Кіріспе

Латур ауданы (Latur district) – Үндістанның Махараштра штатындағы аудан. Латур қаласы – аудан орталығы және Махараштра штатының 16-шы ірі қаласы. Ауданның негізгі экономикасы – ауыл шаруашылығы. Қала халқы жалпы халықтың 25,47%-ын құрайды. 1905 жылы айналасындағы аудандармен біріктіріліп, Латур тесілі деп аталды және 17 қыркүйек 1948 жылға дейін Низамдар билігінде болған Хайдарабад Корольдігінің бөлігі, сондай-ақ Османабад ауданының құрамына кірді. Низамның Разакар әскерінің басшысы Қасым Ризиви Латур қаласынан шыққан. Үндістанмен біріккеннен кейін Хайдарабад Бомбей провинциясының бір бөлігіне айналды. 1 мамыр 1960 жылы Махараштра штаты құрылғанда Османабад оның аудандарының бірі болды. Бұрынғы Ынтымақтастық министрі Кешаврао Сонаване және жаңадан сайланған депутат Виласрао Дешмухтың бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде 16 тамыз 1982 жылы Османабад ауданынан Латур ауданы бөлініп шықты. Латурдағы Папвинашак ғибадатханасынан Батыс Чалукия императоры Сомешвара III-нің 12 ғасырдағы каннада тілінде жазылған жазуы табылды. Сол жазуға сәйкес, сол кезде Латлаурда (Латур) 500 ғалым тұрған және Латур патша Сомешвардың қаласы болған.

География

Латур ауданы Үндістандағы Махараштра штатының Маратвада аймағында орналасқан. Ол 17°52' солтүстік және 18°50' солтүстік, сондай-ақ 76°18' шығыс және 79°12' шығыс аралығында, Декан үстіртінде жатыр. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. Латур ауданының барлық бөлігі Балагат үстіртінде, теңіз деңгейінен 540-тан 638 метрге дейін орналасқан. Латур ауданы солтүстік-шығысында Нандед ауданымен, оңтүстік-шығысында Карнатака штатының Бидар ауданымен, оңтүстік-батысында Османабад ауданымен және солтүстік-батысында Бид және Парбхани аудандарымен шектеседі. 1993 жылдың 30 қыркүйегінде Латурда жер сілкінісі болды. Бұл Махараштра штатындағы ең ірі 16-шы қала.

Климат

Аудан бойынша жауын-шашынның орташа мөлшері 600-800 мм. Бұл әдетте шілдеден қазанға дейінгі муссон айларында жауады. Көбінесе орташа температуралар байқалады. Жаңбырдың жаууы Үнді муссонымен байланысты, бірақ болжамсыз. Жаз наурыздың басынан шілдеге дейін басталады. Жаз құрғақ және ыстық болады. Температура 25 °C-тан 39,6 °C-қа дейін өзгереді, бірақ кейде 45 °C-қа жетеді. Қарашадан қаңтарға дейін қыс мезгілі. Ең суық күндері температура бір таңбалы санға дейін төмендейді, бірақ көбінесе 12 °C-тан 21,8 °C аралығында болады, кейде 11 °C-қа дейін түседі. Қаңтар мен наурыз айлары орташа температуралы болып келеді.

Өзендер, көлдер және бөгеттер

Аудан Годавари өзенінің алабында жатыр. Аудан қолданылатын судың көп бөлігі 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында экологиялық бұзылулар мен лайланудан зардап шеккен Манжара өзенінен түседі. Ауданның басқа да ірі өзендері – Терна (Тирна), Рена, Манар, Таваржа (Таваржо), Тиру және Гарни. Бұл өзендер мен көптеген кіші өзендер суару және ішу суы үшін бөгеттелген. Ірі бөгеттерге Деварган бөгеті, Гарни бөгеті, Масалга бөгеті, Сол өзеніндегі Сакол бөгеті, Таваржа бөгеті және Тиру бөгеті кіреді.

Демография

2011 жылғы халық санағы бойынша Латур ауданының халқы 2 454 196 адамды құрады, бұл шамамен Кувейт мемлекетінің немесе АҚШ-тың Невада штатының халқымен тең. Бұл көрсеткіш Үндістанның 640 ауданы ішінде 181-ші орынды белгілейді.

Мәдениет және дін

Латур қаласында жыл сайын Шри Сиддешвар жәрмеңкесі өтеді. Мыңдаған адам Әр экадаши күні Удгир ауданындағы Хаттибетте Ганграм Махарадж Самадхине барады. 2011 жылдың қаңтар айында Амит Дешмухтың басшылығымен 10, 11 және 12 қаңтарда алғашқы "Латур фестивалі" ұйымдастырылды. Осы іс-шараның үлкен табысы оны мәдени күнтізбенің тұрақты бөлігіне енгізді. Қазір бұл жыл сайынғы дәстүрлі шара. Іс-шараны "Латур" клубы ұйымдастырады.

Латурлық үлгі

Латур оқу үлгісін Үндістанның Латур қаласындағы Раджарши Шаху колледжінің бұрынғы директорлары Жандардан Вагмаре және Анируддха Джадав әзірлеген. "Латур үлгісі" – арнайы дайындық пен қарқынды жаттығулардың үйлесімі. Студенттер емтиханға дайындалу үшін мүмкін болатын сұрақтар жинағын шешеді және жаттығу сабақтарына қатысады. Латур үлгісі – студенттерге емтиханда кездесуі мүмкін сұрақтарға нақты жауап беруге көмектесу үшін жасалған, үздіксіз оқудың механикалық әдістемесі. Бұл білім беру тәсілі Махараштра штатындағы студенттердің бірыңғай түсу емтихандарында (CET) жеткен табыстарының арқасында штаттың басқа аймақтарында кеңінен қолданыс тапты.

Жоғары білім

Өткен бірнеше жылда Латур жоғары білім беру орталығы ретінде дамыды. Бакалавр және магистр дәрежелерін ұсынатын көптеген оқу орындары бар. Ең жақсы орналасқан кәсіби колледждердің көпшілігі Латур қаласында орналасқан, ал көптеген жаңалары қала шетінде бой көтерді. Латур қаласы жарқын нәтижелерімен танымал болғандықтан, штаттың әртүрлі аймақтарынан келген көптеген студенттерді қызықтырады.

Бастауыш және орта білім беру

Латур аудандық кеңесінің білім бөлімімен 1284 бастауыш мектеп және 487 жекеменшік мектеп жұмыс істейді. Осы мектептердің көпшілігінде оқытудың негізгі тілі – маратхи тілі. Дегенмен, көптеген мектептерде ағылшын, аралас ағылшын және урду тілдері оқыту тілі ретінде қолданылады. Латур көп жылдар бойы МСБШЭ өткізген HSC және SSC емтихандарында үздік нәтиже көрсеткен Латур үлгісімен танымал.

Бөлімдер

Әкімшілік тұрғыдан аудан Латур, Ниланга, Ауса, Ахмадпур және Удгир деген бес бөлімшеге бөлінген, сондай-ақ он талукаға және он панчаят самитіне бөлінген. Олар: Латур, Удгир, Ахмедпур, Ауса, Ниланга, Ренапур, Чакур, Деони, Ширур Анантпал және Жалкот. Латур қаласы ауданның әкімшілік орталығы болып табылады. Аудан ішінде шамамен 945 ауыл және 786 ауылдық кеңес бар. Латур ауданында алты Видхан Сабха сайлау округі бар: Латур қаласы, Латур ауылдық, Удгир, Ауса, Ниланга және Ахмедпур. Аудан екі Лок Сабха сайлау округінде дауыс береді: Ауса үшін Османабад және қалған бесеуі үшін Латур.

Қызықты орындар

Ұдғыр бекінісі: Ұдғыр қаласы 1761 жылы Маратхалар мен Хайдарабад низамы арасындағы соғыстың куәсі болды. Садашиварао Бау бастаған Маратхалар низамды жеңіп, Ұдғыр келісімшартына қол қойылды. Ұдғыр бекінісі 12 метр тереңдікте орналасқан, өйткені бекініс жер деңгейінде салынған. Бекіністе бірнеше сарайлар, Дурбар залдары және Удайгир Махарадждың Самадхиі бар, ол жер деңгейінен 18 метр төмен орналасқан. Бекіністің қабырғаларында араб және парсы тілдерінде жазылған сирек кездесетін жазулар бар. Ауса бекінісі: Бұл бекініс барлық жағынан биік жермен қоршалған, сондықтан оның ең биік нүктесінен үлкен қашықтықтан да жақындап келе жатқан әскерлерді көруге болады, ал бекіністің негізгі бөліктері жасырынып қалады. Шамамен төртбұрышты формадағы бекініс, қамалмен немесе хандакпен (қазан) қоршалған, қазіргі кезде құрғап қалған. Хароса үңгірлері: Хароса үңгірлері – Латур қаласынан біршама қашықтықта орналасқан шағын ауыл. Үңгірлерде Будда, Нарсимха, Шив Парвати, Картикея және Раван сияқты көптеген мүсіндер бар. Тарихшылардың айтуынша, бұл үңгірлер Гупта дәуірінде, 6 ғасырда салынған. Үңгірлердің маңында "Ренука Деви Мандир" ғибадатханасы мен "Пирпаша Дарга" мешіті орналасқан. Вадвал Нагнат Бет (тау): Бұл төбеде өте сирек кездесетін аюрведиялық бұталар мен өсімдіктер өседі. Бұл жер Шакурдан, Латур қаласынан алыс жерде орналасқан. Таудың биіктігі 650 фут (198 м) және Вадвал Нагнат ауылынан жақын жерде. Хатибет Деваржан: Ұдғырдың жанында, кішкентай төбеде Гангхарам Махарадждың Самадхиі орналасқан. Бұл жер үңгірдегі ою-өрнектермен де танымал. Бұл жерде Хайдарабадтың азаттық күресі кезінде қаза тапқан бірнеше азаттық күрескерлері өмір сүрген. Сай Нанданван: Чакурдың жанындағы тағы бір туристік орын. Бұл аймақта манго бақтары, аквапарк және ойын-сауық паркі бар. Сатья Саи Бабаның ғибадатханасы саябақтың ортасында орналасқан. Лохара: Ұдғыр Талукасындағы ауыл, Махадев Бет (тау) және Габисахаб Бетпен танымал. Бенинатх Махарадждың математикалық мектебі Низам шахи әулетінің заманынан бері жұмыс істеп келеді. Доңраж: Шакур аймағындағы ауыл, Шакур ауылының шекарасында орналасқан Малеппа ғибадатханасымен танымал. Доңраждағы қажылық Шравани айында Маллеппа ғибадатханасында және Сант Амбадас Махарадж ғибадатханасында ұйымдастырылады. Қажылық кезінде түрлі спорттық турнирлер өткізіледі. Шри Кешав Балажи Девастан Ауса: Ауса қаласының жанында, Якатпур жолында орналасқан индуистік ғибадатхана. Ол Балажи ғибадатханасының үлгісі бойынша салынған. Бұл ғибадатхана мен оның айналасындағы жерлер жеке меншікте, бірақ әрбір жолаушы оған барып құлшынып немесе тамашалау үшін келе алады. Бұл Ауса қаласындағы "Ауса бекінісінен" кейінгі екінші ең тартымды орын. Ғибадатхананың жанында тұруға орын бар.

Экономика

Латур Хайдарабад низамдары тұсында маңызды сауда орталығына айналды. Бұл өнеркәсіптік орталық, сонымен қатар ауыл шаруашылығына негізделген экономика. Латур Маратваданың өсіп келе жатқан өнеркәсіптік орталығы болып табылады. Латур бүкіл Үндістанда, әсіресе, көкбұршақ егісінің сапасы мен мөлшерімен танымал. Латур сонымен қатар Урад, Мунг және Чаннаның ірі сауда орталығы болып табылады, олармен қатар Тұрмен де сауда жасайды. Бұдан басқа, ол майлы тұқымдар, негізінен күнбағыс және соя бұршағы, карди (сафлор), жаңғақ қабылдағыштар, құлыптар, мыс бұйымдар, сүт ұнтағы, мақта тазалау және май сығу салаларында саудасымен де белгілі. Мұнда Манжра, Рена, Викас, Джагрути сияқты бірнеше қант фабрикалары орналасқан. 2019–2020 жылдары Латур ауданының жан басына шаққандағы жалпы қосылған құны (ЖҚҚ) 1,34,634 рупийді құрады. Бұл бұрынғы көрсеткіштен – 1,23,044 рупийге артық.

Ауа

Латур әуежайы Латур қаласының солтүстік-батысында, Чинчхолираовади жанында орналасқан. Әуежай 1991 жылы Мемлекеттік жұмыс департаменті (PWD) тарапынан салынды және кейін МДКК-ға берілді. Ол шамамен 140 миллион рупий сомасына жаңартылып, Reliance Airport Developers (RADPL) компаниясымен 99 жылға жалға алынып басқарылуда. Қазіргі таңда Латур әуежайынан тұрақты рейстер жоқ, бірақ әуежайда ай сайын 14-16 ұшақ қозғалысы тіркеледі.

Автобустар

Аудандық басқармаға автобус маршруттары ауылдардың 96%-ын қосады. Қалалық автобус жүйесі аймаққа қызмет көрсетеді және Латур қаласындағы жерлерді байланыстырады. Махараштра мемлекеттік жол көлігі корпорациясының (MSRTC) мемлекеттік автобустары ауданның барлық ауылдарына қызмет етеді.

Темір жол желілері

Латур арқылы өтетін барлық теміржол желілері кең жолға жатады. Олар Орталық теміржолға қарасты.

Латур теміржол станциясы Барши теміржол желісі тар жолдан кең жолға ауыстырылғанда қайта салынды. Теміржолдың ұзындығы 2007 жылдың қыркүйегінде Латурдан Османабадқа, ал 2008 жылдың қазан айында Османабадтан Курдувадиге ауыстырылды. Латур қазір Курдувади арқылы тікелей пойызбен Мумбайға байланысты (Латурдан 1006, ал Мумбайдан 1005 пойыз). Ол Хайдарабадпен 7013 нөмірімен жүретін пойызбен байланысты, ол Османабадтан басталады. 2008 жылдың қазан айында 1005 нөмірімен Курдувади арқылы пойыздың іске қосылуымен Латурды Латур жолы, Парбани және Аурангабадқа жалғастыратын бұрынғы пойыз тоқтатылды. Маңызды теміржол станциялары: Латур, Латур жолы және Удгир. Ауданның 148 км кең жолақты теміржол желісі бар. Латурдан Курдувадиге дейін, Мираджға дейінгі теміржол желісі бұрын тар жол болған. Курдувади-Пандарпур бөлігі Мираджға қарай 2002 жылы кең жолға айналдырылды. Латур-Османабад бөлігі 2007 жылдың қыркүйегінде кең жолға ауыстырылды. (Османабад бұрын тар жол желісінде болған жоқ, және жаңа кең жолдың Османабад арқылы өтуі үшін бағыты өзгертілді.) 2008 жылдың қазан айында кең жолақты теміржолдың Османабад-Курдувади учаскесі пайдалануға берілді. Пандарпур-Мирадж учаскесі де бұрын тар жол болған, қазір кең жолға ауыстыру жұмыстары басымдықпен жүріп жатыр. Бұл Гоаға өте маңызды бағыт. Пойыздар оларға Конкан және Гоа нарықтарына қол жеткізуге көмектеседі, соның арқасында осы аймақтың тұрғындарының экономикалық жағдайы жақсарады.

Спорт

Махараштра крикет қауымдастығы өз үй стадионын Латур қаласының жанында салуды жоспарлап отыр. Сонымен қатар, Латур, Османабад және Нандед аудандарының спортшыларының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Латур аймағына облыстық спорт кешені де бекітілді. Латур ауданында ұлттық деңгейдегі қабади және баскетбол жарыстары өткізілді. Латур аймағы әлі де Крида Прабодхини ашуды күтіп отыр.

Медициналық мекемелер

Латур ауданында 12 мемлекеттік аурухана, 46 негізгі медициналық орталық, 19 диспансер және 234 бастапқы медициналық көмек көрсету тобы қызмет етеді. Латур қаласында 11 көршілес ауданның науқастарына пайдасы тиетін супер арнайы аурухана салынып жатыр. Бұдан өзге, көптеген жекеменшік ауруханалар да бар. Сонымен қатар, Латурда "Мемлекеттік медициналық колледжі мен ауруханасы" және "MIMSR медициналық колледжі мен ауруханасы" деп аталатын екі медициналық колледж бар, соңғысы жеке меншікте.

БАҚ және байланыс

Пошта бөлімшесі: 1991 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, барлығы 914 ауылдың 250-сінде ғана пошта бөлімшелері болған, бұл ауыл халқының 52,27%-ына қызмет көрсеткен.

1993 жылғы Латур жер сілкінісі

1993 жылғы 30 қыркүйекте Латурда күші шамалы болғанымен, қатты жер сілкінісі болды, нәтижесінде көптеген адам қаза тапты. Жер сілкінісі Рихтер шкаласы бойынша 6,3 баллды көрсетті, бірақ 30 000-нан астам адамның қаза болғаны есептелді, негізінен таңертеңгі сағаттардағы ұйқыда болған адамдардың үстіне құлаған, нашар салынған тас үйлер мен ауылдық лашықтардың салдарынан. Бұл жер сілкінісі Үндістанның батыс-орталық бөлігіндегі Махараштра штатының оңтүстік Маратвада аймағын қамтыды және Мумбайдан (Бомбей) оңтүстік-шығысқа қарай 400 шақырым жерде орналасқан Латур, Бид, Османабад және іргелес аудандарға әсер етті. Бұл плита ішіндегі жер сілкінісі болды. Латур шамалы дерлік толығымен қирады және өмір тоқтап қалды. Жер сілкінісінің ошағы шамамен 12 шақырым тереңдікте орналасқан, бұл салыстырмалы түрде жайлы болғандықтан, сейсмик толқындардың күші көбірек зардап келтірді. Жер сілкінісі жергілікті уақыт бойынша таңғы 3:56-да, адамдар терең ұйықтаған кезде болғандықтан, қаза тапқандардың саны көп болды. Жер сілкінісінен кейін сейсмикалық аймақтар қайта жіктеліп, Үндістанның барлық аймақтарындағы құрылыс ережелері мен стандарттары жаңартылды.