Людвиг Хольбергтің 1741 жылғы «Нилс Климаның жер асты саяхаты» романдасы – әлеуметтік сатира, ғылыми фантастика. Аңыз әлемі, философия, дін тақырыбын қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1741 жылы Людвиг Холбергтің "Нильс Климнің жер астындағы саяхаттары" романы, бастапқыда латын тілінде Nicolai Klimii Iter Subterraneum (1741) деп жарияланған, норвегиялық-даниялық автор Людвиг Холберг жазған сатирикалық ғылыми-фантастикалық / фантастикалық роман. Оның жалғыз романы, ол утопиялық қоғамды сырттан қарап, сипаттайды және көбінесе мораль, ғылым, гендерлік теңдік, дін, үкіметтер және философия сияқты алуан түрлі мәдени және әлеуметтік тақырыптарды қысымға алады.
1741 novel by Ludvig Holberg
Niels Klim's Underground Travels, originally published in Latin as Nicolai Klimii Iter Subterraneum (1741), is a satirical science fiction/fantasy novel written by the Norwegian Danish author Ludvig Holberg. His only novel, it describes a utopian society from an outsider's point of view, and often pokes fun at diverse cultural and social topics such as morality, science, sexual equality, religion, governments, and philosophy.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның алғы сөзінде, оқиғаның барлық жай-күйі – кейіпкердің жер астындағы ерліктерінің шын оқиғасы екені айтылады. Кітаптағы сюжет бойынша, оқиға 1664 жылы Норвегияның Берген портындағы қалада, Клим Копенгаген университетінде философия мен теологияны оқып, үздік дипломмен бітіргеннен кейін Копенгагеннен оралғанда басталады. Оның құштарлығы қаладан жоғарырақ тау беткейіндегі ерекше үңгірді зерттеуге жетелейді, ол үнемі жылы ауаның желтерін шығарады. Ол шұңқырға құлайды, біраз уақыттан соң өзін бос кеңістікте қалқып жүргенін сезеді. Ішкі Күнді айналып жүретін планетаның орбитасында бірнеше күннен кейін, ол грифонның шабуылына ұшырайды және планетаға құлайды, оның аты Назар. Сол жерде ол қысқа уақытқа дейін саяхаттап, содан кейін өгіздің шабуылына ұшырайды. Ол ағашқа көтеріледі, және таңғалысы, ағаш қозғалып, сөйлей алады (оның бірі айқайлады), және ол алты қолға дейін және бұтақтардың астында беттері бар ағаш тәрізді жаратылыстар тарапынан тұтқынға алынады. Ол қала клеркінің әйеліне зорлық жасауға тырысқан деп айыпталады және сотқа тартылады. Іс қарастырылмайды және ол Поту Иесі (қазір орналасқан утопиялық мемлекет) тіл үйренуге жіберіледі. Клим тез арада потуан тілін үйренеді, бірақ бұл Ие оған жұмыс беру алдында оған жаман әсер етеді, өйткені потуандар егер адам бір мәселені баяу қабылдаса, оны жақсырақ түсінуге және шешуге болады деп санайды. Бірақ, ол өте баяу жүретін потуандарға қарағанда әлдеқайда ұзын аяқты болғандықтан, ол хаттарды және басқа да хабарларды жеткізу үшін Иенің жеке курьеры болады. Кітап барысында Клим потуандардың мәдениеті, діні, өмір салты және Назарда орналасқан көптеген елдер туралы жан-жақты баяндайды. Екі айлық жаяу саяхатынан кейін, ол ерлер мен әйелдердің теңдігіне және бірдей жұмыс істейтініне таңғалады, сондықтан ол Поту Иесіне әйелдерді қоғамдағы жоғары лауазымдардан алып тастау туралы ұсыныс жасайды. Оның ұсынысы жақсы қабылданбайды және ол Жер қыртысының ішкі жиегіне жер аударылады. Ол сезімтал маймылдар мекендейтін елмен танысады, ал бірнеше жылдан кейін ол Адамға ұқсайтын, Жер асты әлеміндегі жалғыз тіршілік иелері мекендейтін Куама жерінің императоры болады. Сол жерде ол үйленеді және ұл туады. Бірақ ол тағы да өзінің зұлымдығынан үйінен және ошағынан қуылды, қашып бара жатып шұңқырға түседі, ол оны қыртыс арқылы алып, қайтадан Бергенге жеткізеді. Онда қала тұрғындары оны Адасқан Яһуди деп қате түсінеді, көбінесе тілдік түсініспеушілікке байланысты (ол жас жігіттерден қай жерде екенін сұрайды, квамит тілінде, яғни Джеру Пикал Салим, ал жігіттер ол Иерусалим туралы айтып жатыр деп ойлайды). Ол он екі жыл бойы жолда болғанын біледі және оны ескі досы, мэр Абелин қабылдайды, ол Климнің айтқандарын жазады. Кейіннен ол Берген колледжінің директоры болып жұмысқа орналасады және үйленеді.
The novel starts with a foreword that assures that everything in the story is a real account of the title character's exploits in the Underworld. The story is set, according to the book, in the Norwegian harbor town of Bergen in 1664, after Klim returns from Copenhagen, where he has studied philosophy and theology at the University of Copenhagen and graduated magna cum laude. His curiosity drives him to investigate a strange cave in a mountainside above the town, which sends out regular gusts of warm air. He ends up falling down the hole, and after a while he finds himself floating in free space. After a few days of orbiting the planet which revolves around the inner sun, he is attacked by a gryphon, and he falls down on the planet, which is named Nazar. There he wanders about for a short while until he is attacked, this time by an ox. He climbs up into a tree, and to his astonishment the tree can move and talk (this one screamed), and he is taken prisoner by tree like creatures with up to six arms and faces just below the branches. He is accused of attempted rape on the town clerk's wife, and is put on trial. The case is dismissed and he is set by the Lord of Potu (the utopian state in which he now is located) to learn the language. Klim quickly learns the language of the Potuans, but this reflects badly on him when the Lord is about to issue him a job, because the Potuans believe that if one perceives a problem at a slow rate, the better it will be understood and solved. But, since he has considerably longer legs than the Potuans, who walk very slowly, he is set to be the Lord's personal courier, delivering letters and suchlike. During the course of the book, Klim vividly chronicles the culture of the Potuans, their religion, their way of life and the many different countries located on Nazar. After his two month long circumnavigation on foot, he is appalled by the fact that men and women are equal and share the same kind of jobs, so he files a suggestion to the Lord of Potu to remove women from higher positions in society. His suggestion is poorly received and he is sentenced to be exiled to the inner rim of the Earth's crust. There he becomes familiar with a country inhabited by sentient monkeys, and after a few years he becomes emperor of the land of Quama, inhabited by the only creatures in the Underworld that look like humans. There, he marries and fathers a son. But again he is driven from hearth and home due to his tyranny and as he escapes he falls into a hole, which carries him through the crust and back up to Bergen again. There, he is mistaken by the townsfolk to be the Wandering Jew, mostly due to a lingual misunderstanding (he asks a couple of young boys where he is in quamittian, which is Jeru Pikal Salim, and the boys think he is talking about Jerusalem). He learns that he has been away for twelve years, and is taken in by his old friend, mayor Abelin, who writes down everything Klim tells him. He later receives a job as principal of the college of Bergen, and marries.
Ықпал
Ол романның сатирикалық мазмұны Дания мен Норвегияда қырқыс дау тудыратынын білгендіктен, кітапты алғаш рет Германияда, латын тілінде жариялады. Осылайша ол өз отанын емес, одан әлдеқайда кең аудиторияға жеткізді. Роман оған бүкіл Еуропа бойынша үлкен даңқ әкелді. 1741 жылы дания, неміс, француз және голланд тілдерінде де аудармалары жарық көрді. Бұл кітап ғылыми фантастика тарихында маңызды орын алады, өйткені ол Лукианның (125-180 ж.ж.) "Шын оқиғасы", Иоганнес Кеплердің "Сомниум" (Түс, 1634), Сирано де Бержерактың "Ай мемлекеттері мен империяларының күлкілі тарихы" (1656), Джонатан Свифттің "Гулливердің саяхаттары" (1726) және Вольтердің "Микромегас" (1752) сияқты тарихтың алғашқы ғылыми фантастика романдарының бірі болып табылады. Осы туындылардың бір бөлігі "Ғылыми фантастикаға апаратын жол" антологиясының 1-томына енді. Бұл туынды Поның "Ашер үйінің құлауы" шығармасында еске алынады. Бұл – іші қуыс Жер концепциясын қолданған алғашқы ғылыми фантастика романдарының бірі. Даниялық коммунист жазушы және суретші Ханс Шерфиг [1905–1979] «Нильс Климнің жер астындағы саяхаты» повесінің көркемдік нұсқасын жасады, ол бастапқыда Данияның «Land og folk» (Ел және халық) газетінде 1955 жылдың 3 шілдесінен 1956 жылдың 21 қаңтарына дейін жарияланды, ал кейін 1961 жылдың қазанында «Сириус» баспасында, Рисков, Данияда кітап ретінде жарық көрді. Одан кейін 1984 жылы Дания телерадиокорпорациясы үшін 3 бөлімнен тұратын телесериал түсірілді, онда атау рөлінде актер Фритс Хельмут ойнады.
Holberg knew that the satirical content of the novel would cause an uproar in Denmark Norway, so the book was first published in Germany, in Latin. He thus reached a broader audience than he would have in his homeland. The novel made him widely acclaimed across Europe. Danish, German, French, and Dutch translations were also published in 1741. The book is significant in the history of science fiction, being one of the first science fiction novels in history along with Lucian's (125 180 AD) A True Story, Johannes Kepler's Somnium (The Dream, 1634), Cyrano de Bergerac's Comical History of the States and Empires of the Moon (1656), Jonathan Swift's Gulliver's Travels (1726), and Voltaire's Micromégas (1752). Along with a number of those stories, an excerpt was included in the anthology The Road to Science Fiction, Volume 1: From Gilgamesh to Wells. The work is referenced in Poe's "The Fall of the House of Usher". It is one of the first science fiction novels to use the Hollow Earth concept. The Danish Communist author and artist Hans Scherfig [1905–1979] created a graphic retelling of "Niels Klims underjordiske rejse", which was originally published in the Danish newspaper Land og folk [Country and people] from 3 July 1955 to 21 January 1956 and later as a book at Sirius Publishing House, Risskov, Denmark in October 1961. The story was adapted to a costly 3 episode TV series for The Danish Broadcasting Corporation in 1984, starring actor Frits Helmuth in the title role.
Айтуға арналған сөздер
Бір тарауда Клим Плиний Ескіге және оның "Naturalis Historia" еңбегіне сілтеме жасайды, өйткені оның Әлем асты тұрғындарының сипаттамалары басқа адамдарға тым қисынсыз көрінеді деп санайды. Кітапта нақты өмір сүрген бірнеше тұлға бар. Нильс Клим (1690 жылы қайтыс болды) Берген қаласының орталығындағы Ыстық Крест шіркеуінде қоңыраушы болып жұмыс істеген. Ол сонымен қатар кітап сатушы және баспагер де болған. Климнің кітаптағы досы, мэр Абелин де Расмус Кристенсен Абелин деген нақты адам болған, және ол Климнің өмір кезеңінде Берген қаласының мэрі қызметін атқарған.
In one chapter, Klim refers to Pliny the Elder and his Naturalis Historia when he feels that his descriptions of the Underworld inhabitants would seem too incredible for other humans to believe. There are a few characters in the book that were actual persons. Niels Klim (died 1690) was employed at Holy Cross Church, a church in downtown Bergen, as bellringer. He was also a retailer of books and a publisher. Klim's friend in the book, Mayor Abelin, was also a real person named Rasmus Christenssen Abelin, and he was mayor of Bergen in Klim's lifetime.