Кіріспе
Сенеканың әдеби шығармасы – «Апоколоцинтоз» (диви) Клаудий, сөзбе-сөз аударғанда – «(Құдайлық) Клаудийдің қабаққа айналуы». Бұл Рим императоры Клаудийге арналған сатиралық туынды, Кассиус Дионың сөзінше, оны Сенека кіші жазған. Көлемі толық сақталмаған меніпптік сатира, қолжазбаларында «Ludus de morte Divi Claudii» («Құдайлық Клавдийдің өлімі туралы ойын») деп аталатын анонимдік шығарма, Кассиус Дио есімімен аталатын мәтінмен бірдей болуы да, болмауы да мүмкін. «Апоколоцинтоз» сөзі «апотеозис» сөзімен байланысты ойын, яғни өлген Рим императорларын құдайлар ретінде мойындау рәсімі.
The Apocolocyntosis (divi) Claudii, literally The Pumpkinification of (the Divine) Claudius, is a satire on the Roman emperor Claudius, which, according to Cassius Dio, was written by Seneca the Younger. A partly extant Menippean satire, an anonymous work called Ludus de morte Divi Claudii ("Play on the Death of the Divine Claudius") in its surviving manuscripts, may or may not be identical to the text mentioned by Cassius Dio. "Apocolocyntosis" is a word play on "apotheosis", the process by which dead Roman emperors were recognized as gods.
Авторлығы
Ludus de morte Divi Claudii – классикалық дәуірдегі Менипп сатирасының сақталған екі мысалының бірі, екіншісі – Петроний жазған Сатирикон. Гилберт Багнани Людус мәтінін Петронийге жатқызған ғалымдардың бірі. "Apocolocyntosis" – латын тіліндегі грек сөзі, сонымен қатар Апоколокинтоз (аттикалық грекше Ἀποκολοκύντωσις: "Қабаққа айналдыру", "Лаққа айналдыру") деп те транслитерациялануы мүмкін. Апоколокинтоз атауы грек тілінде жазған римдік тарихшы Кассиус Диодан келген. Кассиус Дио Клавдийдің өлімі туралы сатирикалық мәтін, яғни Апоколокинтоздың авторы Кіші Сенека екенін айтқан. Бірақ тек көп уақыттан кейін ғана Кассиус Дио айтқан шығарма (біраз белгісіздікпен) Людус мәтінімен байланыстырылды. Көптеген ғалымдар бұл авторлықты қабылдаса да, азыншылығы екі жұмыс бір емес және сақталған мәтін міндетті түрде Сенеканың туындысы емес деп санайды.
Сюжет
Бұл шығарма Клаудидің өлімі, көкке көтерілуі, құдайлардың соттауы және соңында Хадеске түсуі туралы баяндайды. Автор әр қадамында марқұм императордың жеке кемшіліктерін, ең әсіресе оның жоғарыпарсылық қатыгездігі мен сөз таппауын қынжырлайды. Меркурий Клотоны императорды өлтіруге көндіргеннен кейін, Клавдий Олимп тауына беттейді, онда ол Геркулесті құдайлардың сенатында өзінің қасиетке ие болу ниетін тыңдауға көндіреді. Іс Клавдийдің пайдасына бұрыла бастайды, бірақ Август Клавдийдің ең танымал қылмыстарын тізімдеген ұзақ және шын ниетпен айтқан сөз сөйлейді. Құдайлардың көптеген сөздері мәтіндегі үлкен олқылықтарға байланысты жоғалып кеткен. Меркурий оны Хадеске жетелеп апарады. Жолда олар императордың қоштасу рәсімін көреді, онда пайдакүнем тұлғалардың тобы бұрынғы биліктегі мәңгілік Сатурналияның жоғалуын аза тұтады. Хадесте Клавдийді ол өлтiрген барлық достарының көлеңкелері қарсы алады. Олар оны жазалауға алып кетеді, ал құдайлар оны түбі жоқ қорапта мәңгілікке ойын-сауық ойнауға кеседі (өйткені құмар ойындар Клавдийдің әдеттерінің бірі болған); ол ойынды лақтыруға тырысқан сайын, олар құлайды, және ол оларды іздеу үшін жерді шолып жүреді. Кенеттен Калигула пайда болып, Клавдийдің өзінің бұрынғы құлы екенін мәлімдейді және оны жан түршігерлік әлемнің сотында кеңсе қызметкері болуға тапсырады.