Кіріспе

2003 жылы Сабиха Сумардың «Хамош Пани» (Пенджаби: (Шахмухи), ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਪਾਨੀ (Гурмухи); Silent Waters) фильмі – 1970 жылдардың соңында Пенджаб ауылындағы күйеуін жоғалтқан анасы мен жас ұлының өмірін баяндайтын үнді-пакистан туындысы. Фильм Пакистан ауылында түсірілді және Үндістанда да көрсетілді. Ол 56-шы Локарно халықаралық кинофестивалінде (Швейцария) «Алтын барс» (үздік фильм), «Үздік әйел актер» және «Үздік режиссер» сияқты жеті марапатқа ие болды.

Сюжет

1979 жылы Пәкістанның Пенджаб провинциясының Чархи ауылында Айша (орта жастағы жесір) мектеп оқушысы Зубейдаға ғашық болған Салим есімді баласымен бірге тұрады. Айша өзін және Салимді күйеуінің зейнетақысымен және ауыл қыздарына Құран сабақтарымен қамтамасыз етеді. Ол ауылға құдыққа барудан бас тартады, ал көрші қыздары оған су тартады. Пошташы Әмин сияқты ауыл тұрғындары бұрынғы премьер-министр Зұлфиқар Әли Бхуттоның жақында Зия әл-Хақтың қолынан асылып қалуына алаңдайды. Жаңа әскери билеуші ислам заңын орындауға уәде беріп, ислам миссионерлері мен саяси топтарды қолдауға шақырды. Екі ислам белсендісі ауылға келіп, ауылдың чоудхуриі қолдауымен исламдық фанатизм туралы хабарды таратады және Ауғанстанға қарсы соғыс жүргізу үшін жауынгерлерді жинап алады. Ауылдың үлкендері олардың төзімсіздігі мен пуритандыққа қарсы, Зияның сайлауды кейінге қалдырғанына күмәнмен қарайды және белсенділер оларды сатқын деп айыптағанда ашуланады. Активистер ауыл жастарының арасында, соның ішінде Салимнің де ізбасарларын табады. Олар Салимді Равалпиндидегі саяси кездесуге қатысуға көндіреді, онда баяндамашылар аудиторияны Пәкістанның ислам мемлекетін құру үшін джихадқа баруға шақырады. Олардың құлшынысы мен ислам мен Пәкістанға қызмет етуге шақыруына қызығушылық танытқан Салим (ауыл шаруасынан гөрі көп нәрсе болғысы келетін) Зубейдадан ажырасып, анасынан алыстайды. Айша оны исламшылдарға еруден бас тартуға тырысады. Салим қыздар мектебінің айналасына "қорғану" үшін қабырға салуға көмектеседі және Зия әл-Хақтың исламдануы бойынша намаз кезінде ауыл дүкендерін жабуды талап етеді, ал Айша мен Зубейда оның өзгеруінен қорқады. Үндістан мен Пәкістан үкіметтері арасында келісімге қол қойылғаннан кейін, Үндістаннан Сикхтер діни сарайына бару үшін Сикхтер діни сарайына барушылар тобы Пакистанға келеді. Олар 1947 жылы Үндістанның қанды бөлінісі кезінде қашуға мәжбүр болған Чархи ауылына келеді. Бір паломшы зорлық-зомбылықтан аман қалған әпкесіне іздеуді қалайды. Қонақтарды ауылдың шаштаразшысы жылы қарсы алады, ал жау жақтастары - жап-жас мұсылман жастары. Салим анасының парызшылдарға тамақ жібергеніне ұялады және ауыл қыздарына мұсылман еместер көкке бара алатынын үйретеді. Қажы Аминді қоса алғанда, кейбір ауыл тұрғындарынан сикх әйелінің шабуылдан аман қалғанын білетіндерін сұрайды. Олар білмейтіндерін айтады, бірақ Әмин кейіннен қажының үйіне келіп, құдыққа ешқашан бармайтын әйелді іздеуді тапсырады. Үйіне су әкелетін қыздарды ілесіп, қажы Аишаны табады. Ол қыздан толқындардан аман қалған сикх әйелін біле ме деп сұрағанда, қыз оған алаңдай отырып, кетуге рұқсат береді. Салим хажидің анасымен сөйлесіп жатқанын көріп, оның "Веро" деп атағанын және әкесі өлер алдында оны көргісі келетінін айтады. Салим Айшаның Вейро екенін білгенде таңғалады. Ол 1947 жылы мұсылман тобы зорламас үшін ауылдың құдыққа секіру үшін тізбектелген ауылдың сикх әйелдерінің қатарында болды. Сикх еркектері (оның ішінде әкесі де бар) оның секіруін қалайды, бірақ Вейро қашып кетеді, кейін ол ұсталып, зорланып, түрмеге қамалады. Оның зорлаушысы өкінішпен оған үйленуге ұсыныс жасайды, ал ол мұсылман ретінде өмір сүре бастайды. Салим бұл туралы достарына хабарлайды, олар Айшадан ислам дінін жариялауын талап етеді; ол бас тартады және ауыл тұрғындары, оның ішінде оның ең жақсы достары да одан бас тартады. Ол отыз жылдан бері алғаш рет өзінен-өзі су алып келуде. Айша ағасымен құдықта кездеседі, бірақ онымен бірге барудан бас тартады, әкесі өзін-өзі өлтіруге итермелегенін айыптайды және оның мұсылман ретінде өмір сүріп жатқанын білгенде өзін қалай сезінетінін сұрайды. Оның оқшаулануы күшейеді, тек Зубейда ғана онымен байланыста болады. Айша өткенінен құтыла алмайтынын білген соң құдыққа секіреді. Салим оны жерлеп, құжаттары мен заттарын жинап, өзенге лақтырады. 2002 жылы Равалпиндиде Зубейда Айшаны еске алады. Көшеде ол исламдық ұйымның бас хатшысы, сақаллы Салимді көріп, ислам заңдарының демократиямен үйлесімділігі туралы сұрақтарға жауап береді.

Қабылдау

ИндияФм.com сайтынан Таран Адарш: «Өткен жылдардың көңіл-күйін көрсететін фильмге сирек кездесесің. Сабиха Сумардың "ХАМОС ПАНИ" ("Сайқын сулар") фильмі – осындай туындылардың бірі. Ой қозғайтын бұл фильм сізді 1979 жылғы Пәкістанға көшіреді, ал повесть жиі 1947 жылға толы шағылыстармен толықтырылған».