
Корольдік комиссия Колин Фрильс және Джек Томпсон қатысқан "Ground Zero" (1987) фильмінің сюжеттік желісінің бір бөлігі болды.
The Royal Commission formed part of the plot of the film Ground Zero (1987), starring Colin Friels and Jack Thompson.