Кіріспе

Невададағы АҚШ Энергетика департаментінің резервациясы – Неваданың Ұлттық қауіпсіздік орындары (N2S2 немесе NNSS), 2010 жылға дейін Невада сынақ алаңы (NTS) деп белгілі болған, АҚШ Энергетика департаментінің Невада штатының Най округінің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан резервациясы. Лас-Вегас қаласынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Бұрын АҚШ армиясының Невада сынақ полигоны деп аталған бұл алаң 1951 жылы американдық ядролық құрылғыларды сынау үшін сатып алынды. Бірінші атмосфералық сынақ 1951 жылдың 27 қаңтарында АҚШ Атом энергиясы комиссиясы (USAEC) тарапынан Frenchman Flat аймағында жүргізілді. 1994 жылға дейін, АҚШ жер астындағы ядролық сынақтарын тоқтатқанға дейін, осы жерде шамамен 928 ядролық сынақ өтті. Алаңның аумағы 1350 шаршы миль (3496 км²) шөл және таулы жерлерді қамтиды. 28 аймақтағы 1100-ге жуық ғимарат асфальтталған жолдармен, ұзындығы шамамен бірнеше шақырым тоспаланбаған жолдармен, он вертолет алаңымен және екі әуежаймен байланыстырылған. Алаң Ұлттық ядролық қауіпсіздік басқармасы (NNSA) атынан Honeywell, Jacobs және Huntington Ingalls компанияларының бірлескен кәсіпорны Mission Support and Test Services LLC тарапынан жеке басқарылады және пайдаланылады. 100 атмосфералық сынақтан пайда болған саңырауқұлақ тәрізді бұлттар шамамен 100 миль (161 км) қашықтықтан көрінетін, ал 1950 жылдардың басында Лас-Вегас Стрипінен де көруге болатын. АҚШ-тағы ядролық ғылым музейлеріндегі көптеген танымал суреттер осы алаңнан алынған. Лас-Вегас айқын сейсмикалық әсерлерге ұшырады. 1984 жылғы медициналық есепке сәйкес, батыс желдері атмосфералық ядролық сынақтардың радиоактивті қалдықтарын таратып, Юта және басқа да аймақтарда қатерлі ісіктің көбеюіне себеп болды. Үкіметтік деректерге сәйкес, осы алаңда 536 жарияланған және ұйымдастырылған ядролық қаруға қарсы наразылық акциясы өткізілді, оған 37 488 адам қатысып, 15 740 адам қамауға алынды.

Тарих

1950 жылдың 18 желтоқсанында президент Гарри С. Трумэн Неллис әуе күштерінің оқ ату және бомбалау полигоны ішінде 680 шаршы миль (1761 км²) аумақты белгіледі.

1951-1992 жылдар

Бұл сайт 1951 жылдан 1992 жылға дейін американдық ядролық құрылғыларды сынаудың негізгі орны болды; 928 ресми ядролық сынақ жүргізілді. Олардың 828-і жер астында өтті. (Жер астындағы 62 сынақ бірнеше бір уақыттағы ядролық жарылыстарды қамтыды, оған тағы 93 жарылыс қосылды, нәтижесінде NTS-тағы ядролық жарылыстардың жалпы саны 1021-ге жетті, оның 921-і жер астында болды.) Сайтте сынақтардың нәтижесінде пайда болған көптеген шұңқырлар бар. Бұл сайт АҚШ үшін 126-дан кем сынақтарды, соның ішінде ірі сынақтарды жүргізудің басты орны болды. Олардың көп бөлігі Маршалл аралдарындағы Тынық мұхиты сынақ алаңында өтті. 1950 жылдары атмосфералық сынақтардың нәтижесінде пайда болған саңырауқұлақ тәрізді бұлттарды шамамен 161 км (100 миль) қашықтықтан көруге болады. Лас-Вегас қаласы айқын сейсмикалық дірілдерді сезінді, ал қала орталығындағы қонақүйлерден көрінетін алыс саңырауқұлақ бұлттары туристер арасында танымал болды. Сайттегі соңғы атмосфералық сынақ жарылысы 1962 жылдың 17 шілдесінде "Күн сәулесі" операциясы аясында өткен "Кішкентай Феллер I" сынағы болды. АҚШ Ядролық сынақтарды толық тоқтату шартында қол қоймаса да, оның қағидаларын сақтайды және қару-жарақтың жер астындағы сынақтары 1992 жылдың 23 қыркүйегінде тоқтатылды. Критикалық массаға жетпейтін субкритикалық сынақтар жалғастырылды. Ерекше сынақ – 1962 жылдың 6 шілдесінде "Сторакс" операциясы аясында өткен "Седан" сынағы. Бұл сынақ "Плоуше" операциясының бір бөлігі болды, оның мақсаты ядролық қаруды бейбіт мақсатта, мысалы, шығанақтар мен арналар жасау үшін пайдалануға болатынын көрсету болды. Нәтижесінде 390 метр ені және 100 метр тереңдігі бар кратер пайда болды.

Жою және тіршілік етуді тексеру

Жер үстіндегі сынақтар кезінде ядролық қарудың жарылуының әртүрлі әсерлері зерттелді. Көлік құралдарының көптеген түрлері (автомобильдерден ұшақтарға дейін), ядролық жауын-шашын, стандартты бомбаға қарсы қорықтар, коммуналдық қызмет көрсету станциялары және басқа да құрылыс нысандары мен жабдықтар жарылыстың ортасының тікелей астындағы немесе үстіндегі жер бетіндегі "нөлдік нүктеден" өлшенген қашықтықта орналастырылды. "Кю" операциясы азаматтық қорғаныс шараларын сынап көрді. Мұндай азаматтық және коммерциялық әсерлерді сынау Эниветок атолындағы "Жылыжай" операциясы, "Upshot Knothole" және "Teapot" операцияларындағы атомдық сынақтармен бірге жүргізілді. Американдық және (кейде) еуропалық қалаларға тән стандарттарға сәйкес әртүрлі типтері мен стиліндегі үйлер мен коммерциялық ғимараттар салынды. Басқа құрылымдарға НАТО және кеңестік Варшава шарты қолданған типтегі әскери бекіністер, сондай-ақ азаматтық қорғаныс және "үйдің арт жағындағы" типтегі қорықтар кірді. Типик сынақтардың бірінде бірнеше бірдей ғимараттар мен құрылыстар бірдей жоспарлар мен схемаларды қолдана отырып, әртүрлі материалдар, бояулар, жалпы ландшафт, айналасындағы аулалардың тазалығы, қабырға бұрыштары немесе нөлдік нүктеден әртүрлі қашықтықтармен салынды. Киім мен соққы әсерін зерттеу үшін сынақ көліктері мен ғимараттарының ішінде және сыртында манекендер орналастырылды, ал кейбіреулері ашық қалды. Радиация мен соққы толқындарының әсерін жазу үшін жоғары жылдамдықты камералар қорғалған жерлерге орнатылды. Бұл камералардан алынған суреттерде ғимараттардан қайнап жатқан бояулар көрсетілген, содан кейін олар соққы толқынымен нөлдік нүктеден зор күшпен ығыстырылып, көтеріліп бара жатқан саңырауқұлақтың сору күшімен жарылысқа қарай тартылады. Бұл камералардың түсірген кадрлары кеңінен танылып, әртүрлі медиада қолданылады және жалпыға қолжетімді. Бұл сынақтар әуеден немесе ғарыштан болатын ядролық шабуыл жағдайында аман қалу мүмкіндігін арттыру үшін халыққа таратылатын Азаматтық қорғаныс ережелерін жасауға көмектесті.

Қоршаған ортаға әсері

Жер астындағы жарылыстардың әрқайсысы – кейбіреулері 1,5 шақырымға дейін тереңдікте – үлкен қуысты буландырып, радиоактивті қиыршықтармен толтырылған кеңістік қалдырды. Сынақтардың шамамен үштен бірі жер асты суларында тікелей, ал қалғандары су деңгейінен жүздеген немесе мыңдаған метр төмен жүргізілді. 1992 жылы жер асты жарылыстары тоқтатылғаннан кейін Энергетика министрлігі осы кезде қоршаған ортада қалған радиоактивтіліктің көп бөлігін бағалап, бұл орынды АҚШ-тағы ең ластанған аймақтардың біріне айналдырды. Ең ауыр зардап шеккен аймақтардағы жер асты суларындағы радиоактивтіліктің концентрациясы литрге миллион пикокурийге жетеді. (Ішу суы үшін федералды стандарт – литрге 20 пикокурий (0,74 Бк/л)). Судағы радиоактивтіліктің деңгейі уақыт өте келе төмендесе де, плутоний немесе уран сияқты ұзақ өмір сүретін изотоптар мыңдаған жылдар бойы қауіп тудыруы мүмкін. Энергетика министрлігі жыл сайынғы экологиялық мониторинг есебін жариялайды, онда учаске ішіндегі және сыртындағы бақылау ұңғымаларынан алынған деректер қамтылған.

Наразылық және демонстрациялар

1986 жылдан 1994 жылға дейін, АҚШ ядролық қару сынақтарын тоқтатқаннан кейін екі жыл өткен соң, үкіметтік мәліметтерге сәйкес, осы жерде 536 демонстрация өтті, оған 37 488 адам қатысып, 15 740 адам ұсталды. Осы демонстрациялардың көп бөлігін «Америкалық бейбітшілік сынағы» (APT) және «Невада шөлінің тәжірибесі» (NDE) ұйымдастырды. 1988 жылдың наурыз айында APT «Сынақ алаңын қайтару» мақсатымен он күндік акция өткізді, онда 8000-нан астам адам қатысты, нәтижесінде 3000-ға жуық адам, соның ішінде бір күні ішінде 1200-ден астам адам ұсталды. Бұл бір ғана наразылық акциясы барысында азаматтық наразылыққа қатысқандардың ең көп саны бойынша рекордты орнатты. 1992 жылдың 12 қазанында Колумбтың Америкаға келгеніне 500 жыл толуымен және американдық жергілікті халықтарға қарсы геноцидтің басталуына орай, Сынақ алаңында 11 күндік наразылық акциясы өтті. Батыс Шошон тайпасының шақыруымен және ядролық қаруға қарсы белсенді, Неве халқының рухани көшбасшысы Корбин Харнидің қатысуымен 12 елден келген 2000-нан астам наразылық білдіруші «Жаһандық жараларды емдеу» атты шараға жиналды. Наразылық білдірушілер мен ұйымдастырушылар өздерінің бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ядролық қару сынақтарын тоқтатуды және Сынақ алаңын Батыс Шошон халқына қайтаруды талап етті. Шөлде тіккен лагерьде қатысушылар расизмге қарсы және бейбіт азаматтық наразылыққа қатысу бойынша оқуларға қатысты. Олар акциялар мен демонстрацияларды жоспарлап, ақырында Сынақ алаңына кіру үшін құбырларды және басқа да құралдарды пайдаланды, нәтижесінде Вакенхут қауіпсіздік күштері 530 адамды заңсыз кіру айыбымен ұстады. Ядролық қаруды толыққанды сынау қайтадан басталған жоқ. 1994 жылдан кейін Сундахай желісі, «Невада шөлінің тәжірибесі» және Корбин Харни бірлесіп, осы жердегі жұмыстарға наразылық білдіріп, Сынақ алаңына жақын Юкка тауындағы жоғары радиоактивті қалдықтарды сақтауға арналған қойманы салуға қарсы күш-жігер жұмыстарын жүргізді.

Қазіргі қолданысы

Бұл жер ядролық қаруды зерттеу және әзірлеу үшін қолданыла береді. Бұған субкритикалық сынақтар да кіреді. Бұл сынақтарды Лос-Аламос Ұлттық зертханасы, Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасы және Ұлыбританиялық Атомдық Қарулар Мекемесі бірлесіп жүргізеді. Соңғы сынақтардың арасында Ediza (2019) және Nightshade A (2020) болды. Сайт ай сайын қоғамдық экскурсиялар ұсынады, олар көбінесе бірнеше ай бұрын брондалады. Қонақтарға камера, бинокль немесе ұялы телефон әкелуге, сондай-ақ естелік ретінде тастарды жинауға рұқсат етілмейді. Бұл жерде ядролық қарудың жарылыспен сынақтан өткізілуі тоқтатылғанмен, АҚШ-тың қартайып бара жатқан ядролық қаруларының тиімділігін анықтау үшін сынақтар жалғастырылуда. Бұған қоса, бұл жерде 5-аумақтың Радиоактивті Қалдықтарды Басқару Кешені орналасқан, ол трансурандық емес және жартылай ыдырау периоды 20 жылдан кем радиоактивті қалдықтарды сұрыптап, сақтайды. Радиологиялық/Ядролық Жаппай Қырып-Жою Қарулары Оқиғаларын Моделдеу Орталығы (T 1) пойыз, ұшақ, автомобиль, жүк көлігі және тікұшақтарды пайдаланып, түрлі террористік радиологиялық оқиғаларды қайта жасайды. Ол 1-аумақта, EASY, SIMON, APPLE 2 және GALILEO сынақтарының бұрынғы орнында орналасқан.

Қатерлі ісік және сынақ орны

Невада сынақ алаңынан шығысқа қарай орналасқан көптеген қауымдар, соның ішінде Сидар-Сити, Энтерпрайз және Сент-Джордж (Юта штаты), осы жердегі Юка-Флатста өткен жер үсті ядролық сынақтардың салдарынан радиоактивті шашылуларға ұшырады. Жел осы сынақтардың радиоактивті тұнбаларын тікелей Сент-Джордж және Оңтүстік Юта арқылы тасыды. 1950 жылдардың ортасынан 1980 жылға дейін лейкемия, лимфома, қалқанша безінің қатерлі ісігі, сүт безінің қатерлі ісігі, меланома, сүйек қатерлі ісігі, ми ісіктері және асқазан-ішек жолының қатерлі ісіктері сияқты қатерлі аурулардың көбеюі тіркелді. 1962 жылы АҚШ Атом энергиясы комиссиясының баяндамасында "Юта штатының Сент-Джордж қаласында тұратын балалардың қалқанша безіне 120-440 рад (1.2-4.4 Гр) радиоактивті йодтың дозасы түскен болуы мүмкін" деп көрсетілген. 1979 жылы "Жаңа Англия медицина журналында" жарияланған зерттеуде мынадай қорытынды жасалды:

"1959 жылдан 1967 жылға дейін Юта штатында 14 жасқа дейінгі балалар арасында лейкемиядан болатын өлім-жітімнің айтарлықтай артуы байқалды. Бұл арту 1951-1958 жылдары туған балалар тобында шоғырланды, әсіресе жоғары радиоактивті шашылуға ұшыраған округтерде тұратындар арасында ең айқын болды." 1982 жылы шамамен 1200 адам үкіметті осы жердегі атомдық және/немесе ядролық қару сынақтарында немқұрайлылық танытқаны үшін айыптады, бұл олардың пікірінше лейкемия және басқа да қатерлі ісіктерге себеп болды. Oak Ridge ұлттық зертханасының Денсаулық физикасы директоры доктор Карл З. Морган сынақтардағы радиациялық қорғау шаралары сол кездегі ең жақсы тәжірибелерге сәйкес келмегенін куәландырды. Ұлттық қатерлі ісіктер институтының 1997 жылы жариялаған есебінде осы жердегі 90 атмосфералық сынақ АҚШ-тың көптеген аймақтарында, әсіресе 1952, 1953, 1955 және 1957 жылдары радиоактивті йод-131 (5.5 эксабеккерель) деңгейін жоғарылатқаны анықталды, бұл дозалар 10 000-ден 75 000-ға дейін қалқанша безінің қатерлі ісігіне шалдығуға жеткілікті деп есептелді. 1990 жылғы Радиациялық зиянды өтеу туралы заң, 1951 жылдың 21 қаңтарынан 1958 жылдың 31 қазанына дейін немесе 1962 жылдың 30 маусымынан 31 шілдесіне дейін Невада, Аризона немесе Юта округтерінде кем дегенде екі жыл тұрған және белгілі бір қатерлі ісіктерге немесе денсаулыққа қатысты басқа да ауыр ауруларға шалдыққан адамдарға 50 000 доллар көлемінде өтемақы алуға мүмкіндік берді. 2014 жылға қарай, жалпы өтемақы сомасы 1,9 миллиард долларды құраған 28 000-нан астам талап қарастырылды. Сонымен қатар, 2000 жылғы Энергия қызметкерлерінің кәсіптік ауруларын өтеу бағдарламасы туралы заң, ядролық қару жұмыскерлеріне жұмысына байланысты белгілі бір ауруларға шалдыққан жағдайда өтемақы және медициналық көмек беруді көздейді. Уран кеншілері, байыту зауыттарының жұмыскерлері және кен тасымалдаушылар да радиациялық зиянды өтеу бағдарламасы бойынша 100 000 доллар көлемінде ақшалай төлем алуға құқылы, ал жер үсті ядролық қару сынақтарына қатысқан жұмыскерлерге 75 000 доллар белгіленген төлем мөлшері қарастырылған.

Аймақтар

Сайт аймақтарға бөлінген. Кейбір аймақтар мен олардың қолданылуы мыналар:

1-аймақ

1-аймақта сегіз ядролық сынақ жүргізілді, жалпы тоғыз жарылыс орын алды.

2-аймақ

2-аймақ 144 сынақтан тұрды, оның ішінде 169 жарылыс болды. "Бөлгіш" – 3-аймаққа қазылған шахтаның түбінде өткізілген қауіпсіздік экспериментінің жарылысы. 1995 және 1997 жылдары Тонопа сынақ алаңынан "Қос жолдар" және "Таза тақта 1" операцияларының ("Көшіргіш" операциясы, 1963 жыл) плутониймен ластанған топырағы алынып, Тонопа сынақ алабын экологиялық бейтарап күйге қайтарудың бірінші қадамы ретінде 3-аймақтық радиоактивті қалдықтарды басқару орталығына жеткізілді. "Clean Slate 2" және "Clean Slate 3" сынақтарынан алынған ластанған материалға қатысты түзету шаралары әлі келісілген жоқ.

4-аудан

4-аймақта 40 ядролық сынақ өткізіліп, барлығы 44 жарылыс тіркелді.

5-аудан

5-ауданда 19 ядролық сынақ өткізілді. "Milk Shakes" радиоактивті шығарылымы объектінің шекарасынан замана сыртында анықталған жоқ.

7-аудан

7-аймақта 92 ядролық сынақ өткізілді.

8-аудан

8-аймақта 13 ядролық сынақ жүргізілді, барлығы 15 жарылыс болды. Өрт пен шаңның бұлт-буы шығып, нысанның әртүрлі жерлеріндегі жұмысшыларға радиоактивті жауын-шашын түсті. Бұл бұлт радиоактивті материалды, соның ішінде 131-Иодты бөліп шығарды.

9 аймақ

9-шы аймақта 115 ядролық сынақ өткізіліп, барлығы 133 жарылыс болды. Сондай-ақ, сынақ, истребитель ұшағының ядролық қарумен жабдықталған зымыранды жеткізіп, осы процесте жойылмай қалу қабілетін көрсетті. Northrop F 89J ұшағы зымыранды атты. 1962 жылғы 6 шілдедегі "Сторакс" операциясының "Седан" сынағы, "Плаушэр" операциясы үшін жасалған ату, ядролық қаруды көлдер, шығанақтар немесе каналдар құру сияқты бейбіт мақсаттарда пайдалану мүмкіндігін анықтауға бағытталған болатын. Жарылыс 12 миллион тонна жерді қозғалтып, 390 метр ені және 100 метр тереңдігі бар "Седан" кратерін құрды.

11-аймақ

11-аймақта 9 ядролық сынақ өтті. 1957 жылғы 24 сәуірде осы жерде "57 жобасының" қару қауіпсіздігі сынағы жүргізілді, нәтижесінде альфа сәуле шығаратын бөлшектер кең аумаққа тарады.

14-аймақ

14-аймақ NNSS-тің орталық бөлігінде шамамен 26 шаршы миль (67 км²) жерді қамтиды. Осы аймақта түрлі сыртқы тәжірибелер жүргізіледі. 14-аймақта атмосфералық немесе жер астындағы ядролық сынақтар өткізілген емес.

22-аймақ

22-аймақта ядролық сынақтар өткізілген жоқ. 1983 жылы Қорғаныс министрлігі, Энергетика министрлігі және Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі Порт-Гастонның жанындағы 26-аймақта NUWAX 83 сынақтарын жүргізді, олар ядролық қаруланған тікұшақтың жарылысын және одан туындаған 65 акрға ядролық қалдықтардың таралуын модельдеді. Оқиғаны имитациялау үшін қолданылған радиоактивті материал алты айдың ішінде белсенділігін жойды. Плутон жобасын қолдау үшін 26-аймақта 8 шаршы мильдік кешен салынды. Бұл ғимараттар соңғы кезде алғашқы жауап берушілерді оқыту кезінде реакторлық қондырғының үлгісі ретінде қолданылды.

28 аймақ

28 аймақ енді жоқ, ол 25 және 27 аймақтарына біріктірілді.

29 аймақ

29 аймақта ешқандай ядролық сынақ өтпеді. 29 аймақтың таулы-қиыр жері NNSS-тің басқа аймақтарының арасында буферлік аймақ болып табылады. Шошоне шыңында тікұшақ алаңы бар.

30 аймағы

30-аймақ NNSS-тің батыс жиегінің ортасында шамамен 59 шаршы миль (153 км²) аумақты алып жатыр. 30-аймақтың жері қиын, тік жарлы және Фортимил каньонының солтүстік бөлігін қамтиды. Ол негізінен әскери оқулар мен жаттығулар үшін пайдаланылады. 30-аймақта бір ғана ядролық сынақ – "Крости-баги" қатарлық зарядының тәжірибесі өткізілген, ол "Плоушеар" операциясының бір бөлігі болды және бес бірдей жарылысты қамтыды.