Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық философ Томас Майкл "Тим" Сканлон (туған жылы 1940), көбінесе Т. М. Сканлон деп сілтеме жасалады, – американдық философ. 2016 жылы зейнетке шыққан кезде ол Гарвард университетінің философия факультетінде Табиғи дін, моральдық философия және азаматтық саясат бойынша Алфорд профессоры болды, онда ол 1984 жылдан бері оқытып келді. 2018 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
American philosopher
Thomas Michael "Tim" Scanlon ('/s//k//æ//n//l//ən/; born 1940), usually cited as T. M. Scanlon, is an American philosopher. At the time of his retirement in 2016, he was the Alford Professor of Natural Religion, Moral Philosophy, and Civil Polity in Harvard University's Department of Philosophy, where he had taught since 1984. He was elected to the American Philosophical Society in 2018.
Өмір және мансап
Сканлон 1940 жылдың 28 маусымында дүниеге келді және Индианаполисте өсті. Ол 1962 жылы Принстон университетінде бакалавр дәрежесін алды; 1968 жылы Бартон Дребеннің жетекшілігімен Гарвард университетінде философия ғылымдарының докторы ғылымын қорғады; Фулбрайт стипендиясы бойынша Оксфорд университетінде бір жыл оқыды; және 1966 жылдан 1984 жылға дейін сабақ берген Принстон университетіне оралды. 1993 жылы ол МакАртур стипендиясын иеленді. Келісімшарттық теорияның осы түрінде дұрыс және бұрыс туралы үкімдер, эмпирикалық үкімдерден айырмашылығы, кеңістік-уақыт әлемінің табиғаты туралы теориялық емес, керісінше, біздің не істеуімізге негіз бар екендігі туралы практикалық талаптар болып табылады. Бұдан әрі, олар – ерекше маңызды практикалық талаптардың бір классы, себебі бір әрекеттің бұрыс екендігі туралы үкім, көбінесе бәсекелес себептерге қарсы шешуші деп есептелетін, сол әрекетті жасамауға себептер беру үшін қабылданады. Осы тұрғыдан алғанда, Сканлон моральдық үкімдерге себеп беруші күш туралы сұрақтарды дұрыс және бұрыс мораль тақырыбы туралы сұрақтарға дейін қарастырады. Оның пікірінше, егер біз моральдық үкімдерге себеп беруші ерекше күшті түсіндіре алсақ, онда бұл түсінік бір-бірімізге не бере алатынымызды сипаттауға негіз бола алады. Сканлон дұрыс және бұрыс туралы үкімдердің себеп беруші күшін "басқалармен өмір сүрудің оң құндылығымен" негіздейді. Басқалармен өмір сүрудің рационалды агенттер арасындағы өзара тану идеалымен сипатталатын тәсілі, онда өзара тану моральдық агенттердің адам өмірінің құндылығын мойындауын және осы құндылыққа дұрыс жауап беруін талап етеді. Адам өмірін қалай бағалау керек деген сұраққа Сканлон әр түрлі құнды нәрселер әр түрлі бағалауды қажет етеді деп жауап береді. Телеологиялық көзқарастардан айырмашылығы, бір нәрсені құнды деп санау – тек сол нәрсенің максималды мөлшерін қамтамасыз етуді көру ғана емес. Бұл, әсіресе адам өмірінің құндылығын ескергенде, ерекше маңызға ие. Адам өмірін бағалайтын болсақ, біз оны мүмкіндігінше көп адам өмірін жасау үшін себеп ретінде қарамаймыз. Керісінше, біз басқа адамдарды құрметтеуге, оларды өлімнен және басқа да зиянды нәрселерден қорғауға және жалпы алғанда, олардың өмірінің жақсы болуын қалаймыз. Сканлон үшін рационалды өмірді бағалау – рационалды өмірді басқа құнды нәрселерден ерекшелейтін ерекшеліктерді тану, атап айтқанда, рационалды жаратылыстардың себептерді және үкімдерді бағалау және осы бағалауларға сәйкес өмірлерін басқару қабілетін тану. Сканлон осы ерекшеліктерді тануға дұрыс жауап – рационалды жаратылыстарды олардың ақылға қонымсыз деп санамайтын қағидалар тұрғысынан қарау екенін мәлімдейді. Осы тұрғыдан алғанда, Сканлонның рационалды өмірдің құндылығы туралы есебі, оның моральдық үкімдерге себеп беруші күш туралы есебімен дұрыс және бұрыс туралы үкімдерге жету үшін пайдаланатын ойлау әдісінің сипаттамасымен өте үйлесімді, бұл әдіс, сонымен қатар, феноменологиялық тұрғыдан сенімді көрінеді. Моральдық үкімдерге себеп беруші күш өзара тану идеалында негізделген, бұл басқаларға олардың ақылға қонымсыз деп санамайтын қағидаларға сәйкес қарауды талап етеді. Өзара тану осы басқа адамдардың да дұрыс мотивацияланғанын талап етеді, сондықтан бұл Сканлонның қателік туралы тұжырымдамасын қажет етеді: "Әрекет бұрыс болып табылады, егер оған рұқсат беретін кез келген қағида басқалардың мінез-құлқының жалпы реттелуі үшін принциптерді табуға ұмтылған адамдармен ақылға қонымсыз деп саналар болса". Әрекет, егер оған рұқсат беретін қағида осы келісімшарттық тұжырымдама бойынша ақылға қонымсыз деп саналмаса, дұрыс болып табылады. Моральдық принциптердің келісімшарттық тұжырымдамадан қалай шығарылғанына қатысты, принципті қабылдамауды қарастырған кезде, оның рұқсат еткен жекелеген әрекеттерінің салдарын ғана емес, оны қабылдаудың жалпы салдарын ескеруіміз керек. Біз принциптің кімге және қалай әсер ететінін білмейміз, сондықтан өмірлік тәжірибемізге сүйеніп, адамдардың принципті қабылдамауына жалпы жағдайлары себеп болатын "жалпы себептерді" қарастыруымыз керек. Бір принципті негізсіз қабылдамауды анықтау үшін, біз осы жалпы себептерді бір-бірімен тең салмақтап, әділ бағалауымыз керек, ал себептердің салмағы қандай қорытындыға келеді. Қоғамды жалпы реттеудің принциптерін табуға бағытталған, ешкім оларды негізсіз қабылдамауы мүмкін, егер дәлелдердің салмағы белгілі бір қорытындыны қолдаса, онда бұл қорытындыны қабылдамау орынсыз болар еді. Принциптерді тек жеке адамдар қабылдамайды; себептерді адамдар арасында жинақтауға рұқсат етілмейді. Егер бір адамның жалпы себептері басқа адамның жалпы себептерінен ауыр болса, онда оның жалпы себептері (көбінесе) принциптерді анықтауда шешуші болады. Келісімшарттық тұжырымдама аясында қарастырылатын жалпы себептер – негізсіз қабылдамауға қатысты біз маңызды деп санайтын кез келген себептер. Бұл біздің мұндай себептер өзара тануға жарамды ма екенін анықтауда әділдік танытуымызды талап етеді. Сондықтан, принциптің бір адамның әл-ауқатына теріс әсер ететіні – принципке қарсы келтірілуі мүмкін жалғыз себеп емес. Мүшелік жүктемесі сияқты басқа да мәселелер негізді қабылдамауға себеп болуы мүмкін. Контрактуализм моральдың осы орталық бөлігіне ғана емес, біз бір-бірімізге не бере алатынымызға қатысты есеп береді, бірақ Сканлон бұл мораль бөлігінің моральдің кең аумағымен күрделі байланыста екенін жазады, өйткені осы құндылықтарды ескермейтін принциптерді ақылға қонымсыз деп санауға болады. Бұрынырақ, осы құндылықтар басқалармен қарым-қатынасқа қатысты болған жағдайда, біздің бір-бірімізге бере алатынымызға қатысты талаптарды ескеруі керек.
Scanlon was born on June 28, 1940, and grew up in Indianapolis, Indiana. He obtained his undergraduate degree from Princeton University in 1962; earned his PhD in philosophy from Harvard under Burton Dreben in 1968; studied for a year at Oxford University on a Fulbright Scholarship; and returned to Princeton University, where he taught from 1966 until 1984. He was made a MacArthur Fellow in 1993. In this form of contractualism, judgements about right and wrong, unlike empirical judgements, are not theoretical claims about the nature of the spatiotemporal world but rather practical claims about what we have reason to do. Further, they are a particularly important class of practical claims in that the judgement that an action is wrong is taken to provide reasons to not do that action which are most often considered to be decisive against competing reasons. Following this point, Scanlon takes questions about the reason giving force of moral judgements to be prior to questions about the subject matter of the morality of right and wrong. More explicitly, he thinks that if we provide an account of the extraordinary reason giving force of moral judgements then this account could largely form the basis for a characterisation of the subject matter of what we owe to each other. Scanlon grounds the reason giving force of judgements about right and wrong in "the positive value of a way of living with others". A way of living with others which is typified by an ideal of mutual recognition between rational agents, where mutual recognition demands that moral agents acknowledge the value of human life and respond to this value in the right ways. On the question of how ought we to value human, or rational, life, Scanlon argues that different valuable things require different ways of valuing. In contrast to teleological accounts of value, often to take something to be of value is not only to see reason to bring about a maximal amount of that thing. This is especially true when considering the value of human life. When we value human life, he writes, we do not see this as a reason to create as much human life as we can. Rather, we tend to see reason to respect other human beings, to protect them from death and other forms of harm and, in general, to want their lives to go well. More important for Scanlon, to value rational life is to recognize the features which distinguish rational life from other valuable things, specifically, the ability of rational creatures to assess reasons and judgements, and to govern their lives in accordance with these assessments. Scanlon asserts that the proper response to the recognition of these distinctive features is to treat rational creatures in terms of principles which they could not reasonably reject. From this point, Scanlon's account of the value of rational life provides a focus around which his account of the reason giving force of moral judgements dovetails quite neatly with a characterization of the method of reasoning which we use to arrive at judgements of right and wrong, a method, moreover, which seems to be phenomenologically plausible. The reason giving force of moral judgements is grounded in an ideal of mutual recognition which requires treating others in accordance with principles that they could not reasonably reject. Because mutual recognition requires that these other people are also appropriately motivated, this entails Scanlon's formulation of wrongness: "An act is wrong if and only if any principle that permitted it would be one that could reasonably be rejected by people moved to find principles for the general regulation of behaviour that others, similarly motivated, could not reasonably reject". An act is right, quite simply, if a principle permitting it could not reasonably be rejected in terms of this contractualist formulation. Regarding how moral principles are derived from the contractualist formulation, when considering whether a principle can be rejected we must take into account the consequences, in general, of its being accepted, not only the consequences of the particular actions that it allows. Because we cannot be sure about who will be affected by a principle, and how they will be affected, we must draw on our experience of life and consider the "generic reasons" which individuals are likely to have, as a result of their general circumstances, to reject a principle. In order to determine whether a principle is reasonably rejectable, we must impartially weigh these generic reasons against each other, and exercising our judgement, draw a conclusion about what the weight of reasons support. Given the motivation of finding principles for the general regulation of society that no one could reasonably reject, if the weight of reasons support a certain conclusion then it would be unreasonable to reject that conclusion. Importantly, principles can only be rejected by individuals; aggregation of reasons across individuals is not allowed. So if the generic reasons of an individual carry more weight than any other individual's generic reasons, then his generic reasons are (for the most part) decisive in determining principles. The generic reasons which are open to consideration under the contractualist formulation are any reasons which we judge as relevant to reasonable rejectability. This requires that we exercise our judgement in determining whether such reasons would be suitable grounds for mutual recognition. Therefore, that a principle would negatively affect a person's well being is not the only kind of reason which may be brought against a principle. Other considerations, such as how a burden would be imposed by a principle, can serve as reasonable grounds for rejection. While contractualism only provides an account of that central part of morality which deals with what we owe to each other, Scanlon writes that this part of morality is related to the broader realm of morality in complex ways. There is pressure for the morality of what we owe to each other to acknowledge the values included in the broader realm of morality insofar as principles which don't make room for these values could be reasonably rejected. In turn, these values must accommodate the dictates of what we owe to each other to the extent that they involve relations with others, who have separate moral standing.
Неліктен фундаментализм
2009 жылы Оксфордтағы Джон Локк лекцияларында Сканлон өзі "Негізгі себептер фундаментализмі" деп атаған ұстанымды қорлады. Бұл – "әрекет ету себептері туралы толыққанды нормативтік шындықтар бар" деген тезис. Сканлон осы материалды "Сыбайлас емес ойлаудың нақтылығы" кітабында толықтырып, жариялады.
In his 2009 John Locke Lectures at Oxford, Scanlon argued in favor of what he calls "Reasons Fundamentalism." This is "the thesis that there are irreducibly normative truths about reasons for action." Scanlon refined and published this material in his book Being Realistic about Reasons.
Танымал мәдениетте
Сканлонның "Бір-бірімізге тиіс міндеттеріміз" кітабы америкалық "Жақсы орын" телесериалында бірнеше рет еске алынады, ол басты кейіпкер Элеонораны қателікпен Жұмаққа келгенін білгеннен кейін оқыту үшін пайдаланылатын мәтіндердің бірі болып табылады. "Бір-бірімізге тиіс міндеттеріміз" фразасы бірінші маусымның алтыншы бөлімінің атауы ретінде қолданылады, және сол бөлімде Сканлонның идеяларының тұжырымдамасы беріледі, сондай-ақ екінші маусымның финалында да осы идеялар кездеседі. Сканлонның идеялары сериалдың финалында маңызды рөл атқарады, онда Элеонора Сканлонның кітабын оқып бітіреді және өзі қабылдаған шешуші шешімін түсіндіру үшін келісімшарт принциптерін пайдаланады.
Scanlon's What We Owe to Each Other is referenced several times in the American television series The Good Place, serving as one text used to instruct the protagonist Eleanor, who has apparently ended up in Heaven by mistake. The phrase "What We Owe to Each Other" is used as the title of the sixth episode of the first season, and that episode features a summary of Scanlon's ideas, as does the season two finale. Scanlon's ideas play a prominent role in the series finale, in which Eleanor finally finishes reading Scanlon's book and uses the principles of contractualism to explain a crucial decision that she makes.