Кіріспе

1741 жылы Людвиг Холбергтің "Нильс Климнің жер астындағы саяхаттары" романы, бастапқыда латын тілінде Nicolai Klimii Iter Subterraneum (1741) деп жарияланған, норвегиялық-даниялық автор Людвиг Холберг жазған сатирикалық ғылыми-фантастикалық / фантастикалық роман. Оның жалғыз романы, ол утопиялық қоғамды сырттан қарап, сипаттайды және көбінесе мораль, ғылым, гендерлік теңдік, дін, үкіметтер және философия сияқты алуан түрлі мәдени және әлеуметтік тақырыптарды қысымға алады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның алғы сөзінде, оқиғаның барлық жай-күйі – кейіпкердің жер астындағы ерліктерінің шын оқиғасы екені айтылады. Кітаптағы сюжет бойынша, оқиға 1664 жылы Норвегияның Берген портындағы қалада, Клим Копенгаген университетінде философия мен теологияны оқып, үздік дипломмен бітіргеннен кейін Копенгагеннен оралғанда басталады. Оның құштарлығы қаладан жоғарырақ тау беткейіндегі ерекше үңгірді зерттеуге жетелейді, ол үнемі жылы ауаның желтерін шығарады. Ол шұңқырға құлайды, біраз уақыттан соң өзін бос кеңістікте қалқып жүргенін сезеді. Ішкі Күнді айналып жүретін планетаның орбитасында бірнеше күннен кейін, ол грифонның шабуылына ұшырайды және планетаға құлайды, оның аты Назар. Сол жерде ол қысқа уақытқа дейін саяхаттап, содан кейін өгіздің шабуылына ұшырайды. Ол ағашқа көтеріледі, және таңғалысы, ағаш қозғалып, сөйлей алады (оның бірі айқайлады), және ол алты қолға дейін және бұтақтардың астында беттері бар ағаш тәрізді жаратылыстар тарапынан тұтқынға алынады. Ол қала клеркінің әйеліне зорлық жасауға тырысқан деп айыпталады және сотқа тартылады. Іс қарастырылмайды және ол Поту Иесі (қазір орналасқан утопиялық мемлекет) тіл үйренуге жіберіледі. Клим тез арада потуан тілін үйренеді, бірақ бұл Ие оған жұмыс беру алдында оған жаман әсер етеді, өйткені потуандар егер адам бір мәселені баяу қабылдаса, оны жақсырақ түсінуге және шешуге болады деп санайды. Бірақ, ол өте баяу жүретін потуандарға қарағанда әлдеқайда ұзын аяқты болғандықтан, ол хаттарды және басқа да хабарларды жеткізу үшін Иенің жеке курьеры болады. Кітап барысында Клим потуандардың мәдениеті, діні, өмір салты және Назарда орналасқан көптеген елдер туралы жан-жақты баяндайды. Екі айлық жаяу саяхатынан кейін, ол ерлер мен әйелдердің теңдігіне және бірдей жұмыс істейтініне таңғалады, сондықтан ол Поту Иесіне әйелдерді қоғамдағы жоғары лауазымдардан алып тастау туралы ұсыныс жасайды. Оның ұсынысы жақсы қабылданбайды және ол Жер қыртысының ішкі жиегіне жер аударылады. Ол сезімтал маймылдар мекендейтін елмен танысады, ал бірнеше жылдан кейін ол Адамға ұқсайтын, Жер асты әлеміндегі жалғыз тіршілік иелері мекендейтін Куама жерінің императоры болады. Сол жерде ол үйленеді және ұл туады. Бірақ ол тағы да өзінің зұлымдығынан үйінен және ошағынан қуылды, қашып бара жатып шұңқырға түседі, ол оны қыртыс арқылы алып, қайтадан Бергенге жеткізеді. Онда қала тұрғындары оны Адасқан Яһуди деп қате түсінеді, көбінесе тілдік түсініспеушілікке байланысты (ол жас жігіттерден қай жерде екенін сұрайды, квамит тілінде, яғни Джеру Пикал Салим, ал жігіттер ол Иерусалим туралы айтып жатыр деп ойлайды). Ол он екі жыл бойы жолда болғанын біледі және оны ескі досы, мэр Абелин қабылдайды, ол Климнің айтқандарын жазады. Кейіннен ол Берген колледжінің директоры болып жұмысқа орналасады және үйленеді.

Ықпал

Ол романның сатирикалық мазмұны Дания мен Норвегияда қырқыс дау тудыратынын білгендіктен, кітапты алғаш рет Германияда, латын тілінде жариялады. Осылайша ол өз отанын емес, одан әлдеқайда кең аудиторияға жеткізді. Роман оған бүкіл Еуропа бойынша үлкен даңқ әкелді. 1741 жылы дания, неміс, француз және голланд тілдерінде де аудармалары жарық көрді. Бұл кітап ғылыми фантастика тарихында маңызды орын алады, өйткені ол Лукианның (125-180 ж.ж.) "Шын оқиғасы", Иоганнес Кеплердің "Сомниум" (Түс, 1634), Сирано де Бержерактың "Ай мемлекеттері мен империяларының күлкілі тарихы" (1656), Джонатан Свифттің "Гулливердің саяхаттары" (1726) және Вольтердің "Микромегас" (1752) сияқты тарихтың алғашқы ғылыми фантастика романдарының бірі болып табылады. Осы туындылардың бір бөлігі "Ғылыми фантастикаға апаратын жол" антологиясының 1-томына енді. Бұл туынды Поның "Ашер үйінің құлауы" шығармасында еске алынады. Бұл – іші қуыс Жер концепциясын қолданған алғашқы ғылыми фантастика романдарының бірі. Даниялық коммунист жазушы және суретші Ханс Шерфиг [1905–1979] «Нильс Климнің жер астындағы саяхаты» повесінің көркемдік нұсқасын жасады, ол бастапқыда Данияның «Land og folk» (Ел және халық) газетінде 1955 жылдың 3 шілдесінен 1956 жылдың 21 қаңтарына дейін жарияланды, ал кейін 1961 жылдың қазанында «Сириус» баспасында, Рисков, Данияда кітап ретінде жарық көрді. Одан кейін 1984 жылы Дания телерадиокорпорациясы үшін 3 бөлімнен тұратын телесериал түсірілді, онда атау рөлінде актер Фритс Хельмут ойнады.

Айтуға арналған сөздер

Бір тарауда Клим Плиний Ескіге және оның "Naturalis Historia" еңбегіне сілтеме жасайды, өйткені оның Әлем асты тұрғындарының сипаттамалары басқа адамдарға тым қисынсыз көрінеді деп санайды. Кітапта нақты өмір сүрген бірнеше тұлға бар. Нильс Клим (1690 жылы қайтыс болды) Берген қаласының орталығындағы Ыстық Крест шіркеуінде қоңыраушы болып жұмыс істеген. Ол сонымен қатар кітап сатушы және баспагер де болған. Климнің кітаптағы досы, мэр Абелин де Расмус Кристенсен Абелин деген нақты адам болған, және ол Климнің өмір кезеңінде Берген қаласының мэрі қызметін атқарған.