Ювеналдың сатиралық өлеңдері жинағы

Кіріспе

Ювеналдың сатирикалық өлеңдер жинағы

«Сатиралар» (Saturae) – латын авторы Ювеналдың бірінші ғасырдың соңы мен екінші ғасырдың басында жазған сатирикалық өлеңдер жинағы.

Ювеналға он алты белгілі өлеңі жатқызылады, олар бес кітапқа бөлінген; барлығы римдік сатира жанрында жазылған, бұл жанрда автор заманында қоғам мен әлеуметтік нормаларды дактильдік гексаметрде кеңінен талқылау қалыпты еді. Алтыншы және оныншы сатиралар жинақтағы ең танымал туындылардың қатарында. Өлеңдердің жеке атауы жоқ, бірақ аудармашылар оқырманға қолайлы болу үшін атаулар қосып жиі жасайды. I кітап: Сатиралар 1–5
II кітап: Сатира 6
III кітап: Сатиралар 7–9
IV кітап: Сатиралар 10–12
V кітап: Сатиралар 13–16 (Сатира 16 толық сақталмаған)

Римдік сатура – әдеби жанр, қарапайым әзіл-қалжыңдар емес. Ювенал осы дәстүр бойынша жазды, ол Луцилийден бастау алды және Горацийдің «Уағыздары» мен Персийдің «Сатираларын» қамтыды. Ювенал ирониядан ашуға дейінгі түрлі тон мен стильде замандастарының іс-әрекеттері мен сенімдерін сынап, құндылықтар жүйесі мен моральдық мәселелерге көбірек жарық береді, ал римдік өмірдің шындығына аздап тоқталады. Автор Марциал мен Катуллға қарағанда ашық тілді сирек қолданады, бірақ оның мәтініндегі суреттемелер де сол себепті азайтпайды. Автор тарих пен мифтерді сабақ алу үшін немесе жамандықтар мен жақсылықтардың мысалы ретінде жиі еске алады. Оның тығыз және эллипстік латын тілімен қатар, бұл жанама сілтемелер «Сатиралардың» оқырманының жоғары білімді болғанын көрсетеді. «Сатиралар» римдік азаматтардың әлеуметтік тұрақтылығына төнген қауіптерге арналған: шетелдіктердің биікке өрлеуі, адалсыздық және олардың өзінің сыныбының басқа да шектен шығулары. «Сатиралардың» көздеген аудиториясы – Рим элитасының бір бөлігі, негізінен консервативті көзқарасты ұстанатын ересек ер адамдар. Ғалымдар кітаптардың жазылған уақытын әртүрлі бағалайды. Жалпы, бесінші кітап 127 жылдан кейін жазылған болуы керек деп есептеледі, себебі 15-ші сатирада римдік консул Луций Эмилиус Юнкустың есімі айтылады. Соңғы кездегі бір ғалым алғашқы кітапты 100 немесе 101 жылға жатқызады. Ювеналдың туындылары Марциал, Тацит және Жас Плинийдің шығармаларымен бір дәуірде жарық көрген.

Қолжазба дәстүрі

Сатиралардың сақталған мәтіндеріне қатысты пікірталас кең және қызу болды. Көптеген қолжазбалар сақталған, бірақ негізінен сенімді тек P (Codex Pithoeanus Montepessulanus) – 9 ғасырдағы қолжазба, 4 ғасырда Сервий Гонораттың шәкірті, грамматик дайындаған басылымға негізделген. Сервий мәтіні жасалған кезде, басқа, кіші ғалымдар да Ювеналдың өз нұсқаларын жасады: осылардың негізінде Ювеналдың көптеген ортағасырлық қолжазбалары жазылған. Ренессанс кезінде P қолжазбасы жоғалып кетіп, 1840 жылға дейін табылмай, жағдайды нашарлатты. Дегенмен, әдеттегідей, нашар сапалы қолжазбалар P-де кемшілік болған жағдайларда жақсы мәтін ұсынуы мүмкін. Сонымен қатар, қазіргі заманғы ғалымдар мәтіннің түпнұсқалығын да қызу пікірге түсті, өйткені көптеген редакторлар маңызды бөліктерінің Ювеналға емес, мәтіннің алғашқы редакторларының қосымшаларынан тұратынын дәлелдеді. Яхман (1943) сақталған мәтіннің үштен біріне дейін түпнұсқа емес екенін айтты: Ульрик Нох (1950) жүздей жолды, Клаузен – қырыққа жуық жолды, Кортни (1975) – шамамен сондай мөлшерде жолды жойды. Уиллис (1997) 297 жолды күдікті деп белгіледі. Алайда, Вален, Хаусман, Дафф, Гриффит, Фергюсон және Грин сақталған мәтіннің көбінесе түпнұсқа екеніне сендіреді: Грин тіпті негізгі мәселенің қосымшалар емес, мәтіндегі үзілістер екенін санайды. Соңғы кезде пікірталас VI сатираның "О-жолының" – Е.О. Винстедт Оксфордтың Бодлеан кітапханасындағы 11 ғасырлық қолжазбада тапқан 36 жолдың (34-і тізбектелген) түпнұсқалығына қатысты болды. Бұл жолдар Ювеналдың басқа қолжазбаларында кездеспейді және табылған кезде қатты бұрмаланған. Хаусман "О-жолын" аударғаннан және түзеткеннен кейін, фрагменттің жалған болу мүмкіндігі туралы қызу пікірталас туды: қазіргі уақытта ғалымдар бұл мәселеде екіге бөлінген – оның түпнұсқа екенін жақтаушылар (Грин, Фергюсон, Кортни) және оның жалған екенін жақтаушылар (Уиллис, Андерсон). Ювенал келтірген мысалдардың арасында евнухтардың үйленуі, аң ауында өнер көрсеткен әйелдердің жоғары қоғамдағы өкілдері және сыбайлас жолмен байлыққа ие болған қоғамның ең төменгі топтары бар. Бұл сатираның мақсаты – басқа төрт кітаптың сатираларына қарағанда, бірінші кітаптың негізгі идеяларын баяндау. Ақын Люцилийдің шығармаларын өзінің өлеңдер жинағының үлгісі ретінде көрсетеді (19-20 жолдар), бірақ оның үлгісіндей тірі адамдарды сынаудың үлкен қауіп төндіретінін айтады (165-167 жолдар). Ақын римдік дәстүрлі құндылықтар – адалдық (fides) және батылдық (virtus) қоғамнан жоғалып кеткенін, сондықтан "Рим енді римдік емес" екенін мәлімдейді: 8.39–55 жолдар – Көптеген ақсүйектер өздерін ақсүйек ету үшін ештеңе жасаған жоқ. 8.56–70 жолдар – Жылқылар жылдамдығы үшін бағаланады, емес ата-тегі үшін; егер олар баяу болса, арба тартады. 8.71–86 жолдар – Басқалардың беделіне сену – жамандық. Қауіп-қатерге қарсы тұрғанда да абыройлы болу керек. 8.87–126 жолдар – Өңіріңді адал басқар. Басқаның бәрі билік иелерінен ұрланса, қару мен үмітсіздік қалады. 8.127–162 жолдар – Егер сендер зұлымдық жасап жүрсеңдер, ата-бабаларыңның ізгі істері сендер үшін масқара. 8.163–182 жолдар – Жастық шақтағы жаман мінез-құлықты тоқтату керек. Ақсүйектер құлдарға төзбейтін мінез-құлық үшін ақталуды ұсынады. 8.183–210 жолдар – Егер ақсүйектер банкротқа ұшыраса, сахна немесе арена деңгейіне дейін құлап кетуі мүмкін. 8.211–230 жолдар – Император Нерон өзін осы жолдармен мүлдем төмендетті. 8.231–275 жолдар – Атақты ата-бабалары жоқ көптеген адамдар Римге үлкен ерекшелікпен қызмет етті. Шындығында, әркім де шаруадан немесе одан да жаманнан тараған.

The controversies concerning the surviving texts of the Satires have been extensive and heated. Many manuscripts survive, but only P (the Codex Pithoeanus Montepessulanus), a 9th century manuscript based on an edition prepared in the 4th century by a pupil of Servius Honoratus, the grammarian, is reasonably reliable. At the same time as the Servian text was produced, however, other and lesser scholars also created their editions of Juvenal: it is these on which most medieval manuscripts of Juvenal are based. It did not help matters that P disappeared sometime during the Renaissance and was only rediscovered around 1840. It is not, however, uncommon for the generally inferior manuscripts to supply a better reading in cases when P is imperfect. In addition, modern scholarly debate has also raged around the authenticity of the text which has survived, as various editors have argued that considerable portions are not, in fact, authentically Juvenalian and represent interpolations from early editors of the text. Jachmann (1943) argued that up to one third of what survives is non authentic: Ulrick Knoche (1950) deleted about hundred lines, Clausen about forty, Courtney (1975) a similar number. Willis (1997) italicizes 297 lines as being potentially suspect. On the other hand, Vahlen, Housman, Duff, Griffith, Ferguson and Green believe the surviving text to be largely authentic: indeed Green regards the main problem as being not interpolations but lacunae. In recent times debate has focused on the authenticity of the "O Passage" of Satire VI, 36 lines (34 of which are continuous) discovered by E. O. Winstedt in an 11th century manuscript in Oxford's Bodleian Library. These lines occur in no other manuscript of Juvenal, and when discovered were considerably corrupted. Ever since Housman translated and emended the "O Passage" there has been considerable controversy over whether the fragment is in fact a forgery: the field is currently split between those (Green, Ferguson, Courtney) who believe it is not, and those (Willis, Anderson), who believe it is. Some examples cited by Juvenal include eunuchs getting married, elite women performing in a beast hunt, and the dregs of society suddenly becoming wealthy by gross acts of sycophancy. To the extent that it is programmatic, this satire concerns the first book rather than the satires of the other four known books. The narrator explicitly marks the writings of Lucilius as the model for his book of poems (lines 19–20), although he claims that to attack the living as his model did incur great risk (lines 165–167). The narrator contends that traditional Roman virtues, such as fides and virtus, had disappeared from society, to the extent that "Rome was no longer Roman":
lines 8.39–55 – Many nobles have done nothing to make themselves noble. lines 8.56–70 – Racehorses are valued for their speed not their ancestors; if they are slow they will end up pulling a cart. lines 8.71–86 – It is vile to rely on the reputations of others; one should be noble even in the face of danger. lines 8.87–126 – Govern your province honestly. When everything else is stolen from those you rule, weapons and desperation remain. lines 8.127–162 – If you live wickedly, your good ancestors are a reproach to you. lines 8.163–182 – Bad behavior should be ceased in youth. The nobles make excuses for behavior that would not be tolerated in slaves. lines 8.183–210 – When they bankrupt themselves, the nobles may sink to the level of the stage or the arena. lines 8.211–230 – The emperor Nero utterly debased himself in these ways. lines 8.231–275 – Many people without famous ancestors have served Rome with great distinction. Indeed, everyone is descended from peasants or worse if you go back far enough.

IX сатира: "Құтқарушыңа жағымды сөз айту - ауыр жұмыс"

150 жол. Бұл сатира баяндаушы мен Наэволус – еркек жезөкше, пафос меценаттың наразы клиенті арасындағы әңгіме түрінде. 9.1–26 жолдар – Баяндаушы: Неге соншалықты қажып тұрсың, Наэволус? 9.27–46 жолдар – Наэволус: Байлардың қалауын орындаудың пайдасы жоқ. 9.46–47 – Баяндаушы: Бірақ сен ер адамдар үшін өте тартымды екеніңді ойлағансың. 9.48–69 жолдар – Наэ: Бай пафостар өз ауруларына ақша жұмсамайды, ал менің төлеуге тиіс шоттарым бар. 9.70–90 жолдар – Наэ: Мен оның ажырасуға жақын тұрған әйелімен бірге оның ісін жасап, оның некесін сақтап қалдым. 9.90–91 жолдар – Баяндаушы: Шағымдануға құқылысың, Наэволус. Ол не деді? 9.92–101 жолдар – Наэ: Ол тағы бір екі аяқты есек іздеп жүр, бірақ мұның ешқайсысын қайталама, әйтпесе өлтіріп қоюы мүмкін. 9.102–123 жолдар – Баяндаушы: Бай адамдардың құпиясы жоқ. 9.124–129 жолдар – Наэ: Ал енді не істесем екен, жастық шақ тез өтеді. 9.130–134 жолдар – Баяндаушы: Саған ешқашан пафос меценат жетіспейді, уайымдама. 9.134–150 жолдар – Наэ: Бірақ маған аз нәрсе керек. Мен дұға еткенде, Фортуна құлағын бітеп алған сияқты.

Сатира X: Жаман құмарлық - қайғы - қасіреттің көзі

366 жол. Бұл өлеңнің тақырыбы құдайлардан ақылсыздықпен ізделінетін сансыз тілектерді қамтиды: байлық, билік, сұлулық, балалар, ұзақ өмір және т.б. Автор олардың әрқайсысы нағыз жақсылық емес екенін айтады; әрбір қалаған нәрсе өзінен-өзі жақсы емес, тек басқа жағдайлар кедергі келтірмегенде ғана жақсы. Бұл сатира жоғарыдағы үзіндіде кездесетін «mens sana in corpore sano» (сау денеде сау міндет) деген мәшһүр сөз тіркесінің бастауы болып табылады. Сондай-ақ, бұл «panem et circenses» (нан мен ойын-сауық) фразасының да көзі – саяси құқықтарынан бас тартып, тек нан мен ойын-сауыққа қызығатын римдік халықтың жалғыз қамқорлығы (10.81). 10.1–27 жолдар. Шын жақсылықты білетін аз. Байлық көбінесе құртады. 10.28–55 жолдар. Адам Гераклиттей жылай да, Демокриттей күле де береді. Бірақ адамдар не үшін дұға етуі керек? 10.56–89 жолдар. Биліктен құлау Сеянға қарағанда оңай. Халық Фортунаны іздейді және нан мен ойын-сауықтан басқа ештеңеге мән бермейді. 10.90–113 жолдар. Сеян барған сайын құлдырауын одан да ауырлатты. 10.114–132 жолдар. Демосфен немесе Цицерон сияқты ұлы шешен болу өлімге алып келуі мүмкін. 10.133–146 жолдар. Әскери даңққа құмарлық елдерді қиратты, және уақыт тіпті атақты генералдардың қабірлерін де жояды. 10.147–167 жолдар. Ханнибалдың соңында не істегенін айта аласыз ба? Ол жер аударылуда уланған күйі қайтыс болды. 10.168–187 жолдар. Әлем Александр Зұлқарнайынға тар болды, бірақ табынға сыйды. Ксеркс I Грециядағы сәтсіздігінен кейін Парсыға қайтып келді. 10.188–209 жолдар. Ұзақ өмір – бұл тек қана кешіру, әлсіздік, бейшаралық және барлық қуаныштан айырылу. 10.209–239 жолдар. Қарлылар саңырау және ауруларға толы. Ес білудің жоғалуы – ең жаман азап. 10.240–272 жолдар. Қарлылар балалары мен жақындарының жаназасын көру үшін ғана өмір сүреді, Нестор немесе Приам сияқты. 10.273–288 жолдар. Көптеген адамдар, егер олар соңғы апатқа ұшырамай өлгенде, бақытты деп есептелген болар еді: мысалы, Крез, Мариус және Помпей. 10.289–309 жолдар. Сұлулық адамның ізгілігіне қарсы. Олар бұзылмаса да, олардың сұлулығы оларды ізгіліксіздердің құштарлығына айналдырады. 10.310–345 жолдар. Сұлу ерлер өмірін қауіпке тігіп, неке бұзушылар болып шығады. Егер олар Гипполит сияқты еріксіз болса да, ашуланған әйелдердің қаһары оларды құртады. 10.346–366 жолдар. Олай болса, дұға етуге ештеңе жоқ па? Құдайларға сеніңіз, олар ең жақсысын біледі; олар бізден де жақсы көреді, бірақ егер дұға ету керек болса, "[сау денеде сау міндет болуі үшін] дұға ету керек" (жоғарыдағы үзінді).

366 lines. The theme of this poem encompasses the myriad objects of prayer unwisely sought from the gods: wealth, power, beauty, children, long life, et cetera. The narrator argues that each of these is a false Good; each desired thing is shown to be not good in itself, but only good so long as other factors do not intervene. This satire is the source of the well known phrase mens sana in corpore sano (a healthy mind in a healthy body), which appears in the passage above. It is also the source of the phrase panem et circenses (bread and circuses) – the only remaining cares of a Roman populace which has given up its birthright of political freedom (10.81). lines 10.1–27 – Few know what is really Good. Wealth often destroys. lines 10.28–55 – One can either cry like Heraclitus or laugh like Democritus at the state of things. But what should men pray for? lines 10.56–89 – It is all too easy to fall from power – like Sejanus. The mob follows Fortuna and cares for nothing but bread and circuses. lines 10.90–113 – By seeking ever more honors and power, Sejanus just made his eventual fall that much more terrible. lines 10.114–132 – Being a great orator like Demosthenes or Cicero may get one killed. lines 10.133–146 – Lust for military glory has ruined countries, and time will destroy even the graves of famous generals. lines 10.147–167 – What did Hannibal ultimately accomplish? He dies of poison in exile. lines 10.168–187 – The world was not big enough for Alexander the Great, but a coffin was. Xerxes I crawled back to Persia after his misadventure in Greece. lines 10.188–209 – Long life just means ugliness, helplessness, impotence, and the loss of all pleasure. lines 10.209–239 – Old people are deaf and full of diseases. Dementia is the worst affliction of all. lines 10.240–272 – Old people just live to see the funerals of their children and loved ones, like Nestor or Priam. lines 10.273–288 – Many men would have been thought fortunate if they had died before a late disaster overtook them: e. g. Croesus, Marius, and Pompey. lines 10.289–309 – Beauty is inimical to a person's virtue. Even if they remain untouched by corruption, it makes them objects of lust for perverts. lines 10.310–345 – Beautiful men tend to become noted adulterers, risking their lives. Even if they are unwilling like Hippolytus, the wrath of scorned women may destroy them. lines 10.346–366—Is there nothing to pray for then? Trust the gods to choose what is best; they love humans more than we do ourselves, but if you must pray for something, "[i]t is to be prayed that the mind be sound in a sound body " (the excerpt above).

Сатира XI: Тамақ және мораль

208 жол. Бұл өлеңнің басты тақырыптары – өзіңді тану және шамалылық. Өлең Дельфидегі Аполлон ғибадатханасынан алынған «Өзіңді таны» деген нақыл сөзді тікелей атап көрсетеді, ал оның тақырыбы тағы бір философиялық ұғымды – «Алтын орталықты» (екі жақтан да шеттеу) еске түсіреді. Бұл жерде рим қоғамында тағам мен ресми кешкі ас (cena) атқаратын рөл сөз болады. Автор, мифтік ежелгі римдіктер сияқты, өз шаруашылығында өсірген қарапайым тағамдармен дәм татумен, шектен тыс тамақтанатындардың зиянды әдеттерін салыстырады. 11.1–55 жолдар – Тіпті қарызға алып жесе де, тамақтанып, әдеттерін шектемеуге құмар адамдар тез арада кедейлікке ұшырап, соның салдарынан нашар тағам жеуге мәжбүр болады. Аполлонның өзіңді тану туралы кеңесіне құлақ қою керек – ғана емес, амбициялар мен мақсаттар үшін де, сондай-ақ балыққа жұмсалатын қаржы үшін де. 11.56–89 жолдар – Автор Персик деген адамды үйіне кешкі асқа шақырып, оның іс-әрекеттері сөздерімен сәйкес келе ме екенін көруге ниетті. Кешкі асқа тек автордың Тибур елінен өсірілген өнімдер ұсынылады. Бұрын асыл текті Кюрий өзі үшін, қазіргі кезде тізбекке байланған құлдың жегісі келмейтіндей тағамдар пісірген. 11.90–119 жолдар – Ежелгі римдіктер зәулімдік пен грек өнерін қадірлемеген. Терракотадан жасалған Юпитер мүсіні қаланы галлдардан сақтап қалған. 11.120–135 жолдар – Қазір бай адамдар пил сүйегімен әшекейленген үстел басында отырып жемесе, дәмді тағамдардан ләззат алмайды. Автор өзінің тағамына ешқандай зиян келмейтінін, себебі оның пил сүйегі жоқ екенін мәлімдейді. 11.136–161 жолдар – Автор кәсіби ет кесетін адамды немесе экзотикалық құлдарды шақырмайтынын, сондай-ақ оның құлдарының қадалуына және жыныстық құрал ретінде пайдалануына жол бермейтінін уәде етеді. 11.162–182 жолдар – Порнографиялық испан биінің орнына поэзия оқылады. 11.183–208 жолдар – Мегаленсия ойындары кезінде Цирк Максимустағы барлық римдіктердің ыңғайсыздығын көтерудің орнына, автор өз адресатын барлық алапаттықтан арылып, қарапайым кешкі асқа шақырады.

Сатира XII: Шынайы достық

130 жол. Баяндаушы өзінің адресаты Корвинге досы Катуллдың кеме апатынан аман қалуы үшін берген құрбандық сертін сипаттайды. Бұл серттер негізгі римдік құдайлар – Юпитер, Юнона және Минерваға (Капитолийлік үштік) арналған, бірақ басқа кеме апатына ұшыраған теңізшілер Изиске құрбандық шалады. Жоғарыда келтірілген үзіндіде баяндаушы құрбандықтарының мақсатының жақсылыққа немесе мұра алуға ұмтылу емес екенін айтады, себебі мұра алу үшін өз құлдарын немесе тіпті балаларын құрбан етуден тайсалмайтындардың арасында мұндай себептер жиі кездеседі. 12.1–29 жолдар – Құрбандыққа дайындықтардың сипаттамасы. 12.30–51 жолдар – Дауылдың сипаттамасы: бұл досы өмірін сақтап қалу үшін өте құнды заттарды кемеден тастауға дайын болды – өмірін қазынасынан артық көретін басқа кім бар? Дауылдың күштілігіне байланысты олар мачтаны кесуге мәжбүр болды, бірақ кейін ауа райы тынышталып, кемелерін Остия портына жеткізді. 12.83–92 жолдар – Баяндаушы құрбандық тақтасын және құрбандықты дайындауға бұйрық береді. Ол өзінің Ларияларын (отбасылық құдайларын) тату етуді де жоспарлап отыр. 12.93–130 жолдар – Катуллдың мұрагерлері бар, сондықтан баяндаушы мұра аңшысы (каптор) емес, досы ретінде әрекет етеді. Мұра аңшылары мұраны алу үшін жүз ірі қара мал, піл, құл немесе тіпті өз балаларын құрбан етуге барар еді.

Сатира XIII: Жалғаншылар мен алаяқтар туралы ойланбаңыз

249 жол. Бұл өлең ашу-ызаға беріліп, алданып қалғанда кек алу ниетінен сақтандырады. Баяндаушы философиялық қанағаттылықты және қаржылық шығыннан да жаман нәрселердің көп екенін түсіну арқылы келетін көзқарасты ұсынады. 13.1–18-жолдар. Кінә – өзінің жазасы. Адам бұрыс пайдалануға шамадан тыс ден қоймауы керек. 13.19–70-жолдар. Философия мен өмірлік тәжірибе Фортунаға қарсы қорғаныс құрады. Жақсы адамдар Мысырдағы Фива қақпалары (100) немесе тіпті Нил өзенінің құйылысы (9) сияқты көп емес. Алтын ғасыр қазіргі заманнан әлдеқайда жоғары болды, сондай деңгейде бұзылған заманға тіпті лайықты металл да табылмайды. 13.71–85-жолдар. Жалған серт берушілер барлық құдайлардың атымен өз қарыздарынан бас тартады. 13.86–119-жолдар. Кейбіреулер барлық нәрсе жай ғана кездейсоқтықтан туады деп санайды, сондықтан құдайлардың алдында жалған ант беруден сескенбейді. Ал басқалары құдайлардың қаһары зор болғанымен, өте баяу орын алады деп ойлайды. 13.120–134-жолдар. Алаяқтықтан да жаман жамандықтардың көп екенін түсіну үшін философ болудың қажеті жоқ. Адам қаржылық шығынға қайтыс болған адамнан гөрі көбірек қайғырады, тіпті шынайы көз жасымен қайғырады. 13.135–173-жолдар. Римде сотталған қылмыстардың саны мен ауырлығына таңғалу ақымақтық, көк көзі бар неміс адамды таңғалу сияқты. Қылмыскерді өлім жазасына кесу оның жасаған қылмысын жоймайды, тек білімсіз ғана кек алуды жақсылық деп санайды. Бұл туралы философ Крисипп, Талес немесе Сократ ешқашан айтпаған. Баяндаушы Геродоттан (6.86) Дельфидегі Аполлон оракулына жемқор спартандықтың кеңес алуы туралы әңгімені кеңінен келтіреді. Жамандық жасау ниетінің өзі кінә. 13.210–249-жолдар. Өзінің кінәсін сезіну – өзінің жазасы, уайым мен құдайдың жазасынан қорқу. Қылмыскерлердің табиғаты (natura) бекітілген (fixa) және өзгертуге келмейді (mutari nescia), және олар бұрыс екенін мойындаған жолдарына қайта оралады (239–240). Сондықтан қылмыскерлер қылмыстарын қайталайды, соңында өлім жазасына немесе жер аударылуға ұшырайды.

249 lines. This poem is a dissuasion from excessive rage and the desire for revenge when one is defrauded. The narrator recommends a philosophical moderation and the perspective that comes from realizing that there are many things worse than financial loss. lines 13.1–18 – Guilt is its own punishment. One should not overreact to ill use. lines 13.19–70 – Philosophy and life experience offer a defense against Fortuna. There are hardly as many good people as the gates of Egyptian Thebes (100) or even as the mouths of the Nile (9). The Golden Age was infinitely superior to the present age, an age so corrupt there is not even an appropriate metal to name it. lines 13.71–85 – Perjurers will swear on the arms of all the gods to deny their debts. lines 13.86–119 – Some believe that everything is a product of chance, and so do not fear to perjure themselves on the altars of the gods. Others rationalize that the wrath of the gods, though great, is very slow in coming. lines 13.120–134 – It takes no philosopher to realize that there are many worse wrongs than being defrauded. A financial loss is mourned more than a death, and it is mourned with real tears. lines 13.135–173 – It is silly to be surprised by the number and magnitude of the crimes put to trial at Rome, as silly as to be surprised by a German having blue eyes. lines 13.174–209 – Even execution of a criminal would not undo their crime; only the uneducated think that revenge is a Good. That is not what the philosophers Chrysippos, Thales, or Socrates would say. The narrator makes an extended reference to the story of a corrupt Spartan's consultation of the Oracle of Apollo at Delphi from Herodotus (6.86). The mere intention to do evil is guilt. lines 13.210–249 – Consciousness of one's guilt is its own punishment, with anxiety and fear of divine retribution. The natura (nature) of criminals is fixa (stuck) and mutari nescia (unable to be changed), and it rushes back to ways they have admitted are wrong (239–240). Thus, criminals tend to repeat their crimes, and eventually end up facing execution or exile.

XIV сатира: Ашкөздік - отбасылық құндылық емес

331 жол. Баяндаушы балалардың барлық жамандықтарды ата-аналарынан оңай үйренетінін айтады. Ашкөздікке үйрету қажет, себебі ол табиғатқа қарсы келеді. Бұл жамандық ерекше зиянды, өйткені ол жақсы қасиет сияқты көрінеді және көптеген қылмыстар мен қатыгездіктердің бастауы болып табылады. 14.1–37 Балалардың моральдық жағдайына ең үлкен қауіп ата-аналарының жамандықтарынан келеді. 14.38–58 Адамдар балалары үшін жамандықтан аулақ болуы керек. Әке ұлының өзіндей болуына сын айтып, жазалауға хақысы жоқ. 14.59–85 Адамдар үйлерін балалары үшін жамандықтан тазартудан гөрі, сырттан келгендерге жақсы көріну үшін әсемдеуге көбірек бейім. Бала кезінде қалыптасқан әдеттер ересек шақта да сақталады. 14.86–95 Кетроний байлығының көп бөлігін әдемі үйлер салып ысырапқа жұмсады, ал ұлы сондай ысыраппен қалғанын жұмсады. 14.96–106 Адамдар еврей болуды ата-аналарынан үйренеді. 14.107–134 Ашкөздік жақсы қасиет сияқты көрінеді, бірақ ол құлдарын және өзінің жан-жағын қатыгездікпен қиын жағдайға түсіреді. 14.135–188 Кедейлікте өмір сүріп, бай болып өлгенің өзі ақымақтық. Ақшаның немесе жердің қанша болса да ашкөздікті қанағаттандыра алмайды, бірақ ежелгі римдіктер Пуника соғысы немесе Пиррге қарсы соғыстың ардагерлері барлық жаралары үшін екі югерум (акр) жерге қанағаттанды. Ашкөздік қылмысқа апарады. 14.189–209 Заңгер, әскерге немесе саудагер болыңыз. Пайда қайдан келсе де жақсы. Оны қалай алғаныңызды ешкім сұрамайды, бірақ оны иеленуіңіз керек. 14.210–255 Ашкөз ұл әкесінен де асып түседі, Ахиллес Пелейді жеңгендей. Балаға ашкөздік үйрету – барлық қылмыстарды үйретумен тең. Аяусыз болуға үйреткен ұлыңыз сізге де аяусыздық танытады. 14.256–283 Байлықты арттыру үшін тәуекелге баратындар арқан тартысушылар сияқты. Кемелер пайда табу мүмкіндігі бар жерге жүзеді. 14.284–302 Ашкөз адамдар бірнеше күміс тиындарға ие болу үшін өмірін де, байлығын да тәуекелге салуға дайын, тіпті сол тиындарда біреудің бейнесі мен жазуы болса да. 14.303–316 Байлықты қорғаудың алаңы – азап. Ұлы Александр циник Диогеннің қыш үйінде өзінен гөрі бақытты екенін түсінді, себебі Александрдың уайымдары мен қауіп-қатерлері оның амбицияларына сай келді, ал Диоген өзінің бар нәрсесіне қанағаттанды және оны оңай алмастыра алды. 14.316–331 Онда қанша жеткілікті? Эпикур немесе Сократ қаншалықты иелік етуге риза болса, соғұрлым жақсы, немесе римдіктердің әдетінше, атты әскерлерге тең байлық. Егер екі-үш есе көп болса да жеткіліксіз болса, онда тіпті Крез бен Парсының байлығы да жеткіліксіз болады.

331 lines. The narrator stresses that children most readily learn all forms of vice from their parents. Avarice must actually be taught since it runs counter to nature. This vice is particularly pernicious, since it has the appearance of a virtue and is the source of a myriad of crimes and cruelties. lines 14.1–37 – The greatest danger to the morals of children comes from the vices of their parents. lines 14.38–58 – People should restrain themselves from vice for the sake of their children. It is unjust for a father to criticize and punish a son who takes after himself. lines 14.59–85 – People are more concerned to present a clean atrium to outsiders than to keep their house free of vice for their children. The tastes acquired in childhood persist into adulthood. lines 14.86–95 – Caetronius squandered much of his wealth by building many fine houses; his son squandered the rest by doing the same. lines 14.96–106 – People learn to be Jewish from their parents. lines 14.107–134 – Avarice has the appearance of a virtue, but it leads to cruel deprivation of one's slaves and one's own self. lines 14.135–188 – It is madness to live like an indigent just to die rich. There is no amount of money or land that will satisfy greed, but ancient Romans veterans of the Punic wars or of the war against Pyrrhus were content with only two [[Jugerum (acres) of land in return for all their wounds. Impatient greed leads to crime. lines 14.189–209 – Become a lawyer, join the army, or become a merchant. Profit smells good, wherever it is from. Nobody inquires into where you got it, but you have to have it. lines 14.210–255 – The greedy son will surpass his father as much as Achilles did Peleus. Instilling avarice is the same as teaching a child every form of crime. A son whom you have taught to have no mercy will have no mercy on you either. lines 14.256–283 – Those who take risks to increase their fortunes are like tightrope walkers. Fleets sail wherever there is hope of profit. lines 14.284–302 – Avaricious men are willing to risk their lives and fortunes just to have a few more pieces of silver with someone's face and inscription on them. lines 14.303–316 – The anxiety of protecting wealth and possessions is a misery. Alexander the Great realized that the cynic Diogenes was happier than himself while living in his pottery home, since Alexander's anxieties and dangers matched his ambitions, while Diogenes was content with what he had and could easily replace. lines 14.316–331 – How much is enough then? As much as Epicurus or Socrates was content to possess is best, or – in the Roman manner – a fortune equal to the equestrian order. If twice or three times that does not suffice, then not even the wealth of Croesus or of Persia will suffice.

XV сатира: Қайырымдылықсыз адамдар жануарлардан да жаман

174 жол. Баяндаушы өркениетті сақтау үшін басқа адамдарға деген қайырымдылықтың маңыздылығын талқылайды. Өмірді сақтап қалу үшін кейде қиын жағдайларда шарасыздыққа түсіп, қатаң шаралар қабылдауға тура келсе де, тіпті ең қатыгез тайпалар да адам жеуден бас тартады. Бізге өзара көмек және қауіпсіздікте бірге өмір сүруге мүмкіндік беретін сана берілді. Дұшпандарымызға деген ашу-ызаны шектемейінше, біз жануарлардан да нашармыз. 15.1–26 Мысырда жануар басы бар ерекше құдайларға табынады, бірақ римдіктерге тән құдайларға емес. Сол сияқты, олар қалыпты тағамдарды жемейді, бірақ адам жеуге бейім. Одиссейдің Лестригондықтар мен Циклоптар туралы айтқан әңгімесіне сенбегендер болған шығар. Жақында Жоғарғы Мысырда бүкіл халық осы қылмысқа кінәлі болды. 15.27–32 Екі көршілес қала бір-бірін жек көреді. Бірі шабуыл жасағанда, екіншісі той жасап отырған. Жұмсақ ұстаулар тасқа, содан кейін садаққа айналды; бір жақ қашқанда, бір адам сығалап, қолға түсті. Оны жыртып, шикі етімен жеді. 15.93–131 Алайда, Васкондар кінәлі емес, өйткені олар Помпей Ұлының қоршауынан адам жеуге мәжбүр болды. Тіпті Артемиданың құрбандық тастағында да адамдар құрбандыққа шалынады, бірақ желмейді. 15.131–158 Қайырымдылық – адамды жануардан ажыратады. Жаратушы адамдарға сана (animus) және өмір (vita) сыйлады, осылайша адамдар азаматтық қоғамда бірге өмір сүре алады.

XVI сатира: Әскерлер заңнан жоғары

60 жол сақталған. Сақталған жолдардың басты тақырыбы – жай азаматтарға қарағанда солдаттардың артықшылықтары. 16.1–6 жолдар – Баяндаушы легиондарға қосылуға ниеттеніп, өйткені солдаттардың азаматтардан көп артықшылықтары бар. 16.7–34 жолдар – Солдаттар сот ісінен қорғалған, себебі оларды әскери лагерьде басқа солдаттардың арасында соттау керек, онда талапкер оларды қудалауға көмек таба алмайды және тіпті қиындықтары үшін жаза тартуы мүмкін. 16.35–50 жолдар – Солдаттар азаматтар сияқты сот ісі күтуге міндетті емес. 16.51–60 жолдар – Әкесі тірі кезде өсиет жасау құқығына тек солдаттар ғана ие, бұл солдат ұлдың әкесінен билікке ие болуына алып келеді.