Кіріспе
Әйелдер спорты жалпы алғанда, әйелдердің кәсіби спорты салыстырмалы түрде жаңа құбылыс болып табылады, ол көбінесе 20-шы ғасырдың соңғы жартысында пайда болды. Әуесқой әйел спортшылардан өзгеше, кәсіби әйел спортшылар басқа табыс көзіне мұқтаж болмай, өмір күрісін қамтамасыз ететін табыс табуға мүмкіндік алады. Халықаралық жағдайда, көптеген жетекші әйел спортшылар жалақы алмайды және жаттығу, жаттығу және жарыс кестелерімен қатар толық немесе жартылай уақыт жұмыс істейді. Спорттағы әйелдерге арналған кәсіби ұйымдар көбінесе дамыған елдерде кездеседі, онда командаларды сатып алуға және оларды жарнамалауға және өз өнімдерін таныстыру мүмкіндігі үшін демеушілік етуге болатын инвесторлар бар. Көптеген үкіметтер кәсіби спортты, ерлердікі немесе әйелдердікі, қолдамайды. Бүгінде АҚШ және Канадада әйелдер арасындағы кәсіби спорт лигалары бар.
Women's sports in general
Women's professional sports are a relatively new phenomenon, having largely emerged within the latter part of the 20th century. Unlike amateur female athletes, professional female athletes are able to acquire an income which allows them to earn a living without requiring another source of income. In international terms, most top female athletes are not paid and work full time or part time jobs in addition to their training, practice, and competition schedules. Professional organizations for women in sport are most common in developed countries where there are investors available to buy teams and businesses which can afford to sponsor them in exchange for publicity and the opportunity to promote a variety of their products. Very few governments support professional sports, male or female. Today there are a number of professional women's sport leagues in the United States and Canada.
Тарих
1800 жылдан бастап Батыс Еуропа мен кейбір басқа елдерде әйелдердің физиологиясы ерлерге қарағанда нәзік немесе әлсіз деп есептелді, ал олардың мақсаты, жігері мен күші бала туу мен тәрбиелеуге толыққанды бағытталуы тиіс болды. Сол кездегі медициналық көзқарастар әйелдер спортпен айналысса, олардың репродуктивтік жүйесіне қандай әсер ететіні туралы алаңдаушылық тудырды. "Дене қозғалысының күштілігі жатырдың орнынан жылғауына, салқындауына, сондай-ақ құлап кетуіне және қан кетуіне әкелуі мүмкін, нәтижесінде сүйексіздікке соқтырады, осылайша әйелдің өмірдегі нағыз мақсатын, яғни салауатты балаларды дүниеге әкелуді жоққа шығарады". Әлсіздік туралы теория әйелдердің ерлерге қарағанда табиғи түрде әлсіз екенін көрсетеді. Дегенмен, егер әйелдерде қандай да бір күш болса, ол тек аналық сезімдерден туындаған дағдарыс кезінде балаларын қорғау үшін пайда болатын энергиядан ғана болады. Эстетикалық көзқарастар тартымды және әдемі қыздар спортпен айналыса алмайды деген ойға негізделді, себебі бұл олардың ізденісті қасиеттерін төмендетуі мүмкін. Кейбіреулер "ұсқынсыз қыздар салыстырмалы түрде жақсы спортшылар. Ал әдемі қыздар емес. Қателіктер спортпен айналысып, өзіне жетіспейтін нәрсені – жыныстық тартымдылық, сүйкімділік, табиғи сұлулықты толтыруға тырысады" деседі. Спорттың кәсіби салаларындағы әйелдер туралы эстетикалық пікірлер олардың қатысуының сыртқы келбетін нашарлатады деген алаңдаушылықты қамтыды. Әйелдердің Олимпиада ойындарына қатысуы 1900 жылы басталды, ал 1928 жылғы ойындарда үш жүз әйелдің қатысуы үлкен табысқа жетті. Содан бері әйелдердің қатысуы біртіндеп артты, 1988 жылғы Сеул ойындарында әйелдердің үлесі спортшылардың төрттен бірін құрады. Ал NBA-дағы ең жоғары жалақы 38,199,000 долларды құрады. 2005 жылы WNBA командасының жалақы төлемақысы 0,673 миллион доллар болды, ал 2021 жылға қарай бұл көрсеткіш 1,339 миллион долларға жуық екі есеге өсті. Алайда, осы кезеңде NBA-ның төлемақысы да екі еседен астамға өсті – 2005 жылы 43,87 миллион доллардан 2021 жылы 109,14 миллион долларға дейін. Әйелдер футбол лигасы 2001 жылы құрылды, бірақ қаржылық қолдаудың жетіспеуіне байланысты көп ұзаққа соқпады. Жанкүйерлер үш маусым бойы әйелдер футбол лигасының ойындарын тамашалады, бірақ лига тоқтатылды, әйелдер ұлттық футбол құрамасы (USWNT) оны әлемдегі ең үздік командалардың бірі деп бағалағанмен. АҚШ-та әйелдер кәсіби футбол лигасының болмауы USWNT үшін жаңа ойыншыларды табуды қиындатты, осыған байланысты әйелдер кәсіби футбол лигасы құрылды. 2004 жылы WUSA-ны қайта жандандыруға тырысылды. 2007 жылдың 4 қыркүйегінде Солтүстік Америкадағы жаңа әйелдер кәсіби футбол лигасы құрылатындығы туралы хабарланды, ол 2009 жылы Women's Professional Soccer деген атпен іске қосылды. Бұл лига 2012 жылғы маусымнан кейін таратылды, ал қазіргі Ұлттық әйелдер футбол лигасы сол жылы құрылып, 2013 жылы ойындарын бастады.
Футбол
2007 жылдың қыркүйегінде құрылған Әйелдер кәсіби футбол лигасы 2009 жылдың наурызында лигалық ойындарын бастады. 2011 жылғы соңғы маусымда АҚШ-тың шығысында алты команда болды. WPS 2012 жылғы маусымды тоқтатты, себебі Дан Борислоудың Оңтүстік Флоридадағы «MagicJack» командасы таратылғаннан кейін командалар саны беске дейін азайды. WPS 2013 жылы кем дегенде алты командамен, ал 2014 жылы сегіз командамен маусымды жалғастыруды жоспарлаған, бірақ 2012 жылдың мамырында құқықтық және қаржылық мәселелерге байланысты тоқтатылды. 2012 жылдың қарашасында АҚШ, Мексика және Канада футбол федерациялары 2013 жылы бастау алған Ұлттық Әйелдер Футбол Лигасының құрылуын жариялады. АҚШ және Канада федерациялары NWSL-де қатысып жатыр; Мексика федерациясы 2016 жылы Liga MX Femenil құрғаннан кейін қатысуын тоқтатты. Ұлттық Әйелдер Футбол құрамасы 2018 жылдың қаңтарында «Бостон Брейкерс» командасынан айырылды. «Бостон Брейкерс» 2000 жылы Әйелдер Біріккен Футбол Лигасы (WUSA) аясында құрылған ең алғашқы әйелдер кәсіби командаларының бірі болды. Жылдар бойы лигаларды ауыстырғандарына қарамастан, «Бостон Брейкерс» командасы үшін қаржыландыруды жалғастырды. 2018 жылы қаржыландыру жетіспеуіне байланысты команда таратылғанда, лига «Бостон Брейкерс» ойыншылары үшін таңдау жүргізді.
Бейсбол
АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуымен бірнеше бейсбол лигасының басшылары, көптеген ерлер соғысқа кеткендіктен, бейсболды халық назарында ұстап тұру үшін әйел ойыншылары бар жаңа кәсіби лига құрды. Лиганы құрушылардың қатарында Филип К. Ригли, Бранч Рики және Пол В. Харпер болды. Олар бейсболдың соғыс салдарынан таланттардың жоғалуы мен жанармай рационированиесінен туындаған командалардың саяхаттарына қойылған шектеулерге байланысты уақытша тоқтатылуы мүмкін деп қорқынышты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген ерлер майданға кеткендіктен, 1943 жылы Major League Baseball-дің орнына, соғыстан шаршаған халыққа ойын-сауық беру мақсатында All American Girls Professional Baseball League (AAGPBL) құрылды. Лиганың сәттілігі соншалық, 1948 жылы әйелдер бейсболына қатысқан көрермендердің саны 1 миллионға жуық адамды құрады. Бірақ соғыс аяқталғаннан кейін және Major League Baseball ойыншылары үйлеріне оралған соң, әйел бейсболшыларға үй шаруасын жүргізу рөлі тағайындалды. AAGPBL аудиториясын жоғалтты, қаржылық қиындықтарға тап болды және 1954 жылы таратылды. Ұлттық қыздар бейсбол лигасы да сол кезеңде (1944–1954 жж.) жұмыс істеді, кейбір маусымдарда 500 000 көрермен жиналды. Қырық жыл өткен соң, 1994 жылы Атлантадағы кәсіпкер Coors компаниясымен 3 миллион долларлық демеушілік келісімшартқа қол қойып, "Колорадо күміс оқтары" (Colorado Silver Bullets) атты әйелдер бейсбол командасын құрды. Командаға елдің түкпір-түкпірінен таңдалған 1300 бейсболшының ішінде 20 ойыншы кірді. "Күміс оқтар" ерлердің жартылай кәсіби және аймақтық командаларымен ойындар өткізді. 1997 жылы "Ladies League Baseball" лигасы құрылғаннан кейін, ол төрт командадан тұрды. "Күміс оқтар" олармен күш сынасты. Ladies League Baseball 1998 жылы өз атын Ladies Pro Baseball деп өзгертті және лигаға екі команда қосылды. Алайда, алғашқы айдан кейін демеушілердің қаржылық қиындықтарына байланысты лига тоқтатылды. "Күміс оқтар" 1998 жылы Coors компаниясы келісімшартын бұзғаннан кейін таратылды.
Баскетбол
АҚШ-тан басқа Италия, Германия, Испания және Бразилия сияқты әйелдер баскетбол лигасы бар көптеген елдер бар. Көптеген американдық ойыншылар шетелге кетіп, ал кейбір WNBA ойыншылары WNBA маусымы аяқталғаннан кейін шетелде баскетбол ойнайды. Әйелдер кәсіби баскетбол лигасы (WBL) – АҚШ-тағы әйелдер баскетбол лигасы. Лига 1978 жылдың күзінен 1981 жылдың көктеміне дейін үш маусым ойнады. Бұл лига жалпы алғанда, алғашқы американдық кәсіби әйелдер баскетбол лигасы деп есептеледі. Одан кейін Әйелдер Америкалық Баскетбол қауымдастығы (WABA) және Әйелдер Баскетбол қауымдастығы (WBA) құрылды. WBA – АҚШ-тағы әйелдер баскетбол лигасы. Лига 1993 жылдың жазынан 1995 жылдың жазына дейін үш маусым ойнады. WNBA сияқты жазғы лига ретінде табысқа жеткен алғашқы американдық кәсіби әйелдер баскетбол лигасы осы лига болып саналады. Сонымен қатар, 1996 жылғы жазғы Олимпиададан кейін спортқа қызығушылықтың артуына байланысты 1996 жылы Америка баскетбол лигасы (ABL) құрылды. Лига екі толық маусым (1996–1997 және 1997–1998) ойнады және үшінші маусымын (1998–1999) бастаған кезде 1998 жылдың 22 желтоқсанында жабылды.
Гольф
LPGA (Ladies Professional Golf Association) 1950 жылы құрылған және әйелдер арасындағы ең ұзақ дәрежедегі кәсіби спорттық ассоциация болып табылады.
Ат жарысы
1906 жылы Лула Олив Гилл Калифорнияда ат жарысында жеңіске жеткен алғашқы әйел жокей атанды. Сол жылдың өзінде Ада Эванс Дин жокесі ауырғаннан кейін өзінің атын айдап жеңіске жетті. Әрине, Дин ешқашан жарысқа қатыспаған болатын, бірақ екі рет жеңіп алды. 1968 жылы Кэти Куснер АҚШ-та алғашқы лицензия алған әйел жокей болу үшін сәтті сот процесін бастады. Ол 16 жасынан бері ресми емес тегіс және кедергілі жарыстарда үнемі жеңіске жететін. Лицензия алған жокей ретінде ол АҚШ-тың шығыс жағалауында және Канадада жарыстарға қатысып, Мексикада, Германияда, Колумбияда, Чилиде, Перуде, Панамада, Оңтүстік Африкада және сол кездегі Родезияда жарысқа шыққан алғашқы лицензияланған әйел жокей болды. Ол сондай-ақ әлемдегі ең қиын кедергілі жарыс саналатын Мэриленд Хант Кубогында жарысқан алғашқы әйел болды. ABC телеарнасы Саратогада Куснердің қазіргі заманда ат жарысында тікұшақпен жүгірген алғашқы әйел екендігі туралы марапатқа ие болған деректі фильм түсірді.
Мұз үстіндегі хоккей
Кәсіби әйелдер хоккей лигасы (PWHL) – АҚШ-та негізделген, бірақ Канада командалары да бар әйелдер арасындағы кәсіби хоккей лигасы. Ол 2024 жылдың қаңтарында, 2015 жылы Ұлттық әйелдер хоккей лигасы (NWHL) ретінде басталып, кейін Премьер-Хоккей Федерациясы (PHF) болып өзгерген лиганың де-факто жаңаруы ретінде ойынға кірісті. ФХФ 2015 жылы төрт командамен құрылды. Кейіннен лига жеті командаға дейін өсті: «Бостон Прайд», «Буффало Боутс», «Коннектикут Уайл», «Метрополитен Риветерс», «Миннесота Уайткапс» және екі канадалық команда – «Монреаль Форс» және «Торонто Сикс». Лига ойыншыларына жалақы төлейтін алғашқы әйелдер кәсіби хоккей лигасы ретінде танылды.
Лакросс
Біріккен әйелдер лакросс лигасы – АҚШ-тағы кәсіби әйелдер лакросс лигасы. Лиганың негізін Бостон қаласында, Массачусетс штатында Play It Forward Sports Foundation ұйымының Дижит Мерфи мен Аронда Кирби STX компаниясымен стратегиялық серіктестікте бірлесіп құрды. Пенсильвания штатының түлегі және АҚШ ұлттық құрамасының бұрынғы ойыншысы Мишель Де Джулис лига комиссары болып тағайындалды. Алғашқы маусымда Балтимор, Бостон, Лонг-Айленд және Филадельфия қалаларынан құрылған төрт команда қатысты. Негізін қалаушы төрт клубтың атаулары: Балтимор Рид, Бостон Сторм, Лонг-Айленд Саунд және Филадельфия Форс. Тұрақты маусым ойындары 2016 жылдың 28 мамырында басталуы жоспарланған, ал командалардың құрамын толықтыру үшін 13 сәуірде таңдау жүргізілді. Алғашқы таңдауда Мэриленд Террапинс командасының түлегі және АҚШ ұлттық құрамасының бұрынғы ойыншысы Кэти Шварцман Балтимор Рид командасымен бірінші нөмірмен таңдалды. Алғашқы тұрақты маусымның чемпионы Лонг-Айленд Саунд командасы болды, ал Дана Добби тұрақты маусымда ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды.
Софтбол
Бірінші әйелдер кәсіби софтбол лигасы 1976 жылы құрылды, бірақ қаржылық себептер мен маркетингтегі сәтсіздік салдарынан ол тек төрт жыл ғана сақталды. 1994 жылы Ұлттық Pro Fastpitch пайда болды, ол 1997 жылы 6 командамен құрылған кәсіби лиганың жаңаруына дайындық жасады. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, лигада әрқайсысы 44 матч өткізетін және Чемпиондық серияға қатысатын 4 команда бар. Лига "жалғасып жатқан кеңейту жұмыстарының нәтижесінде" кеңейеді деп күтілуде. Бұл ұйым әйелдер спортының барлық түріндегі ең табысты ұйым болып есептеледі. WTA-да 92 елден 2500-ден астам ойыншы бар, олар 54 турнирде және 33 елде өткізілетін 4 Үлкен Дулыға үшін 100 миллион доллардан астам сыйлық қорына ие. АҚШ 1887 жылдан бері төрт жылдық ірі теннис турнирлерінің бірі – US Open-ға төңкерілді. Көптеген теннис турнирлері, соның ішінде US Open, әйелдерге жеке (бірлей), екі ойыншыдан тұратын командаларда (екі әйел: жұп; бір әйел және бір ер адам: аралас жұп) ойнауға мүмкіндік береді. Американдық танымал теннисшілер қатарында Элизабет Райан, Молла Бюрстедт Малори, Хелен Уилс Муди, Луиза Броу Клэпп, Маргарет Осборн Дюпон, Дорис Харт, Морин Коннолли, Алтея Гибсон, Билли Джин Кинг, Крис Эверт, Мартина Навратилова, Пам Шрайвер, Джиджи Фернандес, Венера Уильямс және Серена Уильямс бар. Қазіргі кездегі американдық белгілі теннисшілерге Венера Уильямс, Бетани Маттек Сэндс, Слоан Стивенс, София Кенин, Джессика Пегула және Коко Гауф кіреді. Крис Эверт, Мартина Навратилова және Серена Уильямс, сондай-ақ Маргарет Корт және Стеффи Граф сияқты американдық емес ойыншылармен бірге, барлық уақыттағы ең үздік әйел теннисшілер деп саналады.
Волейбол және жағажай волейболы
Әйелдер кәсіби волейбол қауымдастығы 1986 жылы құрылды. Қауымдастық 6 ойыншыдан тұратын жабық волейбол лигаларын және жағажай волейболы лигаларын ұйымдастырды, мысалы, 1997 жылғы Budlight Pro Beach Volleyball League, оған 4 команда қатысты. Ол 1997 жылы таратылды. 1987 жылдан 1989 жылға дейін жұмыс істеген Басты Лига Волейболы – кәсіби лига.
Автоспорт
Автоспорт ұйымдары ерлер мен әйелдерге тең дәрежеде жарысуға мүмкіндік береді. Сегіз әйел «Индианаполис 500» формулалық жарысына іліккен: Джанет Гатри (1978 жылы 9-шы орын), Лин Сент-Джеймс (1992 жылы 11-ші орын), Сара Фишер, Даника Патрик (2009 жылы 3-ші және 2005 жылы 4-ші орын), Симона де Сильвестро, Пиппа Манн, Милка Дюно және Ана Беатрис Фигейредо. Олар сонымен қатар американдық ашық дөңгелекті жарыстарда (USAC Ұлттық чемпионаты, Champ Car және IndyCar сериясы) қатысты. Жарыс жеңген жалғыз әйел – Патрик, ол 2008 жылы «Инди Жапония 300» жарысын ұтты; ол бірнеше мәрте құрмет тұғынына көтерілді және 2009 жылы IndyCar сериясында 5-ші, 2008 жылы 6-шы және 2007 жылы 7-ші орындарды иеленді. Гатри 1979 жылы USAC жарысында 5-ші орынды алды. Фишер екі мәрте құрмет тұғынына көтерілді. NASCAR-дың ең табысты әйел жүргізушілері – 1949 жылы Кубок сериясындағы жарыста 5-ші орынды алған Сара Кристиан, 1977 жылы 6-шы орынды алған Гатри және Xfinity сериясындағы жарыста 4-ші орынды алған Патрик. Драг-жарыстарда Ширли Шахан NHRA ұлттық жарысында, 1966 жылғы Winternationals-те Top Stock класында жеңіс туын көтерген алғашқы әйел болды. Ширли Малдоуни Ұлттық ыстық жол қауымдастығының (NHRA) негізгі класы – Top Fuel класында жарысқан алғашқы әйел жарысшы және 1977, 1980 және 1982 жылдардағы чемпионаттарды жеңіп алды. Анжель Сэмпей 2000 жылдан 2002 жылға дейін үш рет қатарынан Pro Stock Motorcycle титулын жеңіп алды. Драг-жарыстардағы легенда Джон Форстың үш қызы – Эшли, Бриттани және Кортни әкесінің жолын жалғады. Үшеуі де бірнеше жоғары деңгейдегі NHRA жарыстарында жеңіс тойлады, Эшли мен Кортни Funny Car класында, ал Бриттани Top Fuel класында, сонымен қатар Бриттани 2017 және 2022 жылдары Top Fuel титулын жеңіп алды. Эрика Эндерс Стивенс Pro Stock класында алты маусымдық чемпионатты жеңіп алды, соңғысы 2023 жылы болды. Милка Дюно Rolex Sports Car Series жарысында жалпы үш рет жеңіске жетті. Патрик өзінің алғашқы IndyCar маусымынан бері бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, АҚШ-тағы жарнамалық кампанияларға қатысты және ең үздік 10 спортшы әйелдің қатарына енді.
Австралия
XIX ғасырдың соңында және XX ғасырға дейін әйелдерге жүзуге ғана рұқсат берілді. Олар жүзген кезде ер адамдар көріп қалмауы үшін үлкен, кең киімдер киюге мәжбүр болды. 1920-1930 жылдары ғана әйелдер денеге жақын киімдер кие бастады. 1900-шы жылдары әйелдер үшін көптеген командалар құрыла бастады. Көптеген топтар газондық гольф пен гольф клубтарынан тұрды, бірақ 1930 жылдары жеңіл атлетика сияқты спорттық клубтар ашылды. 1970 жылдардан бастап әйелдер арасындағы жекелеген спорт командалары құрылды. Австралияда Австралия спорт институты әйелдер гольфына көмектесу үшін көптеген бағдарламаларды іске қосты. ANZ чемпионаты 2008 жылы 10 командамен (Австралиядан бесеу және Жаңа Зеландиядан бесеу) басталды. ANZ чемпионаты – Австралия мен Жаңа Зеландиядағы тұңғыш кәсіби нетбол турнирі және Австралияның ұлттық федерациясы 2016 жылғы маусымнан кейін лигадан шыққанша әлемдегі ең жақсы нетбол лигасы болды. Бүгінде Австралияның үздік лигасы – Suncorp Super Netball, ал Жаңа Зеландиядағы лигасы – ANZ Premiership. Ұлттық регби лигасы әйелдер чемпионаты (NRLW) 2018 жылы Австралиядағы жоғары деңгейдегі жартылай кәсіби әйелдер регби лигасы ретінде басталды. Әйелдер регби лигасы 1921 жылдан бері Австралияда түрлі аймақтық және штаттық жарыстар түрінде өткізіліп келеді. Австралия 2000 жылдан бері барлық Әйелдер регби лигасының әлем чемпионаттарына қатысып келеді. 2022 жылы NRLW ойындарының әрқайсысын орташа есеппен 200 000 көрермен тамашалады. Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд арасындағы Әйелдер штаты аралық чемпионаты Австралиядағы ең танымал әйелдер спорттық іс-шараларының бірі болып табылады, 2023 жылғы серияның бірінші ойынына 700 000-нан астам көрермен жиналды. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін NRLW-де он команда бар. Сондай-ақ 2017 жылы Австралия футбол лигасы AFL әйелдер лигасы, Австралия футбол ережелері бойынша жартылай кәсіби жарыс құрды, оның барлық командалары қолданыстағы AFL ерлер клубтарымен жұмыс істейді. AFL әйелдер лигасынан басқа, тағы екі ұйым – Крикет Австралия және Австралия крикетшілер қауымдастығы құрылды, олар барлық австралиялық крикетшілерге, жынысына қарамастан, тең жалақы төлеуге мүмкіндік берді. Соңғы матчқа барлығы 312 199 адам келді.
Теннис
Австралия 1922 жылдан бері жыл сайын өткізілетін төрт ірі теннис турнирінің бірі – Австралия ашық чемпионатына төңкерілген. Ең табысты австралиялық әйел теннисшілер: Маргарет Корт, Эвонн Гулагонг Коули, Нэнси Уинн Болтон, Тельма Койн Лонг, Джуди Тегарт Далтон, Дафни Ахерст және Эшли Барти. Қазіргі кездегі ең табысты австралиялық әйел теннисшілердің бірі – Саманта Стосур.
Крикет
Халықаралық крикет кеңесі жариялаған мәліметтерге сәйкес, 2020 жылы Австралияда өткен ICC әйелдер Т20 әлем чемпионаты тарихындағы ең көп көретін әйелдер спорты жарыстарының бірі болды. Шараны әлем бойынша 89 миллион адам тамашалады, бұл 2018 жылғы ICC әйелдер Т20 әлем чемпионатымен салыстырғанда 131% өсімді құрайды. Үндістан әйелдер құрамасы мен Австралия арасындағы финалдық матч Австралияда әйелдер спорты матчтары арасындағы рекордтық көрермен қатысуын (86 174 адам) көрсетті және әлемдік деңгейде екінші орынға ие болды.
Футбол
ХХ ғасырдың басында Швецияда әйелдер футбол командасы құрылды. Шамамен бір жылдан кейін Стокгольмде екі әйелдер командасы арасындағы алғашқы матч өтті. 1910-1920 жылдар аралығында әйелдер «gubblag», яғни ескі жігіттер командаларына қарсы ойнады, ал матчтан түскен табыс олар қолданған жайға немесе қайырымдылық қорларына қайтарылды. Сондай-ақ, осы 10 жылдың ішінде қоғам әйелдер футболын қадір тұту үшін және әйелдер командалары арасында көбірек матчтар ұйымдастыру үшін көп еңбек етті. Одан кейін Швецияның солтүстігіндегі теңіз жағасында орналасқан Умео қаласында әйелдер футбол лигасы құрылды. 1966 жылы құрылған «Öxabäck IF» әйелдер футбол командасы барлық әйелдер футбол командаларын құру және алғашқы «заманауи» әйелдер футбол командасы ретінде мойынға білу үшін көп жұмыс істеді. Екі жыл өткен соң, әйелдер Швециядағы басқа да спорт түрлерінде таныла бастады.
Канада
Канадада жеке және командалық спорт түрлерінде әйел спортшылар үшін көптеген кәсіби мүмкіндіктер бар. Бір кезде Канадада Канада әйелдер хоккей лигасы (CWHL) деп аталған кәсіби әйелдер мұз хоккей лигасы болды, бірақ 2019 жылы ол таратылды. 2010 жылдардың соңында әйелдер футболына қызығушылықтың артуы әйелдердің кәсіби футбол лигасы құру мәселесін көтерді.
Мұз үстіндегі хоккей
Бірінші ұйымдастырылған әйелдер шайбалы хоккей лигалары Канадада құрылды, ал 1990 жылдары әйелдер кәсіби лигасының бірінші талпынысы осы елде жасалды. Канадалық әйелдер хоккей лигасы (CWHL) салыстырмалы түрде ұзақ өмір сүрді, лиганың соңғы нұсқасы 2007 жылы жұмысын бастап, 2019 жылы таратылды. CWHL-дің көптеген атаулары болды: 90-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың басында ол Ұлттық әйелдер хоккей лигасы (NWHL) деп аталды. CWHL-дің көптеген алғашқы ойыншылары 2007 жылы таратылғаннан кейін NWHL-ден шақырылды. Ол кезде лига иелері қаржылық шығынға ұшырап, оны дамытудың тұжырымды жоспарын құра алмады. Әйелдер үшін кәсіби лиганың болмауы әлемдегі ең жақсы ойыншыларды ойнауға мүмкіндіксіз қалдырды. 2007 жылдың жазында жаңа бастама ойыншылар басқаратын лиганы іске қосты. Кэтлин Каут, Ким Маккалоу, Сами Джо Смолл, Дженнифер Боттерилл, Лиза Мари Бретон және кәсіпкерлер тобымен бірге олар Ұлттық лакросс лигасының үлгісімен Канадалық әйелдер хоккей лигасының (CWHL) құрды. Нәтижесінде коммерциялық емес ұйым пайда болды, ол бұрынғы меншік моделіне қарағанда орталықтандырылған лиганы ұсынды. Жаңа лига Канаданың шығысындағы 6 команданың негізгі саяхат, мұз жалдау, форма және жабдық шығындарын жапты. 2010-11 маусымға дейін лига ойыншылары шайбалы хоккей ойнау үшін әрқайсысынан 1000 доллардан астам төлеуге міндетті болды. Бұл элиталық әйелдер хоккейшілері бір күні тек ойыннан ғана өмір сүруді үміттене бастағанмен, CWHL-ге қатысқан барлық адам – ойыншылардан бастап қызметкерлерге дейін "про боно" негізінде жұмыс істеді, сондай-ақ тұрақты жұмыстарын сақтап, мансаптарын дамытты, олардың кейбіреулері Ұлттық құраманың спортшылары болды. 2019 жылы CWHL толығымен таратылды, лиганың мәлімдемесіне сәйкес, себебі – тұрақты емес бизнес-модель.
Теннис
Канадалық кәсіби теннисші Бьянка Андрееску 2019 жылы АҚШ Ашық турнирінде жеңіске жетті.
Дания
Данияда әйелдерге футбол клубында немесе мектепте футболға қатысуға рұқсат берілді. 1959 жылы спорт клубының менеджері Аллан Андерсен әйелдер спортының көптеген шараларына қажетті қаржы жеткілікті мөлшерде бөлінбейтінін байқады. Аллан Андерсен жақын жердегі ауруханада студент-медбикелердің гандбол ойнағанын көріп, оларды үзіліс кезінде футбол ойнауға шақырды. "Femina" журналының тілшісі бұл ойынды жариялауға барды, көп ұзамай журнал сол әйелдермен бірге әйелдер футболы қауымдастығын құру үшін жалпы отырыс өткізді. Бір жылдан кейін "Femina" қауымдастыққа қаржылық қолдау көрсетуді тоқтатты. Әйелдер өздерінің жеке одағын құрды – Dansk Kvindelig Fodbold Union (Дания әйелдер футбол одағы, немесе DKFU). DKFU турнирлерді ұйымдастыру және ережелерді белгілеуге жауапты болды, қауымдастық DBU-ға қосылғанға дейін. Дания әйелдер командасының гандбол лигасы, Damehåndboldligaen, толығымен кәсіби және халықаралық деңгейде әлемдегі ең күшті және ең жақсы төленген лига деп саналады. Басты клубтар – GOG, Slagelse, Aalborg DH және Viborg HK. Дания әйелдер футбол лигасы, Elitedivisionen, жартылай кәсіби. Басты клубтар – Fortuna Hjorring және HEI. Даниялық кәсіби теннисші Каролина Возняцки 2023 жылы үш жылдық үзілістен кейін қайтадан тенниске оралды, ол 71 апта бойы әлемдегі бірінші ракетка болды (барлық уақытта 9-шы орында) және 2018 жылғы Аустралия Ашық турнирін жеңіп алды.
Футбол қауымдастығы
Англияда әйелдер футболының ең жоғары деңгейдегі жарысы – Әйелдер Суперлигасы 2018–19 маусымынан бері кәсіби деңгейде өтуде. Бұл жарысқа қатысатын ірі әйелдер клубтары көбінесе ерлер клубтарының еншілес ұйымдары болып табылады, әдетте LFC немесе WFC аббревиатураларымен сол атауды тасып жүреді, бірақ олар үлкен стадиондарды бөліспейді, оның орнына төменгі лигадағы клубтардан кішірек стадиондарды жалға алады (ешбір әйелдер клубы өз стадионына ие емес). Жарыс жартылай кәсіби болып саналады, яғни ойыншылар бұрынғы кәсіби ойыншылардың ең жоғары жалақысынан артық төленгенімен, футболдан тыс уақытта жұмыс істейді немесе оқиды. Толық кәсібилікке көшуге әрекеттер жасалды, көбінесе жеке командалар тарапынан (Фулхэм ЛФК толық кәсіби клубқа айналған алғашқы команда болды, бірақ кейіннен иелері оны кері қайтарды), бірақ Англияда әйелдер лигасының толыққанды кәсіби деңгейге жетуіне жылдар қажет. Ерлер клубының қолдауы міндетті түрде табысқа кепілдік бермейді, ал ерлер клубтарының жетістіктері әйелдер командаларында кері нәтижелерге алып келуі мүмкін (мысалы, мына жергілікті дербилерді қарастырыңыз: Астон Вилла – Бирмингем Сити; Бристоль Сити – Бристоль Роверс; Ливерпуль – Эвертон; және Сандерленд – Ньюкасл Юнайтед).
Басқалар
Осындай жартылай кәсібилікке ұқсас мысалдар әйелдер регби одағы мен крикетте де кездеседі. Еуропаның көптеген спорт түрлеріне тән болатын, лигаларда командаларды жоғарылату және төмендету жүйесі қолданылады (бұл жүйе WNBA және NWSL лигаларында қолданылмайды). Ladies European Tour – Еуропадағы әйелдер арасындағы жетекші кәсіби гольф турнирі, ол 1978 жылы WPGA ретінде құрылған. Соңғы 33 жыл ішінде турнир халықаралық деңгейдегі ұйымға айналып, 2011 жылы әлемнің 19 елінде 28 гольф турнирін өткізді. Англия 1884 жылдан бері жыл сайынғы төрт үздік теннис турнирінің бірі – Уимблдонды қабылдап келеді. Ең табысты ағылшын теннисшілерінің қатарында: Доротея Ламберт Чемберс, Бланш Бингли Хиллиярд, Лотти Дод, Шарлотта Купер Стерри, Фиби Холкрофт Уотсон, Энн Хейдон Джонс және Вирджиния Уэйд. Қазіргі кездегі ең табысты ағылшын теннисшісі – Эмма Радукану.
Франция
Франция 1897 жылдан бері жыл сайынғы төрт үлкен теннис турнирінің бірі – French Open турнирін қабылдап келеді. Белгілі француздық әйел теннисшілері: Сюзанна Ленглен, Симонн Матье, Франсуаза Дюрр, Гейл Шанфро, Мэри Пирс, Амели Мауресмо, Марион Бартоли және Кристина Младенович. Қазіргі кезде табысқа жеткен француздық әйел теннисшілері: Каролина Гарсия және Кристина Младенович.
Беларусь
Белгілі бір табысты белорусь теннисші қыздары: Наташа Зверева (КСРО құрамында өнер көрсеткен, кейін Белоруссияны ұсынған), Виктория Азаренка және Арина Сабаленка. Азаренка мен Сабаленка әлі де кәсіби тенниспен айналысып жүр.
Қазақстан
Хорватиялық теннисші әйелдердің ішінде ең табыстылары: Миряна Лучич Барони және Ива Маджоли.
Чехия
Атақты чех теннисші әйелдері: Мартина Навратилова (алғашқы жеңісінде Чехословакияны, содан кейін азаматтығынан айырылғаннан кейін АҚШ-ты өкілдік етті), Хелена Сукова (Чехословакияны және кейін Чехияны өкілдік етті), Яна Новотна (Чехословакияны және кейін Чехияны өкілдік етті), Хана Мандликова (Чехияда туған, Чехословакияны және кейін Австралияны өкілдік етті), Андреа Хлачакова (Чехияны өкілдік етті), Люси Храдечка (Чехияны өкілдік етті), Люси Шафарова (Чехияны өкілдік етті) және Петра Квитова (Чехияны өкілдік етті). Қазіргі кездегі атақты чех теннисші әйелдері: Барбора Стрицова, Барбора Крейчикова, Катерина Синиакова, Петра Квитова, Каролина Плишкова және Маркета Вондрушова.
Венгрия
Мажарстанның ең табысты теннисші әйелдері: Зюцца Кёрмочи (Мажарстанды ұсынды), Андреа Темесвари (Мажарстанды ұсынды) және Моника Селес (мажар тегінен, Югославияны және кейін АҚШ-ты ұсынды).
Латвия
Атап айтуға болады, латыш әйел теннисшілерінің қатарында Лариса Савченко Нейланд (КСРО, Украина және Латвия атынан өнер көрсеткен) және Елена Остапенко бар. Остапенко әлі де кәсіби спортта.
Польша
Польшаның ең табысты теннисші әйелдеріне зейнеткерлікке шыққан Ядвига Енджейовска, Агнешка Радванска және қазірде өнер көрсетіп жүрген Ига Швёнтек жатады.
Румыния
Румынияның ең табысты теннисші қыздары: Вирджиния Рузичи және Симона Халеп. Халеп әлі де спортта белсенді.
Ресей
Ресейлік табысты теннисші әйелдердің қатарында: Анна Курникова, Светлана Кузнецова, Вера Звонарёва, Елена Веснина, Екатерина Макарова, Ярослава Шведова (Қазақстанды өкілдік еткен, Ресейді емес) және Мария Шарапова.
Сербия
Сербияның ең табысты теннисші қыздары: Ана Иванович және Елена Янкович.
Словения
Атақты словен теннисші әйелдері: Мима Яушовец (Югославия құрамында өнер көрсеткен) және Катарина Среботник.
Украина
Украинаның ең табысты теннисші әйелдері: Алона Бондаренко және Катерина Бондаренко.
Қауымдастық футболы
Латын Америкасындағы әйелдер футболын екі ұйым басқарады. Оңтүстік Американы көбінесе Оңтүстік Америка Футбол Конфедерациясы, немесе КОНМЕБОЛ басқарады, ал Мексика, Орталық Америка және испан тілінде сөйлейтін Кариб елдерін КОНКАКАФ басқарады. Екі ұйымның да ерлер мен әйелдерге арналған жарыс санаттары бар. КОНМЕБОЛ клубтар арасындағы Copa Libertadores Femenina турнирін ұйымдастырады, ал CONCACAF-та әйелдер клубтары үшін турнир қазірге дейін жоқ. Ерлер арасындағы Копа Либертадорес 1959 жылы, ал әйелдер арасындағы турнир 2009 жылы құрылды. 2018 жылғы жарыс Бразилияда өткізілді және КОНМЕБОЛ-дың барлық 10 мүше елдерінен (Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Колумбия, Эквадор, Парагвай, Перу, Уругвай және Венесуэла) командалар қатысты. Колумбияның «Атлетико Уила» командасы бразилиялық «Сантос» командасын пенальтилер сериясында 5:3 есебімен жеңіп, чемпион атанды. КОНМЕБОЛ енді ерлер Копа Либертадоресіне қатысатын барлық клубтардан әйелдер командасын құруды талап етеді, бұл саясат 2019 жылғы турнирден бастап күшіне енді. Латын Америкасының 20 жылдан астам уақыт бойы әйелдер футболынан турнирлер өткізген елдері – Аргентина, Уругвай және Бразилия ғана. Эквадор, Чили, Мексика және Колумбияда кәсіби әйелдер футбол лигаларын құру салыстырмалы түрде жаңа, ал Сальвадор, Никарагуа, Коста-Рика және Панамада бұл спорт әлі де дамып келеді, олар шағын жартылай кәсіби чемпионаттарды өткізеді.
Баскетбол
Оңтүстік Америкада кәсіби әйелдер баскетболы бірте-бірте көбірек назар аударуда. Латын Америкасының көптеген елдерінде кәсіби әйелдер лигалары бар, бірақ халықаралық аренада жетістікке жеткен жалғыз ел – Бразилия. FIBA әйелдер баскетбол әлем чемпионаты – әйелдер баскетбол ұлттық құрамалары үшін төрт жыл сайын өткізілетін әлемдік баскетбол турнирі. 1953 жылы құрылғаннан бері Бразилия – Оңтүстік Америкадан титул жеңген жалғыз команда. Бұл чемпионат 1990-шы және 2000-шы жылдардың басында Хортенсия Маркари мен Мария Паула Гонсалвес да Силваның жетекшілігімен Бразилиядағы әйелдер баскетболының алтын дәуірінің бір бөлігі болды. Осы дәуірде Бразилия 1996 және 2000 жылғы Олимпиадаларда сәйкесінше күміс және қола жүлделерін жеңіп алды. 2018 жылғы FIBA әйелдер баскетбол әлем чемпионатында Аргентина мен Пуэрто-Рико ғана Латын Америкасынан іріктеліп келді. Дегенмен, олар қатысушы командалардың арасында соңғы орынды иеленді.
Регби
Латын Америкасындағы регби 2016 жылы Олимпиада бағдарламасына регби жетілігі қосылғаннан бері үлкен қарқынмен дамып келеді. Латын Америкасындағы әйелдер регбиінің маңызды жарысы – CONSUR әйелдер 7's турнирі. Бұл турнир 2004 жылы Венесуэла елiнде ұйымдастырылып, қазiр Панамерикандық ойындар мен Олимпиада ойындары сияқты халықаралық жарыстарға iрiктеу ретiнде өткiзiледi. 2018 жылы Сан-Францискода өткен Регби жетілігінен әлем чемпионатында Латын Америкасынан Бразилия және Мексика әйелдер командалары ғана iрiктелдi. Екеуi де 1/8 финалда жеңiлiске ұшырады.
Теннис
Латын Америкасының бірнеше табысты кәсіби әйел теннисшілері болды. Чилилік Анита Лизана Латын Америкасынан әйелдер арасындағы жекелей сында No. 1 орын алған алғашқы теннисші, сондай-ақ, ер немесе әйел арасында Grand Slam турнирін жеңіп алған тұңғыш латын американдық. Бразилиялық ойыншы Мария Буэно 1950 және 1960 жылдары жеке және жұптық сында сәтті өнер көрсетіп, жалпы 19 Grand Slam титулын жеңіп алды. Мексикалық жұп Рози Рейес Дармон мен Йола Рамирес Очоа 1958 жылғы Франция Ашық чемпионатында жеңіске жетті. Уругвайлық Фьорелла Боничелли 1976 жылғы Франция Ашық чемпионатында француз серігімен бірге жеңімпаз атанды. Аргентиналық Габриэла Сабатини Grand Slam турнирін жеңіп қана қоймай, 27 жекелей және 14 жұптық чемпионатта да жеңіске жетті. Ол сонымен қатар Австралия Ашық чемпионатының 3 рет жартылай финалисі, Уимблдонның 5 рет және АҚШ Ашық чемпионатының 3 рет жартылай финалисі болды. Аргентиналық жұптық ойыншы Паола Суарес 2000 жылдары 8 Grand Slam жұптық титулын жеңіп алды. Сол аргентиналық жұптық ойыншы Гизела Дулько 2011 жылғы Австралия Ашық чемпионатында жеңімпаз атанды. Қазіргі уақытта испандық Гарбинье Мугуруза, Венесуэладан шыққан, Испаниядан өнер көрсетеді; ол 2016 жылғы Франция Ашық чемпионатында және 2017 жылғы Уимблдонда жеңіске жетті және төрт апта бойы әлемнің бірінші ракеткасы болды.
Волейбол
Волейбол Латын Америкасында, әсіресе Перуде әйелдер арасында ең танымал спорт түрлерінің бірі. Перу әйелдер құрамасы 1980-ші жылдары үлкен жетістіктерге қол жеткізді, 1988 жылы Оңтүстік Кореяда өткен Олимпиада ойындарында күміс медаль жеңіп алды. Команданы Наталия Малага, Габриэла Перес дель Солар және, әсіресе, Перу тарихындағы ең ұлы спортшылардың бірі саналатын Сесилия Тайт басқарды. Перудегі волейболдың ең жоғары деңгейдегі жарысы – Liga Nacional Superior de Vóleibol (LNSV). Онда 12 әйелдер командасы және 9 ерлер командасы қатысады. Жарыстың жеңімпаздары Оңтүстік Америка волейбол клубтары чемпионатында өнер көрсетеді. Бірақ қазіргі таңда Латын Америкасының көптеген елдері осы спорт түрінде халықаралық аренада үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 2018 жылы Жапонияда өткен Әйелдер Әлем Чемпионатында Аргентина, Мексика, Куба, Тринидад және Тобаго, Бразилия, Доминикан Республикасы және Пуэрто-Рико сияқты бірнеше Латын Америкасы командалары бақ сынасты. Алайда, бұл командалардың ешқайсысы екінші кезеңнен өте алмады. Көптеген Латын Америкасы елдері қазір әйелдер волейболында халықаралық жарыста өте бәсекеге қабілетті. Бразилия әлемдік рейтингте 4-ші орында, Доминикан Республикасы – 10-шы, Аргентина – 11-ші, Пуэрто-Рико – 13-ші, Мексика – 21-ші, Куба – 25-ші, ал Перу – 27-ші орында тұр.
Автоспорт
Формула-1 жарысында бес әйел қатысты: Мария Тереза де Филиппис (1958–1959), Лелла Ломбарди (1974–1976), Дивина Галика (1976 және 1978), Дезире Уилсон (1980) және Джованна Амати (1992), барлығы 29 қатысу және 15 старт. Ломбардидің ең жақсы нәтижесі 1975 жылғы Испания Гран-присінде алтыншы орынды иеленді, онда ол Әлем чемпионатының жарты ұпайын алды. Deutsche Tourenwagen Masters төрт әйел пилотты қабылдады: Кэтрин Легге, Сюзи Стоддарт, Рахель Фрей және Ванина Иккс. Стоддарт 2010 жылы екі мәрте 7-ші орынды және турнир кестесінде 13-ші орынды иеленді. Deutsche Tourenwagen Meisterschaft-те Элен Лор жеңіске жетті. Спорттық автомобильдер жарысында Дезире Уилсон Әлемдік спорттық автомобиль чемпионатының екі жарысында жеңіске жетті, ал Одет Сико 1932 жылғы Ле-Манның 24 сағаттық жарысында жалпы есепте төртінші орын алды. Раллиде Мишель Мутон Әлемдік ралли чемпионатында төрт жеңіс және тоғыз мәрте мәнерлеп оқуға шықты, 1982 жылы екінші орынды иеленді. Ал Ютта Клейншмидт 2001 жылы Дакар раллиінде жеңіске жетті. Жолдан тыс мотоциклдерде Лайя Санц әйелдер арасында 12 рет әлем чемпионатында жеңіске жетті және X Games эндурокросында үш алтын медаль алды. 2019 жылы W Series – тек әйелдерге арналған жарыс чемпионаты құрылды, онда пилоттар Формула-1, Формула-2 және Формула-3 жарыстарына толық уақытты немесе ауыстыру пилоты ретінде қатыса алады. Бұл серияға қатысу тегін, бірақ сіз әлемдегі ең үздік 18 әйел пилоттың бірі ретінде таңдалуыңыз керек. Серияда Формула-1 жарыстарын өткізетін 8 трассада 10 жарыс өтеді. Жарыстар 30 минутқа созылады және уақыт лимиті біткеннен кейін 1 қосымша шеңбер болады. Типик Формула-1 ережелері қолданылады.
Гендерлік жаттықтырушылық айырмашылықтар
Әлем бойынша барлық спорт түрлерінде жаттықтырушылардың арасында гендерлік теңсіздік байқалады. Спорттың жынысына қарамастан, ерлер әйелдерге қарағанда жаттықтырушы лауазымдарына көбірек ие болады, бірақ команданың бас жаттықтырушысының жынысы команданың немесе жеке ойыншының өнімділігіне әсер етпейтіні көрсетілген. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, американдық әйелдер колледж баскетболында NCAA I дивизионындағы жаттықтырушы лауазымдарының 43,4% әйелдерге тиесілі. 2018 жылға дейін WNBA-да ерлер 29 бас жаттықтырушы лауазымын, ал әйелдер 27 лауазымды иеленді. Басқа елдерде де жаттықтырушылықтағы гендерлік өкілдік статистикасы ұқсас, тіпті ерлердің үстемдігі күштірек болуы мүмкін. Мысалы, Норвегияда 2018 жылы элиталық деңгейдегі жаттықтырушы лауазымдарының 14% әйелдерге тиесілі болды. 2018 жылғы мәліметтерге сәйкес, баскетболдан басқа спорт түрлерінде ерлер командаларының 5% азын әйелдер жаттықтырады, және олар көбінесе кішігірім университеттерде жұмыс істейді. 2018 жылы ең көп жалақы алған әйел жаттықтырушы Бейлор университетінің Ким Малки болды, ол сол кезде екі ұлттық чемпионатты жеңіп алған еді; ол келесі маусымда үшінші титулға ие болды. Осы уақытта әйелдер командасының ең көп жалақы алған жаттықтырушысы Коннектикут университетінің Гено Ауриемма болды, ол 11 ұлттық чемпионатты жеңіп, D I баскетбол жаттықтырушылары арасында рекордты көрсетті. Ол сол кезде 2,4 миллион доллар табады. Спорттың барлық түрінде ерлер мен әйелдер арасындағы жалпы жалақы айырмашылығы табыс пен медиа жарияланымдарына байланысты өзгереді.
Қақпақ
1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға және 1972 жылы IX-тармақты қабылдауға дейін әйелдерге лайықты құрмет көрсетілмеді. 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң нәсіл, түс, дін, жыныс немесе ұлттық тегіне қарай кемсітуге тыйым салады. Осы заңның ережелері жұмысқа қабылдау, жоғарылату және жұмыстан босату кезінде жынысына және нәсіліне қарай кемсітуге тыйым салады. Әйелдер спорты мен әйелдер спортшыларының үлкен жетістіктеріне қарамастан, күшті әйелдердің оң үлгі болу мүмкіндігі және бұл спортшылардың БАҚ-та бейнеленуі ерлер спортшыларымен және ерлер спортымен салыстырғанда жиі объективтендіріліп, көрінбей қалады. Әйелдер спорты, жалпы алғанда, ерлер спортымен салыстырғанда аз жарияланады. Әйелдер спортшыларын шеттету және оларға немқұрайлы қарау БАҚ-тағы бейнелеуді зерттеу кезінде жиі кездесетін тақырыптар. Спорттық БАҚ әйелдер спортшыларын әуелі әйел ретінде, содан кейін ғана спортшы ретінде көрсетеді. БАҚ-тың әйелдер спортына жазбасыз қатынасы қоғамның әйелдерге деген көзқарасын көрсетеді: олар еркектерге қарағанда төмен тұр және қоғамдық мәдени норма бойынша, спорт әлемінде күшті, спортты еркектер басымдық құрайды. 2014 жылы телеарналардың бір пайызы ғана әйелдер спортын көрсетті, ал ESPN SportsCenter бағдарламасы әйелдер туралы материалдарды жабу кезінде екі пайызды құрады. Тіпті әйелдер спорты теледидарда көрсетілген немесе БАҚ назарына іліккен жағдайда да, спортшылар көбінесе объективтендіріледі немесе олардың жеке өміріне күмән тудырылады. Спорттағы әйелдер туралы жариялымдар көбінесе олардың сыртқы келбетіне, жасына немесе отбасылық жағдайына сілтеме жасайды, ал еркектер күшті, тәуелсіз, үстем және спортшы ретінде бағаланады. Күн сайын ерлер спорты туралы жаңалықтар спорттық сайттардың ең танымал ондығында басымдыққа ие. Миннесота университетінің Спорттағы қыздар мен әйелдерді зерттеу орталығының мәліметі бойынша, АҚШ-тағы әйелдер спорты спорттық БАҚ-тың барлық материалдарының 4 пайызын ғана құрайды. 1989 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан теледидардағы спорттық жаңалықтарды зерттеу нәтижесінде, 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, Лос-Анджелестегі үш телеарна спорттық жаңалықтарының 3,2 пайызын әйелдер спортына арнады. Спорттық БАҚ гендерлік нормалар мен стереотиптерді қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. БАҚ осы нормаларға қарсы тұрып, ерлер мен әйелдер спортын тең жариялауға және спортшыларды жынысына қарамастан әділ бейнелеуге мүмкіндік береді. Пурдью университетінің американдық зерттеулер және әйелдер, гендер және сексуалдық зерттеулер жөніндегі доценті Шерл Куки: "Әйелдер спортына қызығушылық бар. Мәселе лигалар мен командалардың қалай танымал етілуінде. Біз бірдей көлемде жариялымды көрмейміз. Біз әйелдер спортына да осындай инвестициялардың жасалмайтынын көреміз" дейді. 2020 жылдардың басында рекордтық өсім тіркелді: Ұлттық әйелдер футбол лигасының көрермендер саны 500%-ға, WNBA-ның 68%-ға өсті, ал 2021 жылғы Әйелдер колледжінің әлем чемпионатының ең жақсы үш ойыннан тұратын финалында 1,84 миллион көрермен болды, бұл сол күні өткен НХЛ плей-офф ойынынан көп. Әлеуметтік желілер де қызығушылықты арттырды. Дегенмен, 2019 жылға дейін барлық спорттық теледидарлық жабудың 95%-ы әлі де ерлер спортына бағытталған, бірақ шектеуші мәдени бейімділіктер, әсіресе NCAA және АҚШ футбол ұйымдарында байқалады.
Баскетбол
Ұлттық колледждер спорттық қауымдастығы өзінің "Наурыз айындағы қызығушылық" атты таңбалық сөзін спорттағы ең беделді брендтердің біріне айналдырды. Ол табысты NCAA ерлер баскетбол турнирі үшін алаңдарға, ареналарға және хабарламаларға жабыстырылған, бірақ әйелдер турнирінде жоқ. 2021 жылғы NCAA баскетбол чемпионаты көптеген көрермендер үшін жаңаша көрінді. Гендерлік теңсіздікке қатысты мәселелер Стэнфорд командасының жаттықтырушысы Али Кершнер әйелдер мен ерлерге арналған салмақ залының суреттерін салыстырып жариялағаннан кейін көтерілді, бұл суреттер кейін Twitter-де кеңінен тарады. Орегон ойыншысы Седона Принс NCAA әйелдер баскетбол чемпионатындағы айырмашылықты көрсетіп, TikTok бейнесін жариялады. Бұл мәселе әлеуметтік желі қолданушыларының назарына түскеннен кейін, брендтер гендерлік теңдікті қамтамасыз ету үшін оны жылдам шешуге кірісті. Турнирдегі медиадағы гендерлік теңсіздікті одан әрі көрсету үшін NCAA әйелдердің Sweet 16 кезеңіне дейін сұхбаттарды жазу қызметін ұсынбады, бірақ ерлер турниріндегі барлық баспасөз мәслихаттары үшін осы қызметтерді ұсынды. NCAA жаңалықтар агенттіктеріне турнирді қалай жабу керектігін айта алмаса да, олардың веб-сайтында ерлер туралы ақпарат басым болды. Бір оқырман: "Әйелдер баскетбол турнирі туралы алғашқы жаңалыққа немесе бейнеге жету үшін ерлер турнирі туралы 26 жаңалықты немесе бейнені қарап өтуге тура келді" деді. Көрермендердің санының күрт өсуі ESPN және CBS телеарналарының арқасында болды. Әйелдер баскетболына назар аудару оң қадам болды, әлеуметтік желідегі өзара әрекеттесулер жалғасуда, себебі әлеуметтік жазбалар бойынша платформалық орташа әрекет 30 пайызға өсті. Жеке көрермендердің орнына WNBA "Қолдау көрсету үшін түйіңіз" қосымшасын жасады, нәтижесінде мобильді қосымшаларды апта сайын жүктеу саны 85 пайызға өсіп, 109 миллион түртуге жетті. Әйелдер хоккейі үшін бұл қызығушылық болғанымен, екі жыл бұрын NWHL және PWHPA тұрақты эфир уақытын алу үшін күрескенін ұмыту қиын, ал алған жағдайлар нашар сапалы және тиісті түрде жарнамаланбаған. Осы маусымға дейін Олимпиада ойындары жанкүйерлердің әйелдер хоккейін жеке қатыспағанда көруінің жалғыз жолы болды. 2018 жылғы Канада мен АҚШ арасындағы Олимпиада алтын медалі үшін өткен ойынды NBCSN және NBC стриминг платформаларында 3,7 миллион көрермен тамашалады. Көптеген адамдар бір уақытта өткізілетін турнирдің медиада қалай көрсетілетініне көңіл бөлмеудің жетіспеушілігін талқылады. Әлеуметтік желілер және НХЛ ойыншылар қауымдастығының көмегі әйелдер хоккейін насихаттауда маңызды рөл атқарды. Шындығында, 2021 жылдың ақпан айында "Жерге таяқ тіктеу" деген бір минуттық бейне жарық көрді, онда АҚШ және Канаданың әйелдер ұлттық құрамаларының ойыншылары, НХЛ ойыншылары, теннис жұлдызы Билли Джин Кинг және тіпті Торонто қаласының мэрі Джон Тори әйелдер хоккейінің болашағына пайда әкелу үшін таяқ тіктеудің маңыздылығын талқылады. Көптеген НХЛ ойыншылары Кәсіби әйелдер хоккейшілер қауымдастығының науқанына қатысып, Солтүстік Америкада жаңа әйелдер лигасы құру қажеттігін атап өтті. NHL-дің бірнеше командалары PWHPA-мен серіктестікке келді, оның ішінде Торонто Мейпл Лифс, Чикаго Блэкхокс, Сент-Луис Блюз және Нью-Йорк Рейнджерс. Бұл серіктестіктер әйелдер хоккейінің көрінуіне көмектесті және көмектеседі.
Теннис
Әйелдер теннисіне қызығушылық жоғары. 2018 жылғы АҚШ ашық турнирінің әйелдер арасындағы жекелей финалына ерлер финалынан 1,04 миллион көрермен артық келді. Әйелдердің Гранд Слем турнирлері көрермен саны шамалас болса да, ерлерге қарағанда 41% аз медиа назарына ие болды. Әйелдерге ерлерге қарағанда көбірек назар аударылған жалғыз Гранд Слем турнирі медианың дауға (сексизм және расизм айыптамаларына) баса назар аударғандықтан болды, емес, олардың қабілеттеріне байланысты емес. 2018 жылғы Серена Уильямс пен Наоми Осака арасындағы АҚШ ашық финалында Уильямс Осакадан 6:2 және 6:4 есебімен жеңілді, бірақ оның жетістігі судья Карлос Рамос Уильямсқа салған ескертулермен көлеңкеленді. Екі ескерту алғаннан кейін Серена Уильямс Карлос Рамоске "жеңіске жету үшін алдамаймын" деді және ол оның беделіне шабуыл жасады деп мәлімдеді. Уильямс Рамосты "ұрлықшы" деп атады және ол өзінен ұпай ұрлағанын айтты. Рамоспен ұзақ пікір алысып, турнир төрешісі Брайан Эрли сотқа шақырылғаннан кейін, саусақпен көрсетіп, көрінеу ренжіді Уильямсқа тілдік зорлық-зомбылық жасағаны үшін үшінші ескерту берілді, бұл оған ойынды жоғалтты. Осаканың тарихи жеңісін жариялаудың орнына, БАҚ Уильямсты агрессивті, шектен шыққан тұлға ретінде бейнеледі. Бір мультфильмде тым ірі және бұлшық еті дамыған Уильямс шарықтап тұрғанда бейнеленген, оның ерекшеліктері шамадан тыс. Оның астында сынған ракетка мен сосқа бар, бұл спортшының сотта балалық ашуға берілгенін көрсетеді. 2018 жылғы АҚШ ашық чемпионатының басты жаңалықтары мен теледидарлық хабарларының барлығы Серена Уильямсқа қатысты. 2018 жылдың 14 шілдесінде Анжелика Кербер Серена Уильямсты жеңген әйелдер финалын 4,6 миллион көрермен тамашалады, ал келесі күні Новак Джокович Кевин Андерсонды жеңген кездегі ең жоғары көрсеткіш 4,5 миллионды құрады, бұл футбол әлем чемпионатының финалымен сәйкес келді. Гранд Слемнің үш турнирі кезінде ерлерге қарағанда әйелдерге арналған хабарлардың өсуі айтарлықтай жоғары болды. Мысалы, Уимблдон айында (2018 жылдың шілдесінде) ерлер арасындағы жекелей турнир 32 200 мақалада, ал әйелдер арасындағы турнир 20 180 мақалада жарық көрді. Австралия ашық чемпионатында әйелдер турнирі 13 900 материалды қамтыды, бұл ерлер турнирінен 15 000-ға аз (28 130). Сол сияқты, мамыр және маусым айларында әйелдер арасындағы Франция ашық чемпионаты 7 500 материалмен, ал ерлер арасындағы Франция ашық чемпионаты 13 300 материалмен жарық көрді. 2013 жылы лига Fox Sports 2 телеарнасымен маусым бойы бірнеше ойынды көрсету үшін бір жылдық келісімге келді, ал 2014 жылы ESPN арнасымен тағы бір жылдық келісімге келді, бұл арналар регулярлық маусым мен плей-офф ойындарын ESPN 2 және ESPN 3 арналарында тікелей эфирде көрсетуге мүмкіндік берді. 2017 жылы NWSL A&E Networks компаниясымен үш жылдық келісімге келді, нәтижесінде 22 регулярлық маусымдық ойын мен 3 плей-офф матчы көрсетілді, бұл NWSL үшін маусым бойы апта сайын хабар таратудың алғашқы мүмкіндігі болды. Қазіргі уақытта NWSL CBS Sports және Twitch стриминг қызметімен Канада мен АҚШ-та CBS, CBS Sports Network және CBS All Access арналарында бөлінген 87 матчты көрсету туралы үш жылдық келісімге келді. NBC сондай-ақ Олимпиадалық турнирді 2032 жылға дейін көрсетуге келісті. 2015 жылғы әйелдер әлем чемпионатының финалы АҚШ және Жапония арасындағы футбол матчы америкалық телеарналар тарихында ең көп көрермен жинаған футбол матчы болды. Орташа көрермен саны 23 миллионды құрады, бұл көрсеткіш NBA финалы мен Стэнли кубогы финалынан жоғары болды. Финал сондай-ақ тарихтағы ең көп көрермен жинаған АҚШ тіліндегі ФИФА әйелдер әлем чемпионатының матчы болды. Жалпы, 2015 жылғы ФИФА әйелдер әлем чемпионаты 750 миллионнан астам көрерменді тартты, бұл тарихтағы ең көп көрермен жинаған әйелдер әлем чемпионаты болды. ФИФА әйелдер әлем чемпионаты қазір ФИФА турнирлерінің ең көп көретін екінші турнирі болып табылады, тек ерлер әлем чемпионаты көбірек көрерменді тартады. 2019 жылғы ФИФА әйелдер әлем чемпионаты рекордтық көрерменділік көрсетті (теледидар арқылы 993 миллион адам, цифрлық платформаларда 482 миллион адам), ал финал 2018 жылғы ерлер финалынан 22% көп көрерменді тартты. 2015 жылы АҚШ әйелдер футбол құрамасы әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін ғана олар гендерлік теңсіздікке қарсы күресуге шешім қабылдады. "Спортпен айналысатын әйелдерге қарағанда, әйел спортшылар туралы ақпарат жеткіліксіз екенін түсіндім", - деді АҚШ әйелдер футбол құрамасының мүшесі Алекс Морган. 2016 жылдың наурызында команданың бес мүшесі АҚШ футбол федерациясына қарсы жалақы дискриминациясы бойынша сотқа шағым түсірді, ал бір жылдан кейін жаңа ұжымдық келісімге қол қойылды. 2019 жылдың 8 наурызында АҚШ әйелдер футбол құрамасының барлық 28 мүшесі 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңына сәйкес АҚШ футбол федерациясына қарсы гендерлік дискриминация бойынша сотқа шағым түсірді, ал 2021 жылдың 8 наурызында конгрессмендер Дорис Мацуи мен Роза ДеЛауро "Біздің спортшыларымызға тең жалақы беріңіз" (GOALS) заң жобасын ұсынды, бұл АҚШ әйелдер футбол құрамасының мүшелеріне "АҚШ ерлер құрамасына қарағанда әділ және тең жалақы алуын қамтамасыз етуге" бағытталған. Әйелдерге арналған медиа жабуын арттыру үшін АҚШ әйелдер футбол құрамасының жұлдызы Алекс Морган әңгіме айтуға бағытталған, әсіресе әйел спортшылар жасаған қыздарға арналған контентке арналған өзінің медиа жобасын жақында іске қосты. "Ерлер спорты әрқашан назарда болады. Біз спорттағы әйелдерге назар аударамыз және көптеген адамдар естігісі келетін, ал қыздарға қол жеткізуі керек деп ойлаймын әңгімелерді бөлісеміз". Бұл жоба әйел спортшыларға өз платформаларын пайдаланып, әлем бойынша әйелдер спортының көрерменін арттыруға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік желілер
Әлеуметтік желілердің қарқынды дамуы қоғамға өз платформалары арқылы бірдей ойлы адамдардан үйренуге және өсуге мүмкіндік береді. Әйел спортшылар мен әйелдер спорты туралы ақпараттың жетіспеушілігі байқалады, ал болған жағдайда әйелдер жеткіліксіз көрсетіледі немесе еркектерге тән және өзгеше сипатталады. Бұл ақпараттың жетіспеуіне байланысты әйел спортшылар демеушілік мүмкіндіктерін қамтамасыз ету үшін жанкүйерлермен және түрлі брендтермен байланысқа түсуге мәжбүр. Көптеген әйел спортшылар өздерінің спортынан тыс жұмыс істеуге мәжбүр, себебі олардың жалақысы ерлермен салыстырғанда шығындарын жабуға жеткіліксіз. Бұл әйелдер спортының өсуін шектеді. Әлеуметтік желілер әйел спортшыларға өз даусын күшейтуге және танымалдығын арттыруға мүмкіндік береді. Әйел спортшылар қазіргі таңда әлеуметтік желілерде ықпал етушілерге айналып, кейбіреулері жас ұрпаққа үлгі болуға тырысады. Сомалиде туған боксшы, Nike компаниясының демеушісі Рамла Али өзінің платформасын ерлер басым спорттағы қиындықтарын бөлісу үшін пайдаланады және басқаларды шабыттандырады. Әлеуметтік желілер әйелдер спортының дамуына маңызды фактор болып табылады және оның дамуымен бірге маңыздылығы арта түседі. Әлеуметтік желілер спорт жұлдыздарының, клубтардың және жанкүйерлердің бір-бірімен өзара әрекеттесуін өзгертіп жатыр. Тікелей эфирде матчтарды жариялау, қызықты мемдер жасау және интернеттен қолдау көрсету арқылы көрермендер енді тек спортты тамашаламайды, сонымен қатар жаңалықтарды, түсініктерді және пікірлерді тікелей көзден ала алады. Спорттың дауысы мен бейнесі әлеуметтік және цифрлық медиаға жауап ретінде өзгеріп жатыр. Медианы пайдалану арқылы спорттық клубтар, командалар мен ұйымдар жаңалықтарды жариялай алады және дәстүрлі жаңалықтар құралдарын пайдаланбастан өз матчтарын тікелей эфирде көрсете алады. Егер әйел спортшылар мен әйелдер спорты ұйымдары өздерін маркетингтік тұрғыдан таныстыра алса, ұлттық теледидарда көрінуді қажет етуден басқа, олар өздерінің әлеуметтік желілерін одан әрі тиімді пайдалана алады.
Жыныстық тестілеу
Жыныстық сәйкестікті тексеру сынағы әйел ретінде кімге жарысуға рұқсат етілетінін анықтау үшін қолданылды. Бұл еркектердің физикалық белсенділікте әйелдерге қарағанда биологиялық артықшылығы бар деген мәдени сенімге байланысты. Феминисттер мен әйелдер құқығын қорғаушылар спортта теңдік пен жақсы басқаруды жақтады. Оңтүстік Африкалық жүгіруші Кастер Семенья 2009 жылғы әлем чемпионатында әйелдер арасында 800 метрлік жарыста жеңіске жетті. Жеңіс алғаннан кейін бірден Халықаралық жеңіл атлетика федерациясы, қазір Дүниежүзілік жеңіл атлетика деп аталатын ұйым, оған жыныстық сәйкестікті тексеруге тапсыру бұйрығы берді. Бұл ақпарат баспасөзге таратылды. Нәтижелер Семеньяның әйел ретінде жарысқа қатысуға құқығы бар-жоғын, немесе "әділетсіз артықшылық" беретін "сирек кездесетін медициналық жағдайы" бар-жоғын анықтау үшін пайдаланылды. Гормон деңгейіне қатысты ережелер бірнеше рет өзгерді, және соңғы уақытта WA жыныстық даму бұзылыстары бар, табиғи гиперандрогенизмге әкелетін әйелдердің бәсекеге қатысуы үшін тестостерон деңгейін төмендетуге арналған дәрілер қабылдауы керек деп шешім қабылдады. 2019 жылдың маусым айына қарай Семенья осы ережелерге қарсы сотқа жүгінуде. Әлемдік әйелдер спорты нарығында инвестициялық белсенділіктің артуы және осы жылы инвесторлардың кең ауқымын тарту күтілуде. Есепте түрлі инвесторлар, мысалы институционалдық инвесторлар, жеке капитал қорлары және жоғары кірісті тұлғалар әйелдер спортының өсу потенциалын мойындап бастағаны айтылған. Осыған байланысты әйелдер спортымен айналысатын ұйымдар жеке коммерциялық құрылымдар ретінде құрылуы мүмкін. Сондай-ақ, 2023 жылы әйелдер спортына толығымен бағытталған инвестициялық келісімдер барлық спорттық инвестициялық келісімдердің 14%-ын құраса, ерлер мен әйелдер құқықтарын қамтитын аралас келісімдер 34%-ды құрағаны атап өтілді.
Гольф
Ladies European Tour – Еуропадағы жетекші әйелдер кәсіби гольф туры, ол 1978 жылы WPGA ретінде құрылған. Соңғы 33 жыл ішінде тур шынымен халықаралық ұйымға дамыды және 2011 жылы әлемнің 19 елінде 28 гольф турнирін өткізді.
Крикет
ICC әйелдер әлем кубогы, ICC әйелдер T20 әлем кубогы және әйелдер Азия кубогы – әйелдер крикетінің ірі турнирлері. Әйелдер крикеті 2022 жылғы Комонвелл ойындарының бағдарламасына да қосылды.