Кіріспе

Феминистік ғылыми фантастика – феминистік тақырыптарға, мысалы: гендерлік теңсіздік, сексуалдық қатынастар, нәсіл, экономика, репродукция және экологияға ден қойған ғылыми фантастиканың (қысқаша "SF") бір саласы. Феминистік ғылыми фантастиканың саяси тұрғысынан қарағанда, ол басым мәдениетті сынауға бейім. Ең белгілі феминистік ғылыми фантастика туындылары осы тақырыптарды гендерлік айырмашылықтардың немесе гендерлік билік теңсіздігінің жоқ қоғамын зерттеу үшін утопиялар, ал гендерлік теңсіздіктердің күшейген әлемдерін зерттеу үшін антиутопиялар арқылы бейнелейді, соның арқасында феминистік жұмыстың жалғасуы қажеттігін көрсетеді.

Тарих

Феминистік ғылыми фантастика (ҒФ) әйел ҒФ авторлары мен феминистік ҒФ авторларын ажыратады. Әйелдер және феминистік ҒФ авторлары екеуі де феминистік ҒФ тармағы үшін тарихи маңызға ие, себебі әйел жазушылар ҒФ әдеби дәстүрлерінде әйелдердің көрінуін және перспективаларын арттырды, ал феминист жазушылар өздерінің шығармаларында саяси тақырыптар мен мотивтерді басты орынға қойды. Ғылыми фантастиканың ертедегі тағы бір әйел авторы – Мэри Шелли. Оның «Франкенштейн» (1818) романы жаңа өмірдің жыныссыз жаратылуы туралы мәселені көтеріп, кейбір зерттеушілер оны Адам мен Хауа туралы оқиғаның қайта қаралуы деп санайды.

Бірінші толқын феминизм (кеңес беру құқығы)

Тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басындағы утопиялық әдебиет қозғалысына қатысқан әйел жазушыларды алғашқы феминистік ғылыми-фантастика авторлары деп санауға болады. Олардың феминистік қозғалыстың бірінші толқыны кезінде жарық көрген туындылары көбінесе әртүрлі әлемдерді суреттеу арқылы гендерлік стереотиптерге қарсы тұрып, сексизм мәселелерін көтерді. 1881 жылы жарық көрген «Мизора: Пайғамбарлық» тек әйелдерден құралған әлемді, сондай-ақ партеногенез, бейне телефондар және жасанды ет сияқты технологиялық жаңалықтарды сипаттады. «Паралельді ашу» (1893) романында ер адам басты кейіпкер «ұшақпен» Марсқа сапар шегіп, екі түрлі «марсиандық» қоғамды зыярат етеді; екеуінде де ерлер мен әйелдер теңдігі орнатылған. Олардың бірі – Палеврияда әйелдер ерлердің жағымсыз қасиеттерін қабылдаса, екіншісі – Каскияда гендерлік теңдік «екі жынысты да мейірімді, сүйкімді және жомарт етеді». Екі американдық популист – А.О. Григсби мен Мэри П. Лоу 1900 жылы «NEQUA немесе Заманның мәселесі» атты роман жариялады, онда гендерлік нормалар мен құрылымдық теңсіздіктер талданды. Жақында қайта жарық көрген бұл роман феминистік ғылыми-фантастиканың таныс элементтерін ұсынады: ер адам кейпіндегі басты кейіпкер, сексистік салт-дәстүрлерді зерттеу және әйелдер теңдігі орнаған болашақ қуыс Жер қоғамын (Мизора сияқты) сипаттау. Бенгалиялық мұсылман феминисті Рокья Сахават Хусейннің 1905 жылы жарық көрген «Султананың арманы» колониялық Үндістандағы әйелдердің шектеулі рөліне тоқталады. Хусейннің кітабы баламалы технологиялық болашақта гендерлік рөлдердің ауысуын бейнелеу арқылы, осы жанрдың қалыптасу кезеңінде мәдени түсініктерді дамытуға мүмкіндік беретінін көрсетеді. 1909 жылы жарық көрген «Беатрис XVI» утопиялық романында трансгендер жазушы Айрин Клайд гендердің мойындалмауымен және гендерлік атауларсыз баяндалатын әлемді жасайды. Осыған ұқсас, Шарлотта Перкинс Гилман «Herland» (1915) романында бір жынысты әлемді құру арқылы әйелдер мен ерлерге қойылған талаптарды зерттеп, сынға алады. Бұл роман ертедегі феминистік ғылыми-фантастика мен утопиялық туындылардың ең танымалдарының бірі болуы мүмкін. Франкофондық авторлардың арасында Рене Гуро д'Абланкур 1909 жылы «Вега ла магициенне» романын жариялады, онда қанатты суперқаһарман – «Ойзель» және франкофондық суперқаһарман сериясының алғашқы өкілі бейнеленген.

Соғыс аралығы

1920-1930 жылдары көптеген танымал ғылыми-фантастикалық журналдар еркектік қасиеттерді жоғары бағалап көрсетті және әйелдерді сексистік тұрғысынан бейнелейтін суреттерді ұсынды. Стелла Гиббонс "Салқын жайлылық фермасы" (1932) және көп уақыттан кейін Маргарет Атвуд "Соқыр қаскөй" (2000) романдарында осы көзқарастарды күлкіге айналдырды. Алайда, 1920 жылдан бастап, Клэр Вингер Харрис ("Қашқан әлем", 1926) және Гертруд Барроуз Беннетт ("Иеленген", 1920) сияқты сол кездегі әйел жазушылар әйелдер перспективасынан жазылған ғылыми-фантастикалық әңгімелерді жариялады және кейде гендерлік және сексуалдық тақырыптарды қамтыды. Джон Уиндхам, бастапқыда Джон Бейнон Харрис деген атпен жазған, "Венераға саяхат" (Wonder Stories, 1932) сияқты әңгімелерде әйел басты кейіпкерлерді енгізген сирек кездесетін авторлардың бірі болды, онда әртүрлі құрамдағы экипаж Венераға сапар шегеді. Оқиға әйелдердің жүктілік пен босанғаннан азат болатын болашақта басталады, бұл жасанды инкубаторлардың арқасында мүмкін болды, бірақ діни азшылықтар бұған қарсылық көрсетті. Әйелдер осы мүмкіндікті пайдаланып, химия сияқты мамандықтарға енді. Уиндхамның көзқарасы соншалықты ерекше болғандықтан, "Марсқа жасырын саяхат" романының бөлімдері жарияланғанда, бір журнал редакторы басты кейіпкердің атын "Джоаннан Джонға" өзгертті. Содан кейін Уиндхам олар үшін Жоан ғашық болып, жүкті болатын соңғы бөлімді ауыстыру үшін жаңа соңғы тарау жазуға мәжбүр болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі және суық соғыс дәуірі феминистік ғылыми-фантастика тарихындағы маңызды, бірақ көбінесе назардан тыс қалған кезең болды. Дамыған орта таптың экономикалық мүмкіндіктерінің артуы және тұтынушылыққа баса назар аудару, әйелдердің жаңа технологиялық тұрмыстық кеңістікте шектелуіне әкелді – «кәсіби үй шаруасы». Жарияланған феминистік ғылыми-фантастика туындылары көбінесе үй шаруасымен айналысатын немесе үйді күтуші рөліндегі әйелдердің (кейіпкерлер мен авторлардың) көзқарастарынан баяндалды, бұл сол кездегі ғылыми-фантастика жанрының және қоғамның дәстүрлі еркекке бағытталған сипатын ескеретін, белгілі бір дәрежеде радикалды әрекет болды. Осы кезеңдегі үш көрнекті туынды – Урсула К. Ле Гуиннің «Қараңғылықтың сол жағы» (1969), Мардж Пирсидің «Уақыттың шетіндегі әйел» (1976) және Джоанна Растың «Әйел адам» (1970). Олардың әрқайсысы авторлардың гендерлік рөлдердің әлеуметтік тұрғыдан құрылған екендігіне сенуін, гендерсіз қоғамдарды бейнелеу арқылы көрсетеді. Осы авторлардың екеуі 1960-шы және 1970-ші жылдары «Түннің тілі» (Ле Гуин, 1979) және «Әйелдер жазуын қалай басу керек» (Расс, 1983) жинақтары арқылы ғылыми-фантастиканы феминистік тұрғыдан сынға алудың алғашқы қадамдарын жасады. Сондай-ақ, Мадлен Л’Энглдің балалар мен жасөспірімдерге арналған «Уақыт сырғымасы» (1962) романында 13 жасар Мег Мюрри басты рөлде ойнайды, ал оның анасы, миссис Мюрри, биология және бактериология ғылымдарының докторы. Л’Энглдің романы – бұл нақты ғылыми-фантастика, феминистік және терең христиандық туынды, және оның «Уақыт пентеті» сериясының бірінші кітабы. Мегтің басқа планеталарға, галактикаларға және өлшемдерге жасаған саяхаттарында үш ежелгі жаратылыс – миссис Уот, миссис Уич және миссис Ху көмектеседі, олар үлкен қашықтықтарға саяхаттау үшін «тессер» жасайды. «Уақыт сырғымасы» 1963 жылы Ньюбери медалімен марапатталды және қазірге дейін басылымнан шыққан емес. Феминистік ғылыми-фантастикаға ерлер де үлес қосты. Мысалы, Сэмюэл Р. Деланидің «Жартылай бағалы тастар спиралі ретінде қарастырылған уақыт» (1968) атты қысқа әңгімесі, 1970 жылы үздік қысқа әңгіме үшін Гюго сыйлығын жеңіп алды, ол садо-мазохизм, гендер, тілдің маңызы және жоғары және төмен қоғамның қақтығысы сияқты тақырыптарды қамтиды. Октавия Батлердің «Туысқандық» (1979) романы 1979 жылы АҚШ-та тұратын афроамерикандық әйелдің тарихын баяндайды, ол еріксіз түрде соғысқа дейінгі Оңтүстікке уақыт саяхаты жасайды. Роман қазіргі заманның өткенмен бетпе-бет келуі кезінде сексуалдық қатынас, гендер және нәсілдің мәні туралы күрделі сұрақтарды көтереді. Теппер бірнеше псевдонимдермен жазды, соның ішінде А. Дж. Орде, Е. Е. Хорлак және Б. Дж. Олифант. Кэрол Эмшвиллер – тағы бір феминистік ғылыми-фантастикалық автор, оның ең танымал туындылары – «Кармен Дог» (1988), «Тау» (2002) және «Мырза Бутс» (2005). Эмшвиллер 1974 жылдан бері «The Magazine of Fantasy and Science Fiction» журналына ғылыми-фантастикалық әңгімелер жазып келеді. Ол 2005 жылы «Тау» (2002) романы үшін өмір бойы жеткен жетістіктері үшін World Fantasy Award сыйлығын жеңіп алды. 1980-ші жылдардың тағы бір авторы Памела Сарджент «Тұқымдар сериясын» жазды, оған «Earthseed», «Farseed» және «Seed Seeker» (1983–2010), Венераны терраформациялау туралы «Венера сериясы», оған «Венераның армандары», «Венераның көлеңкелері» және «Венераның баласы» (1986–2001) және «Әйелдер жағалауы» (1986) кіреді. Сарджент сонымен қатар 2012 жылы ғылыми-фантастика және фэнтези саласына қосқан үлесі үшін «Pilgrim» сыйлығының иегері атанды. Лоис Макмастер Буйолд өзінің «Воркосиган сагасы» сериясының (1986–2012) бөлігі болып табылатын «Қайғының таулары» повесі үшін Хьюго және Небюла сыйлықтарын жеңіп алды. Бұл сагада азшылықтағы кейіпкерлердің көзқарастары қамтылған, сонымен қатар медициналық этика, жекелік және жыныстық көбею мәселелері де қарастырылады. Соңғы кездері ғылыми-фантастикалық авторлар әлі де кең таралған әділетсіздіктерді көрсетуде. Лос-Анджелестегі толқу кезінде жапон-американдық жазушы Синтия Кадохатаның «Махаббаттың жүрегінде» (1992) еңбегі жарық көрді. 2052 жылы орын алған оқиғасы «иеленушілер» және «иеленбеушілер» деп аталатын екі топ арасындағы шиеленісті зерттейді және Азия және Африка тегінен шыққан он тоғыз жасар қыздың көзімен баяндалады. Нало Хопкинсонның «Оминоидтарға ғашық болу» (2015) – оның қысқа әңгімелер жинағы, оның тақырыптары Кариб теңізіндегі отаршылдыққа қатысты тарихи фантазиядан бастап, жас манипуляциясына дейін, басқалары арасында Фери жеріндегі этникалық әртүрлілікке дейін жетеді. 1990 жылдардың басында феминистік ғылыми-фантастика авторларына арналған жаңа сыйлық мүмкіндігі құрылды. Джеймс Типтри, Jr. сыйлығы – гендер туралы түсінікті кеңейтетін немесе зерттейтін ғылыми-фантастикалық немесе фэнтези туындыларына берілетін жылдық әдеби сыйлық (Элис Шелдон ғылыми-фантастиканы Типтри псевдонимімен жариялаған әйел жазушы). Бұл талқылауды 1991 жылдың ақпанында WisCon конференциясында Пат Мёрфи және Карен Джой Фаулер бастады. Авторлардың 1991 жылдан кейін феминистік ғылыми-фантастика саласында жарияланған туындылары енді жанрдың сүйікті авторының есімімен аталған сыйлыққа үміткер болатын. Карен Джой Фаулер өзі де «Көмеске алмаған нәрсе» сияқты қысқа әңгімелері үшін феминистік ғылыми-фантастикалық жазушы саналады, ол үшін 2004 жылы Небюла сыйлығын жеңіп алды. Бұл әңгіме Шелдонға арналған және Африкадағы гориллаларды аулау экспедициясын сипаттайды. Пат Мёрфи өзінің феминистік ғылыми-фантастикалық романдары үшін де бірнеше сыйлықтар жеңіп алды, соның ішінде оның екінші романы «Құлайтын әйел» (1986), археологиялық экспедиция кезіндегі жеке дағдарыстар мен көрерлік тәжірибелер туралы, ол үшін 1988 жылы Небюла сыйлығын жеңіп алды. Ол сонымен қатар 1988 жылы «Рэйчел махаббатта» әңгімесі үшін тағы бір Небюла сыйлығын жеңіп алды. Оның қысқа әңгімелер жинағы «Бастапқы нүктелер» (1990) Филип К. Дик сыйлығын жеңіп алды, ал 1990 жылғы «Сүйектер» повесі 1991 жылғы World Fantasy Award сыйлығын жеңіп алды. Джеймс Типтри, Jr. сыйлығының басқа да жеңімпаздары – Мэри Дория Расселдің «Қарға» (1996), Кандас Джейн Дорсидің «Қара шарап» (1997), Андреа Хейрстонның «Қызыл шырша және дала өрті» (2011), Сара Холлдың «Кархуллан армиясы» (2007), Никола Гриффиттің «Аммонит» (1993) және Сьюзи Макки Чарнастың «Жеңімпаздың баласы» (1999). Осы авторлардың барлығы феминистік перспективаны дәстүрлі еркек жанрына қосып, ғылыми-фантастика әлеміне маңызды үлес қосты. Айлин Ганнның ғылыми-фантастикалық қысқа әңгімесі «Шарттарға келу» (2004) АҚШ-та Небюла сыйлығын, ал Жапонияда Gender Sense Award сыйлығын жеңіп алды, сонымен қатар Хьюго сыйлығына, Филип К. Дик сыйлығына және World Fantasy Award сыйлығына екі рет номинацияланған, ал James Tiptree, Jr. сыйлығына іріктеуден өтті. Оның ең танымал әңгімелер жинағы – «Күмәнді тәжірибелер», оған «Отты жолмен жоғары» және «Ағаш кесу, су тасу» әңгімелері кіреді. Ол сонымен қатар Л. Тиммель Дюшамппен бірге «The WisCon Chronicles 2: Provocative Essays on Feminism, Race, Revolution, and the Future» редакторы болды. Дюшамп феминистік ғылыми-фантастикалық қауымдастықтағы алғашқы романы «Аланиядан Аланияға» (2005) үшін танымал, ол «Марқ’ссан циклы» деп аталатын бес кітабтан тұратын серияның бірінші кітабы. «Аланиядан Аланияға» бүгінгі корпоративтік әлемге ұқсас еркектер басымдығымен басқарылатын жақын болашақтағы жерде орын алады. Дюшамп сонымен қатар бірнеше қысқа әңгімелер жариялаған және Aqueduct Press редакторы болып жұмыс істейді. Лиза Гольдштейн – тағы бір беделді феминистік ғылыми-фантастикалық автор. «Қараңғы бөлмелер» (2007) повесті оның ең танымал туындыларының бірі, ал оның тағы бір романы «Белгісіз жерлер» 2012 жылы Mythopoeic Award сыйлығын жеңіп алды.

Қайталанатын тақырыптар

Феминистік ғылыми фантастика туындылары көбінесе олар ұмтылатын мақсаттарымен, сондай-ақ осы мақсаттарға жету үшін назар аударатын тақырыптары мен сюжеттерімен ұқсас келеді. Феминистік ғылыми фантастика – феминистік идеалдарды, гендерлік теңдік және патриархалдық құпиялауды жою сияқты қоғамдық құндылықтарды жеткізетін ғылыми фантастика. Феминистік ғылыми фантастика туындыларында гендерлік қатынастар мен гендерлік рөлдерге ерекше назар аударылып, ғылыми фантастикада жиі кездесетін троптар қолданылады. Киборгтар мен имплантаттар, сондай-ақ утопиялар мен антиутопиялар сияқты ғылыми фантастиканың көптеген элементтері гендерлік тұрғыда қарастырылып, қазіргі гендерлік қатынастармен айқын контраст жасап, әдебиеттің ғылыми фантастика жанрына жатады.

Утопиялық және антиутопиялық қоғамдар

Феминистік ғылыми фантастикадағы утопиялық және антиутопиялық қоғамдардың бейнелері 20 ғасырдың антиутопиялық философияларына қарсы тұру кезінде гендерлік рөлдерге ерекше назар аударады. Джон Роулз, Исайя Берлин және Майкл Оукшот сияқты философтар утопия идеясын сынап, зорлық-зомбылықсыз және гегемониясыз утопия құру мүмкін емес деп санайды. Көптеген ерлер жазған ғылыми фантастика туындылары мен философиялық утопиялық ойлар утопияларды қол жеткізе алмайтын нәрсе деп есептейді, ал феминистік ғылыми фантастикада утопиялық қоғам жетістікке жетуге болатын және қажетті нәрсе ретінде бейнеленеді. Антиутопиялық философия мен феминистік ғылыми фантастика утопияға қол жеткізу мүмкіндігі тұрғысынан қайшы келеді. "Утопияны қайта жаңғырту: феминистік ғылыми фантастика және идеалды табу" атты мақаласында утопия арманына қарсы философтар "Біріншіден, утопия зорлық-зомбылықты ақтауға бағытталған деген күдік, екіншіден, утопия жеке құштарлықтарды жалпы нормаға біріктіріп жіберуі мүмкін деген алаңдаушылық, үшіншіден, утопия мәселелерді шешуге роботтай бейімделуді талап етеді" деген пікір білдіреді. Феминистік ғылыми фантастикада утопиялар көбінесе идеалды қоғамға деген ортақ ниет арқылы іске асырылады. Аталған мақалада Шарлотта Перкинс Гилманның "Герланд" романы мысалға келтіріледі, онда "Гилман барлық мәселелерді шешуге болатындығын көрсетеді. Ол әрбір сұрақ бойынша ойлардың рационалды жауапқа бағытталған қоғамды құрады". Әдеби туындыларда әйелдердің утопиялары қақтығыстарсыз және қасақана түрде еркектерден бос ретінде бейнеленеді. Әйелдер ғылыми фантастикасының бір жынысты утопиялары феминизмнің жоюға тырысатын қақтығыстардан – патриархалдық қысым мен патриархалды қоғамға тән гендерлік теңсіздіктен бос. "Әйелдік адам" кітабының авторы Джоанна Расс осы бір жынысты утопиялар туралы айта келіп, патриархалды қоғамда ерлердің қысымы әйелдердің қысымына қарағанда аз маңызды болғандықтан, еркектер ғана тұратын қоғамдар жазылмағанын болжайды. Утопияға ұмтылу идеясы феминистік ғылыми фантастикамен ғана шектелмейді, алайда көптеген феминистік емес ғылыми фантастика туындылары утопияны қол жеткізе алмайтын мақсат деп есептейді және утопияға ұмтылу қауіпті және сәтсіз болуы мүмкін деп санайды. Антиутопиялық теория қазіргі қоғамнан утопиялық болашаққа өтудегі "қалай" деген мәселеге назар аударады. Феминистік ғылыми фантастикада утопиялық болашаққа қол жеткізу утопиялық қоғамды құрудағы кедергілерді жеңу үшін жақсарту қажеттілігін сезіну және табандылыққа байланысты. Әйелдер қозғалысы көптеген адамдарды ғылыми фантастика әйелдерді толығымен елемегеніне көз жеткізді. Осы "құрметсіздік" әйелдердің бүлік көтеріп, осы салада өздерін таныту үшін белсенді түрде күресуіне себеп болды. Вирджиния Вульф "Феминистік сын және балаларға арналған ғылыми фантастика" мақаласында феминистік ғылыми фантастиканың осы аспектісіне қатысты айтады. Ол осы саладағы әйелдердің жетіспеушілігін талқылап, "Тоғызыншы ғасырда тек екі әйел ғылыми фантастика жазған, Мэри Шелли мен Рода Бругтон" дейді және жалғастырады, "Егертінші ғасырдың басында бірнеше әйел ғылыми фантастика жазушылары болды". Бірақ, "Уақыт өзгерді. Басымдық сұрақ қоюға және тікелей қарсылыққа жол берді, ал 1960 жылдардағы ғылыми фантастикада стильдік жаңалықтар мен жаңа мәселелер пайда болды. "Олардың көптеген әңгімелері ғылыми фантастиканың дәстүрлі жабдықтарымен айналысудың орнына әртүрлі қоғамдардың немесе қабылдаулардың жеке кейіпкерлерге тигізетін әсеріне назар аударды". Андре Нортон, ғылыми фантастиканы жақсы білетін сарапшы да осы пікірді қолдайды. Нортон бір немесе бірнеше романды зерттегенде, кейіпкерлерді құру және олардың бейнеленуі нақты әлемдегі жағдаймен байланысты екенін түсінді. Осыдан кейін ол феминистік романдардағы кейіпкерлерді терең зерттеп, оларды шынайы өмірмен байланыстырады. Ол осы мақаланы осылай қорытындылайды. Ол феминистердің өз дауыстарын білдіруге мүмкіндігі бар екенін көрсеткісі келді. Қазір олардың барлық туындылары танымал және идеялары кеңінен таралған. Вирджиния Вульф осыны растай алады. Ол әйелдердің 1900 жылдардың басына дейін осы салада жақсы бейнеленбегенін айтты және "Әйелдер ғылыми фантастикада жақсы бейнеленбеген" деп қосты. 1970 және 1980 жылдары комикстер беттерінде нағыз әйел батырлар пайда бола бастады. Бұған Энн Носенти, Линда Фит және Барбара Кесел сияқты феминист жазушылардың пайда болуы көмектесті. Комикстерде әйелдердің көрінуі артып, "әлсіз әйел" типі бұрынғысымен жойылды. Алайда, Гейл Симон сияқты кейбір әйел комикстер жазушылары әйел кейіпкерлері әлі де сюжеттік құрал ретінде қолданылып жатыр деп санайды (қ. "Қыздардың суықтауы"). Феминизм ғылыми фантастикалық шōджо маңғасында Мото Хагио сияқты авторлардың туындыларында тақырып ретінде көтерілді, олар үшін Урсула К. Ле Гуиннің шығармалары үлкен әсер етті.

Кино және теледидар

Феминизм әйелдер басты рөлде ойнайтын, іс-қимылға бағытталған ғылыми-фантастиканың көптеген туындыларын жасауға себепкер болды: 1941 жылы алғаш құрылған «Керемет әйел» және 1970 жылдардағы ұйымдасқан әйелдер қозғалысы кезінде «Биондық әйел»; 1980 жылдардағы «Терминатор 2: Сот күні» және «Шетелдік» төрт бөлігі; сондай-ақ «Ксена, жауынгер ханшайым», комикс кейіпкері «Қызыл Соня» және «Баффи вампирді өлтіруші». 2001 жылғы «Dark Angel» ғылыми-фантастикалық телесериалында күшті әйел басты рөлде болды, онда оның және басты еркек кейіпкердің арасындағы гендерлік рөлдер көбінесе ауыстырылды. Дегенмен, феминистер әйел басты кейіпкерлерді жасаудан асып, феминизммен тікелей айналысатын ғылыми-фантастика туындыларын да жасады. Телевизия мен кино әлеуметтік құрылымдар туралы жаңа ойларды және феминистердің ғылымға тигізетін әсерін білдіруге мүмкіндік берді. Феминистік ғылыми-фантастика қоғамның қағидаларына күш түсіру және гендерге қатысты қоғамның көзқарасын өзгерту үшін жаңа стандарттар ұсыну құралы болып табылады. Феминистік ғылыми-фантастика теледидарының заманауи мысалы – репродуктивті әділеттілік, ғылым, гендер және сексуалдық мәселелерді қамтитын «Жетім қара» телехикаясы.

Фандомдық

1970 жылдары ғылыми фантастика қауымдастығы ғылыми фантастика мәдениетінің өзінде фемминизм және сексизм мәселелерін талқылай бастады. Бірнеше рет «Хьюго» сыйлығын жеңіп алған жанкүйер жазушы және әдебиет профессоры Сьюзан Вуд пен басқалар 1976 жылғы Дүниежүзілік ғылыми фантастика конвенциясында елеулі қарсылыққа қарамастан «феминистік панель» ұйымдастырды. Жанкүйерлік қатарда феминистердің пайда болуына реакциялар тікелей «Әйелдер АПА» және «Вискон» құрылуына себеп болды. Феминистік ғылыми фантастика кейде гендерді түсінудегі әлеуметтік конструкциялардың рөлін зерттеу үшін университеттерде оқытылады.

Жарияланымдар

1970 жылдары алғашқы феминистік ғылыми фантастика басылымдары пайда болды. Ең белгілілері – "Сілтеуші мен хамелеон" (1974–1976) және "Янус" (1975–1980) фанзин журналдары, кейіннен "Аврора SF" (Аврора спекулятивтік феминизмі) (1981–1987) болып аталды. Джессика Аманда Салмонсон 1977 жылдан 1979 жылға дейін Сиэтл қаласында "Windhaven, A Journal of Feminist Science Fiction" журналын шығарды. Осы кезеңде ғылыми фантастика жиналыстарымен байланысты журналдардың арнайы нөмірлері де жарық көрді, мысалы, 1975 жылы Хатру симпозиумының "Women in Science Fiction" фанзині.

Femspec (жасыл)

Femspec – гендерлік теңдікті зерттейтін, ғылыми фантастика, фантастика, сиқырлы реализм, поэзиядағы мифтік зерттеулер, постмодернистік көркем әдебиет және қорқыныш жанрларындағы туындыларға маманданған феминистік академиялық журнал. Журнал мазмұнында да, редакциялық құрамында да көпмәдениеттілікке баса назар аударады. Журналдың тұңғыш саны 1999 жылы негізін қалаушы Батия Вайнбаумның редакциялық басшылығымен жарық көрді, ол әлі де бас редактор болып қызмет етеді. Femspec әлі де жарияланымдар шығарып келеді және 1000-нан астам автор, сыншы және суретшінің еңбектерін баспаға жеткізді. 2003 жылдың мамыр айында академиялық базасын жоғалтқаннан кейін, журнал түрлі жанрларды араластырып, түскен барлық кітаптар мен медиа материалдары, сондай-ақ гендерлік стереотиптерге қарсы шығатын шығармашылық туындыларды ұсынатын іс-шаралар – қасақана құрылған қоғамдастықтар, қойылымдар мен кинофестивальдер туралы мақалалар жариялайды.