Кіріспе
Ұйымдастыру құрылымы
Жазық ұйым (көлденең ұйым немесе жазық иерархия деп те аталады) – штат қызметкерлері мен басшылар арасында орта буынды басқару деңгейлерінің азы немесе мүлдем жоқ ұйымдық құрылым. Ұйымдық құрылым – оның ішіндегі бөлімшелер мен лауазымдардың таралу сипаты, сондай-ақ осы бөлімшелер мен лауазымдар арасындағы қарым-қатынастардың еNature. Биік және жазық ұйымдар ұйымдағы басқару деңгейлерінің санына және басшылардың қаншалықты өкілеттік алғанына қарай ерекшеленеді. Жазық ұйымдағы басшы жазық емес ұйымдағы басшыға қарағанда жауапкершілігі артық болады, себебі олардың тікелей бағыныштылығында басшылыққа, көмекке және қолдауға мұқтаж адамдар көп. Сонымен қатар, жазық ұйымдағы басшылар жоғары тұрғандардан аз нұсқау алады, өйткені басшыдан жоғары тұрғандардың саны шектеулі. Мұндай құрылым көбінесе кішігірім ұйымдарда немесе ірі ұйымдардың ішіндегі жеке бөлімшелерде ғана мүмкін болады. Белгілі бір шегіне жеткен ұйымдар оңайлатылған құрылымды сақтай алады, бірақ өнімділікке әсер етпей, басшылар мен штат қызметкерлері арасындағы толығымен жазық қарым-қатынасты ұстай алмайды. Кейбір қаржылық жауапкершіліктер дәстүрлі құрылымды талап етуі мүмкін. Компания қызметкердің өтіліне емес, өнімділігіне байланысты жалақыны көтеру немесе лауазымын жоғарылату мәселесін қарастырады. Сондай-ақ, белгілі бір бөлімдерді штаттан шығару – үнемдеуге мүмкіндік береді. Жазық ұйым моделі орталықтандырылмаған шешім қабылдау процестері арқылы қызметкерлердің қатысуын ынталандырады. Базалық деңгейдегі қызметкерлердің жауапкершілігін арттыру және орта буынды басқару қабаттарын жою арқасында пікірлер мен кері байланыс шешімдерге қатысатын барлық қызметкерлерге жылдам жеткізіледі. Клиенттердің кері байланысына күтілетін жауап жылдамдатылады. Австралиялық зерттеушілер Данфорд, Брамбл және Литтлер ұйымдағы деңгейлерді азайтудың қысқартуға да алып келуі мүмкін екенін атап көрсетеді: «Деңгейлерді азайту міндетті түрде қысқартуды білдірмейді, себебі қолданыстағы қызметкерлердің жаңа жазық құрылымдағы орнын қайта анықтауға болады, бірақ екеуі де көбінесе бірдей болады». Фрэнк Острофф «Көлденең ұйым» еңбегінде көлденең құрылым «клиенттерге құндылық жеткізеді» деп мәлімдейді.
A flat organization (also known as horizontal organization or flat hierarchy) is an organizational structure with few or no levels of middle management between staff and executives. An organizational structure refers to the nature of the distribution of the units and positions within it, and also to the nature of the relationships among those units and positions. Tall and flat organizations differ based on how many levels of management are present in the organization and how much control managers are endowed with. A manager in a flat organization possesses more responsibility than a manager in a tall organization because there is a greater number of individuals immediately below them who are dependent on direction, help, and support. Moreover, managers in a flat organization rely less on guidance from superiors because the number of superiors above the manager is limited. This structure is generally possible only in smaller organizations or individual units within larger organizations. Having reached a critical size, organizations can retain a streamlined structure but cannot keep a completely flat manager to staff relationship without affecting productivity. Certain financial responsibilities may also require a more conventional structure. A company would not have to give a raise or promotion, based on service length but on greater productivity. Also eliminating certain departments from the payroll means saving money. The flat organization model promotes employee involvement through decentralized decision making processes. By elevating the level of responsibility of baseline employees and eliminating layers of middle management, comments and feedback reach all personnel involved in decisions more quickly. Expected response to customer feedback becomes more rapid. Australian researchers Dunford, Bramble and Littler note that delayering in an organisation may also lead to down sizing: "[a]lthough delayering need not involve down sizing because it is possible to redefine the position of existing staff within the new flatter structure the two often coincide". Frank Ostroff, in The Horizontal Organisation, argues that the horizontal structure "delivers value to customers".
Байланысты бизнес-ұғымдар
Технология саласында, икемді әзірлеу командалардың өзін-өзі басқаруын қамтиды (дегенмен, икемді әзірлеу көбінесе иерархиялық ұйымдар ішінде де қолданылады, яғни жалдау, жұмыстан босату және жалақыны көтеру сияқты кейбір шешімдер менеджерлердің құзырында қалады). Scrum, икемді құрылым ретінде, команда мүшелері жұмыстарды өзара еркін таңдау немесе келісім арқылы бөліседі. Scrum-дағы Scrum Master лауазымы басқару лауазымы емес, ол прогреске кедергі келтіретін факторларды жоюға көмектесу және команданың ішінде де, сыртында да барлық тараптар негізгі Scrum құрылымын сақтауын қамтамасыз етуді қамтиды – лауазымның екі аспектісі де жоғарыдан басқаруға қарағанда көмек көрсетуге жақын. Scrum сияқты икемді құрылымдар технологиялық емес компаниялар мен ұйымдарда да қолданыла бастады.
Сындар
Джо Фрименнің танымал «Құрылымсыздықтың тираниясы» атты мақаласына сүйене отырып, Клинт Финли «Вальв» сияқты «басшысыз» компаниялар шағымдарды тиісінше қарастыру, бейресми топтардың құрылуы, танымал қызметкерлердің «жасырын ықпалына», кәсіби емес және әйелдерге қарсы көзқарастарға, сондай-ақ жұмыс орнындағы әртүрліліктің жетіспеуіне байланысты мәселелерге ұшырауы мүмкін деп санайды. Сюзанн Бейкердің пікірінше, иерархиялық емес ортада қамтамасыз етілген теңдікті жоғары қоятын жаңа билік қатынастары пайда болуы мүмкін. Егер ұйым адамның лауазымын бағаламауды шешсе, Бейкер жеке басының ерекшеліктеріне, біліктілігіне және қарым-қатынас стиліне негізделген жаңа иерархиялардың қалыптасатынын айтады. Егер осы иерархиялар мойындалмаса, жаңа иерархияның пайда болуын шешу қиындай түседі, себебі олар жасырын немесе анықталмай қалады. Бизнес журналисі және жалпақ ұйымды сынаушы Марк Хенрикс «иерархия тым аз болғанда, шешімдер қабылдаылмайды немесе тәжірибесіз, жауапкершілігі жоқ немесе жоғалған менеджерлердің жұмысын істеуге ынтасы жоқ қызметкерлер тарапынан дұрыс емес шешімдер қабылданады» деп мәлімдейді.