Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испания тағына тарихи талапкер, Жами де Борбон и де Борбон Парма, Мадрид герцогы ретінде танымал (27 маусым 1870 – 2 қазан 1931), Жами III деген атпен Испания тағына Карлист талапкері және Франция тағына Легитимист талапкері болды.
Historical claimant to the throne of Spain
Jaime de Borbón y de Borbón Parma, known as Duke of Madrid (27 June 1870 – 2 October 1931), was the Carlist claimant to the throne of Spain under the name Jaime III and the holder of the Legitimist claim to the throne of France.
Отбасы
Дон Хайме ешқашан үйленбеген және, мүмкін, балалары болмаған.
Don Jaime never married and probably had no children.
Ата-аналар
Дон Хаймедің әкесі, Карлос де Борбон (1848–1909), Карлос VII ретінде Карлдық таққа тікелей мұрагерлікпен келген төртінші талапкер (1868–1909) болды, ал кейінірек Карл XI ретінде француз тағына заңды талапкер ретінде танылды (1887–1909). Дон Хаймедің анасы, Маргарита де Бурбон-Парма (1847–1893), Парма герцогінің соңғы екі билеушісінің қызы және Парма герцогтігінің соңғы билеушісінің қарындасы болды. 1894 жылы Дон Хаймедің әкесі австриялық аристократ және француз герцогтарының бір тармағынан алыс туған Берте де Роханмен қайта үйленді, бірақ олардың балалары болмады.
Don Jaime's father, Carlos de Borbón (1848–1909), as Carlos VII was the 4th successive claimant to the Carlist throne (1868–1909) and later as Charles XI a legitimist claimant to the French one (1887–1909). Don Jaime's mother, Marguerite de Bourbon Parme (1847–1893), was daughter to the second last ruling Duke of Parma and sister to the last ruler of the Duchy of Parma. In 1894 Don Jaime's father remarried with Berthe de Rohan, an Austrian aristocrat and a distant descendant to a branch of French dukes, but the couple had no children.
Өзінің некеге тұру жоспарлары мен болжамдары
Жами 15 жасында Альфонсо XII-нің қызы Мерседеске үйлену туралы Альфонсоның жоспарлары туралы әңгімелер тарады, және бұл әңгімелер келесі жылдары да жалғасты. 26 жасында Дон Хайме Баварияның князі Людвигтің қызы Матильдамен әңгімелесіп, жақын қарым-қатынас орнатты. Нақты жағдай белгісіз, бірақ бұл қарым-қатынас оның әкесінің интригалары мен Мадридпен саяси мәселелерге байланысты тоқтап қалды. Кейіннен Варшавадағы орыс әскерінде қызмет еткенде Дон Хайме әйелдер туралы ойлаған, бірақ махаббат оқиғаларының ешқайсысы расталмады. 30 жасқа жеткенде ол Мария Сол Стюарт Фитц Джеймс, Австрияның Мария Аннусиатасы және Орлеанның Луизасына үйленеді деген әңгіме тарады. Шындығында, ол 16 жастағы Бурбон-Парм туған қызы Мария Антуанеттаға қызығушылық танытқан, бірақ бұл қарым-қатынастың мүмкін еместігін түсінген. Дон Хайме көп ұзамай оның сәл үлкен әпкесі Зитаға көңіл бөлді; бірақ кейбіреулер олардың үйленуге жақын болғанын айтса да, Зита өзінің туысына ешқашан жылы қарамаған. Содан кейін Коннафтың Патриция ханшайымы және Кайзер Вильгельм II-нің немересі туралы әңгімелер тарады; сондай-ақ, Дон Хаймедің бұрынғы аспазынан туған ұлы туралы сот ісі де болды. Ол 40 жасқа толғанда, дабыл қағу үнi күшейді және мұрагерлік мәселесі өзекті саяси мәселеге айналды. 50 жасқа толуға азық қалғанда Дон Хайме 19 жасар немересі Фабиола Массимоға үйлену жоспарларын жасады; ол Ватиканға рұқсат алу үшін өтініш жасады. Бірақ рұқсат берілмеді, себебі оның інісі наразылық білдірген немесе Мадрид сотының интригалары болды. 50 жасында газеттерде Дон Хаймедің аты-жөні айтылмаған «австриялық ханшайымдар», «танымал француз ханымы» немесе Бланка де Борбон и Леонға қатысты жоспарлары туралы хабарлар жарияланды. Соңғы әңгіме 58 жасында Филиппа де Брагансаға үйленеді деген болжамды қамтыды. Осы болжамдардың барлығы негізсіз деп толығымен жоққа шығаруға болмайды.
Already when Jaime was 15 there were rumors about alleged Alfonsist plans to get him married with Mercedes, daughter to Alfonso XII; the word kept circulating during the following years. When he was 26, Don Jaime developed at least cordial correspondence with Mathilde, daughter of Prince Ludwig of Bavaria. In unclear circumstances, possibly related to intrigues of his stepmother and political problems with Madrid the relationship dried up. Though when later serving in the Russian army in Warsaw Don Jaime had women in his mind there is no confirmation of any amorous episodes. In his mid 30s he was rumored to marry Maria Sol Stuart Fitz James, Maria Annunciata of Austria, and Louise of Orléans. In fact, he was attracted to a 16 year old Bourbon Parme cousin Marie Antoinette, but apparently realised impracticability of the would be relationship. Don Jaime soon started to pursue her slightly older sister Zita; though some claim that the two were about to get married the girl has never watched her cousin favourably. Rumors related to Princess Patricia of Connaught and a niece of Kaiser Wilhelm II followed; there was also a lawsuit about allegedly Don Jaime's son born by his former cook. When he was in his mid 40s the alarm bells were already ringing very loud and succession became a burning political issue. About to turn 50 Don Jaime mounted matrimonial plans focused on Fabiola Massimo, his 19 year old niece; he already approached the Vatican about a dispensation. The permission has reportedly been denied, either due to protests of his brother in law or intrigues of the Madrid court. When he was in his 50s newspapers floated news about Don Jaime's designs related to unnamed "princesas austriacas", "a distinguished French lady" or Blanca de Borbón y León. The last rumours were circulated when aged 58, he was supposed to marry Filipa de Bragança. It seems that at least not all of these speculations should be dismissed as entirely ungrounded.
Балалық шағы мен жастық шағы
Дон Хаймедің қалыптасу жылдары ата-анасының бірінің болмауымен сипатталады; 1877–1880 жылдардан басқа, жұбайлар көп бөлігінде бөлек өмір сүрді. 10 жасқа толғаннан бастап ұл отбасынан алыс тұрып, түрлі білім ошақтарында тәрбиеленді, қысқа демалыс уақытында ғана ата-анасымен және әпке-қарындастарымен кездесетін; алайда 1886–1889 жылдары анасымен және туыстарымен Виареджиода көбірек уақыт өткізді. Дон Хайме өте әртүрлі, халықаралық ортада өсті, француз, испан, неміс, ағылшын және итальян мәдениеттерімен танысты; ол жасөспірім кезінде-ақ осы тілдердің бәрін жетік меңгерді.
The formative years of Don Jaime are marked by absence of one or another parent; except the years of 1877–1880 the couple spent most of their time apart. Since turning 10 the boy lived away from the family boarded in various educational institutions, meeting his parents and sisters during short holiday spells; the exception were the years of 1886–1889, spent mostly with his mother and siblings in Viareggio. Don Jaime was growing up in rather cosmopolitan ambience, exposed to French, Spanish, German, English and Italian cultures; as a teenager he was already fluent in all these languages.
Балалық шақ
Дон Хайме тууы Карлист патшалығында династияның жалғасы ретінде тойланды, нәресте Испанияның болашақ патшасы ретінде жүздеген хабарламалармен күшті қарсы алынды. Бастапқыда Хайме ата-анасы және сәл үлкен әпкесімен Веве қаласына жақын Тур-де-Пейльдегі отбасының меншігіндегі Ла-Фараз сарайында болды. 1871 жылы олар Женевадағы Вилла-Бокажға көшті, онда Хаймедің анасы оның тағы бір әпкесін дүниеге әкелді. 1873 жылы Маргарита де Борбон, оның 3 баласы және көмекшілер, хатшылар мен қызметшілерден тұратын шағын сарайлық топ Пау қаласындағы Виль-дю-Мидиге көшірілді. Сол кезде Карл VII Испанияда үшінші Карлист соғысы кезінде әскерін басқарып жүрді; 1874 жылы бала анасымен бірге Карлисттар бақылап отырған аймақтағы әкесіне барды, униформа киіп, Карлист әскерлерінен ықыласты қарсы алуға ие болды. Пауға оралғаннан кейін Маргарита тағы екі қызды дүниеге әкелді. 1876 жылдың қыркүйегінде анасы, 5 баласы және патшалық свитасы – баланың ұстаздары да бар – Париждегі Рю-де-ла-Помпедегі қонақ үйге қоныстанды. Дон Карлос көбінесе саяхаттап, алдымен Америкаға, содан кейін Балқанға барды; ол 1877 жылдың соңында отбасына қосылды. 1876 жылдың соңында немесе 1877 жылдың басында Дон Хайме Рю-де-Вогирардағы беделді иезуиттік оқу орны – Коллеж де л’Иммакуле Консепсьонға қатынай бастады. Бастапқыда бала қиын жағдайға бейімделіп, таңғы сағат 4:30-да тұрып, қоғамдық көлікпен колледжге барып, түнде отбасына оралатын. Бұл 1880 жылы француз үкіметінің саяси қысымы салдарынан Карл VII Францияны тастап, Венецияға қоныс аударуға мәжбүр болғанда өзгерді. Сол кезде Дон Хайменің ата-анасының қарым-қатынасы нашарлаған еді; донья Маргарита күйеуімен бірге бармай, Виареджио маңындағы жеке меншігіне қоныстанды. Ата-анасы болмағандықтан, 1881 жылы оқу бағдарламасын аяқтағанға дейін бала басқа студенттермен бірге колледж ғимаратында тұрды.
The birth of Don Jaime was celebrated in the Carlist realm as an extension of the dynasty, the baby greeted by hundreds of messages as the future king of Spain. Initially Jaime remained with his parents and slightly older sister in Palais La Faraz, a mansion occupied by the family in Tour de Peilz near Vevey. In 1871 they moved to Villa Bocage in Geneva, where Jaime's mother gave birth to another of his sisters. In 1873 Margarita de Borbón, her 3 children and a small quasi court of assistants, secretaries and servants transferred to Ville du Midi in Pau. At that time Carlos VII was in Spain leading his troops during the Third Carlist War; in 1874 the boy with his mother visited his father on the Carlist held territory and dressed in uniform, was cheered with frenetic enthusiasm by Carlist soldiers. Upon return to Pau Margarita gave birth to two more daughters before in September 1876 the mother, 5 children and royal entourage – including preceptors of the boy – settled in a hotel at Rue de la Pompe in Paris. Don Carlos was mostly travelling, first on a journey to America and then to the Balkans; he joined the family in late 1877. Either in late 1876 or in early 1877 Don Jaime started frequenting Collège de l'Immaculée Conception at Rue de Vaugirard, a prestigious Jesuit establishment. Initially the boy followed a challenging semi board pattern; waking up as early as 4:30 am he travelled by public transport to the college and for the night he used to return to his family. This changed in 1880, when due to political pressure of the French government Carlos VII was forced to leave France and settled in Venice. At that time relations between Don Jaime's parents have already turned sour; doña Margarita decided not to accompany her husband and settled in own estate near Viareggio. With his parents away, until completing the curriculum in 1881 the boy lived on the college premises with other students.
Жасөспірім
1881 жылы ата-анасымен Италияда жазғы демалыстан кейін Дон Хайме Лондонға жақын Олд-Виндзордағы беделді иезуиттер колледжі – Бомонт колледжіне оқуға түсті. Бұл колледж Еуропаның түкпір-түкпірінен келген католик аристократиясын қабылдады, алайда ең көп саны ирланд балаларынан құралды. Бастапқыда Хайме бұрынғы ұстазы Барренамен бірге тұрды, ол Джеймс Хейз жаңа рухани жетекші болып тағайындалғанмен, тұру жағдайын жақсарту үшін Виндзорға көшіп келді; 1882 жылы Баррена кетіп, Хайме жалпы жатақханаға көшті. Ол, мүмкін, ең беделді студент болғандықтан, оған ерекше назар аударылды. Хаймені ата-анасы және Брайтон қаласында тұратын әкесінің әкесі жиі келіп көріп, ол демалысын Виареджиода немесе Венецияда өткізетін. Оның басқа балалармен қарым-қатынасы жақсы болған сияқты, бірақ ол өзімшілдікке және артық амбицияға бейім еді. Дон Хайме 1886 жылдың мамыр айында Бомонттың оқу бағдарламасын аяқтады. Сол жылы ол Шамбордтардан мүліктің бір бөлігін және Австриядағы жылжымайтын мүлікті, әсіресе Фрохсдорф сарайын мұра етті. Фельдкирхтегі Стелла Матутинада оқуын жалғастыру жоспарланған, бірақ 1887 жылдың көп бөлігі өте ауыр денсаулық мәселелерінен емделуге кетті, бұл бұрынғы газеттердің оның ауыруы туралы жазбаларына себеп болды; жоспардың бір бөлігі ретінде Дон Хайме Барди еңбектестерімен бірге Египетке және Палестинаға саяхат жасады. 1888 жылы Виареджиоға оралғаннан кейін ол Ватиканға алғашқы дипломатиялық миссиясын бастады; сонымен қатар, ол Испаниядағы Носедалистердің тарауына байланысты династиялық болжамдардың нысаны болды, сондай-ақ Англиядағы әскери білімі және Үндістандағы болашақ қызметі туралы әңгімелер тарады. 1889 жылы ол анасы мен әпкелерімен Виареджиода болған, Венециядағы әкесімен емес, отбасылық істермен немесе, мысалы, Фрохсдорфтағы әпкесінің үйлену тойына қатысу үшін, немесе анасымен бірге Париж галереялары мен мұражайларын аралау үшін Еуропа бойынша саяхат жасаған сияқты.
Following a summer break with his parents in Italy in 1881 Don Jaime entered Beaumont College, prestigious Jesuit establishment in Old Windsor near London. It was catering to Catholic aristocracy from all over Europe, though the largest contingent was formed by Irish boys. Initially Jaime lived with his old preceptor Barrena, who settled in Windsor to facilitate accommodation even though James Hayes was chosen as a new spiritual guide; in 1882 Barrena left and Jaime moved to common dormitory. As perhaps the most prestigious student he received special treatment. Visited by parents and paternal grandfather, who lived in Brighton, Jaime used to spend holidays in Viareggio or Venice. It seems that his relations with other boys were good, though he tended to patronising and excess of ambition. Don Jaime completed the Beaumont curriculum in May 1886. The same year he inherited from the Chambords part of their fortune and real estates in Austria, in particular the Frohsdorf palace. There were plans about further education in Stella Matutina in Feldkirch, but most of 1887 was spent on recovery from very serious health problems, which had earlier prompted some papers to report his agony; part of the scheme was Don Jaime's trip with his Bardi uncles to Egypt and Palestine. Following return to Viareggio in 1888 he embarked on his first diplomatic mission to Vatican; he was also subject to dynastic speculations related to Nocedalista break up in Spain and these about his future military education in England and would be service in India. He seems to have stayed with his mother and sisters in Viareggio rather than with his father in Venice, in 1889 recorded as travelling across Europe either on family business, e. g. to attend the wedding of his sister in Frohsdorf, or on leisure, e. g. with his mother visiting the galleries and museums of Paris.
Ерте жастағы ересек
Карлос VII-нің Англияда әскери мансап қуатын Дон Хайме туралы болжамды пікірін британдықтармен талқылағаны белгісіз. Соңында 1890 жылы Дон Хайме әскери білім алуға кірісті, бірақ Сандхерст емес, Винер-Нойштадт қаласындағы Терезиан әскери академиясында. Анасы оны әлі де балаша санағандықтан, онымен бірге отбасылық сенімді тұлға Мигель Ортигоса да болды. Дон Хаймедің әскери білімі туралы көбінесе мәлімет жоқ және оның қай әскери салаға бағытталғаны белгісіз. Академиядағы кейінгі қарсыластарының айтуынша, Дон Хайме католиктік қағидаларынан қол үзген және дәстүршіл бағыттан шатқаяды. Ол 1893 жылы бітірді, бірақ Карлос VII мен кайзер арасындағы саяси келіспеушіліктер апатқа ұшырады: Дон Хайме офицерлік шенге көтерілмеді және императорлық армияға қабылданбады. 1894–1895 жылдар көбінесе саяхаттарға арналды, алыс сапарлар – Үндістан, Сиам, Индонезия және Филиппинге саяхаттар, немесе қысқа сапарлар, мысалы, испандық Мароккоға. 1894 жылы ол бала кезінен бері алғаш рет Испанияға сапар жасады; ресми түрде жасырын және Васко-Наварралық карлист көшбасшысы Тирсо де Олазабальмен бірге. 37 күндік сапары барысында Дон Хайме көп рет танылды. Ол бірқатар жақсы тілекке толы әңгімелерге себепкер болды, ал оның саяхаты баспасөзде кеңінен талқыланды. Шамамен 1890 жылдардың ортасында Дон Карлос ұлының Еуропаның ірі әскерлерінің бірінде әскери мансап бастауының мүмкіндіктерін қарастырды. Дон Хайме Австрия императорлық армиясында қызмет етуі мүмкін емес еді; британдық немесе неміс армиясының қарастырылған опция болғандығы белгісіз. Соңында Дон Карлос 1877 жылғы Санкт-Петербург сарайымен қарым-қатынасын жаңартты және 1895 жылдың соңында Дон Хайме орыс армиясына қосылатыны туралы келісімге келді.
It is not clear whether Carlos VII has discussed with the British his alleged vision of Don Jaime pursuing a military career in England. Eventually in 1890 Don Jaime indeed commenced military education, though not in Sandhurst but in Theresianische Militärakademie in Wiener Neustadt. Still considered childish by his mother, he was accompanied by a family trustee, Miguel Ortigosa. Almost no details on Don Jaime's military education are available and it is not known whether and if yes what army branch he opted for. According to his later opponents in the academy Don Jaime became loose on his Catholic practices and got somewhat derailed from Traditionalist track. He graduated in 1893, but mounting political differences between Carlos VII and the kaiser produced a disaster: Don Jaime was neither promoted to officer rank nor admitted to the imperial army. The years of 1894–1895 were dedicated mostly to travelling, be it distant voyages like the tour to India, Siam, Indoniesia and the Philippines, or shorter trips, e. g. to the Spanish Morocco. It was in 1894 that for the first time since the early childhood days he visited Spain; officially incognito and accompanied by a Vasco Navarrese Carlist leader Tirso de Olazábal, during his 37 day tour Don Jaime was many times identified. He gave rise to a number of rather friendly anecdotes, while his journey was widely discussed in the press. Most likely in the mid 1890s Don Carlos explored perspectives of his son commencing a military career in one of major European armies. Don Jaime's service in the imperial Austrian army was out of the question; it is not clear whether the British or the German army was at any point considered an option. Eventually Don Carlos renewed his 1877 relations with the St. Petersburg court and some time late 1895 it was agreed that Don Jaime would join the Russian army.
Варшаваның сиқыры
1896 жылдың сәуір және маусым айлары аралығында Дон Хайме Одессадағы кавалерия бөліміне қосылды, онда ол қалыпты гарнизондық қызмет атқарды. 1897 жылдың соңында ол Варшаваға ауысу бұйрығын алды, ол 1898 жылдың наурыз айының соңында немесе сәуір айының басында Варшаваға жетті. 1903 жылдың соңында Австрияға аттанғанға дейін ол онда шамамен 6 жыл үзіліс-үзіліспен қызмет етті. Дон Хаймедің қаладағы болуы оның саяси карьерасы үшін аса маңызды болмаса да, оның есейген кезеңі үшін бұл қызмет қаншалықты маңызды болғаны әлі анық емес.
Between April and June 1896 Don Jaime joined a cavalry unit in Odessa, where he performed a routine garrison service. In late 1897 he received a transfer order to Warsaw, where he arrived in late March or early April 1898. He spent there almost 6 years on the highly intermittent basis, until he departed for Austria in late 1903. Though in terms of his political career Don Jaime's stay in the city was of little relevance, it is not clear to what extent the service mattered as his formative period.
Әскери мансап
Дон Хайме кем дегенде жарты жыл Ресей армиясында болғаннан кейін Варшаваға келді; бұрын Одессадағы атқыштар полкінде қызмет еткен. Принцтің Қара теңіз жағалауын неге қалдырғаны және оны Варшаваға жеткізген саяси, дипломатиялық немесе әскери механизм қандай болғаны белгісіз; мұндай шешім отбасылық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. Варшава гарнизонының маңызды рөліне қарамастан, саяхатқа ыңғайлы болғанымен, бұл қызмет әскери жағынан қиын болды, әсіресе Дон Хайме Гродно гусарлық лейб-гвардия полкіне (Гродненский гусарский лейб гвардии полк) бекітілгеніне байланысты. Оның жаңа бөлімшесі – өте беделді, тіпті кейбір жағдайларда мақтанғақ аристократиялық орыс топтарының басымдығын көрсететін, лейб-гвардия санаттарына кіретін атқыштар полкі болды. Дон Хайме Варшаваға келгендегі шені толыққанды белгісіз; испан баспасөзінде оны «теньенте», ал поляк баспасөзінде «chorąży» деп атаған. Ресми орыс құжаты қолжетімді емес; ең мүмкін шені – «прапорщик» (прапорщик; энсинге тең). 1900 жылдың 17 қыркүйегінде ол ресми түрде «поручик» (поручик; лейтенантқа тең) шеніне көтерілді және осы шенде Варшавадағы қызметінің соңына дейін болды, бірақ 1904 жылы «капитан» (капитан; капитанға тең) және соңында «полковник» (полковник; полковникке тең) шеніне ие болды. Кернеуге алынған деректердің ешқайсысы Дон Хайме полкте қандай қызмет атқарғаны туралы мәлімет бермейді және оның полк штабында немесе эскадрильялардың бірінде қызмет еткені белгісіз. 1902 жылдың соңында баспасөз хабарлағандай, 6 айлық демалыстан оралғаннан кейін, келесі мамыр айында Дон Хайме қызметтен босату туралы өтініш беруге ниеттенген, бірақ 1903 жылдың жазында ол әлі де қызмет ететіні хабарланды. 1903 жылдың қазанында ол гусар полкінен Варшава округінің командиріне жеке штабқа ауыстырылды.
Don Jaime arrived in Warsaw following at least half a year spell in the Russian army; he had served in a cavalry regiment in Odessa before. It is not clear why the prince left the Black Sea coast and what political, diplomatic or military mechanism got him landed in Warsaw; the choice was probably determined by family logistics. Though convenient travelwise, given the role of Warsaw garrison the assignment was a challenge from military perspective, especially that Don Jaime was assigned to the Life Guard Grodno Hussar Regiment (Гродненский гусарский лейб гвардии полк). His new unit was a cavalry regiment forming part of the very prestigious if not somewhat snobbish, Russian aristocracy dominated Life Guard category. It is not entirely clear what was Don Jaime's rank when he arrived in Warsaw; Spanish press referred to him as "teniente", Polish press referred to him as "chorąży". There is no official Russian document available for consultation; the most likely rank was "Praporshchik" (прапорщик; equivalent to Ensign). On 17 September 1900 he was formally promoted to the rank of "Poruchik" (поручик; equivalent to Lieutenant) and at that rank he served until the end of his actual Warsaw assignment, though in 1904 he was promoted to the rank of "Kapitan" (капитан; equivalent to captain) and finally to "Polkovnik" (полковник; equivalent to Colonel). None of the sources consulted provides any information on Don Jaime's function in the regiment and it is not known whether he served in regimental staff or with any of the squadrons. In late 1902 the press reported that upon return from a just commencing 6 month leave, the following May Don Jaime would intend to seek release from duty, but in late summer 1903 he was still reported serving. In October 1903 he was transferred from the Hussar Regiment to personal staff assigned to the Warsaw district commander.
Ұзақтығы және қосалқы кезеңдері
Ол 1897 жылдың желтоқсанында Варшаваға ресми түрде тағайындалса да, және 1904-1906 жылдар аралығында қалада бірнеше қысқа мерзім өткізген болса да, Дон Хайме 1898 жылдың наурызынан бұрын және 1903 жылдың қазанынан кейін Варшавада қызмет еткендігі туралы ешқандай растау жоқ. Оның міндеті көбінесе үзіліс-үзіліс болып орындалды; жоғарыда аталған мерзімдер арасында ол қалада барлығы 40 ай, шамамен жылына жарты жылдан сәл артық уақыт өткізді. 1898 және 1899 жылдардан басқа, ол қараша айында кететін, себебі жергілікті күзгі ауа райы оған қолайлы келмейтін; Дон Хайме әдетте сәуір айында қызметке оралатын. 1899 жылдың қарашасынан 1900 жылдың маусымына дейінгі кезең ең ұзақ үзіліссіз болды. Кемінде бір айға созылатын демалыс кезеңдерімен үзілген, Варшавадағы оның қызметі 8 жеке кезеңге бөлінді. Қызметтен тыс болғанда, Дон Хайме Австрия-Венгрия, Италия және Францияда демалыста болды немесе Ресей армиясында қызмет атқарды: Ресейдің Түркия, Ауғанстан және Парсымен шекарасындағы шекаралау комиссиясының мүшесі ретінде (1899 жылдың жазынан күзіне дейін), Боксер көтерілісі кезінде (1900 жылдың жазынан 1901 жылдың көктеміне дейін) және Рус-жапон соғысы кезінде (1904 жылдың көктемінен бастап) жауынгерлік бөлімдерде болды. Ол сонымен қатар Польша ауылдарында қысқа демалыс алды. Ол Варшавада соңғы рет 1903 жылдың күзінде тіркелді және сол жылдың соңына дейін қаладан кеткен. Ол осы уақытқа дейін гусар полкінен босатылғандықтан, Варшавадағы қызметін аяқтауға ниеттенген болуы мүмкін. 1904 жылдың басында Жапонияға қарсы соғыс басталғанда, Дон Хайме әкесімен бірге Венецияда болды, онда оған қаруға шақыру келді. Николай II-ні Санкт-Петербургте қабылдамас бұрын ол Варшавада бірнеше күн болған болуы мүмкін, бірақ бұл факт жергілікті баспасөзде жазылмаған. Сондай-ақ, 1905 жылдың маусымында (Австриядан Санкт-Петербургке және кері жолда) және 1906 жылдың шілде/тамызында (Парижден Санкт-Петербургке және кері жолда) Варшавада бірнеше күн болған болуы мүмкін, бірақ бұл деректерде расталмаған.
Though he was formally appointed to Warsaw in December 1897 and though it is likely he spent a few brief spells in the city between 1904 and 1906, there is no confirmation of Don Jaime actually serving in Warsaw before March 1898 and after October 1903. His duty was largely performed on the on and off basis; in between the above dates he spent in total some 40 months in the city, on average slightly more than half a year per annum. Except 1898 and 1899 he used to leave around November, as allegedly the local autumn weather did not serve him well; Don Jaime was usually returning to service around April. The longest uninterrupted stay identified was between November 1899 and June 1900. Punctuated by at least month long breaks of leave periods, his service in Warsaw broke down to 8 separate strings. When away, Don Jaime was either on leave in Austria Hungary, Italy and France or on service assignments with the Russian army: as member of demarcation commission at Russian frontier with Turkey, Afghanistan and Persia (from summer to fall 1899), in combat units during the Boxer Uprising (from summer 1900 until spring 1901) and during the Russo Japanese War (starting the spring of 1904). He also spent brief rest periods in the Polish countryside. He was last reported in Warsaw in late autumn of 1903, leaving the city some time by the end of the year. As at that time he was already released from the hussar regiment, it is likely he intended to terminate his Warsaw service. During outbreak of the war against Japan in early 1904 Don Jaime was with his father in Venice, where he was reached by the call to arms; before having been received by Nicholas II in St. Petersburg in March he was likely to have stayed few days in Warsaw, though this was not recorded by the local press. It is also possible—though not confirmed in sources—that he spent few days in Warsaw in June 1905 (en route from Austria to St. Petersburg and back) and in July/August 1906 (en route from Paris to St. Petersburg and back)
Қытайдағы демалыс
Боксерлік көтеріліс басталғаннан кейін Дон Хайме Санкт-Петербургке сапар шегіп, император әскерлеріне қосылуға рұқсат сұрады. Жеке кездесуде патша Николай II оның өтінішіне келісімін берді, бірақ өмірінің "тек өзіне ғана емес, сонымен қатар еліне де" тиесілі екенін еске салып, сақ болуын өтінді. 1900 жылдың тамыз айының ортасында Дон Хайме Варшавадан Одессаға аттанды, содан кейін Ресейдің әскери тасымалдау кемесіне мініп Порт-Артурға жетті, онда ресейлік контингентке қосылды. Ол генерал Константин Церпицкий корпусына бекітілді, оның әскерлері қыркүйек айында Солтүстік-Шығыс Қытайдағы Шанхай өтеқасы бағытында ілгеріледі. Дон Хайме қызметі туралы нақты мәліметтер аз, ал бар мәліметтердің кейбіреулері күмәнді көрінеді. Патшалық өмірбаян бір-біріне қайшы келетін ақпараттар келтіреді: бір жағынан, Дон Хайме Церпицкийдің жеке хатшысы болған, екінші жағынан, ол екі ресейлік ротаның шабуылын басқарған немесе қоршауға алынған француз бөлімін құтқаруға келген күштерді жетектеген делінеді. Карлист тарихында еске алынған эпизод Дон Хаймедің әскери шеберлігін, сондай-ақ католик дініне деген ықыласын көрсеткені туралы айтады. Ол Шанхайгуаннан епископ Конрад Абельс басқарған бельгиялық-голландиялық католик миссиясын, Манжурияда боксерлермен қоршауға алынған миссияны құтқару үшін сәтті тапсырма орындаған. Көптеген қиындықтарға қарамастан, Дон Хайме адмирал Алексеевтің бұрыңғы кері шегіну бұйрығына қарамастан, аймақты күзетуге патшаның жеке рұқсатын алды. Желтоқсан айында Дон Хайме тифпен ауырып, жоғары температурасымен Нагасакидегі ресейлік әскери-теңіз ауруханасына эвакуацияланды. 1901 жылдың ақпан айында ол Францияға кемемен аттанды, ал 1901 жылдың наурыз айының ортасында Марсельге жетті. Белгиялық дін қызметкерлерін құтқарған шабуылы үшін ол Леопольд орденімен марапатталды, сонымен қатар Ардагерлер легионымен марапаттау туралы ұсыныс жасалды, бірақ оның оны алғандығы расталмады.
Following outbreak of the Boxer Rebellion Don Jaime travelled to St. Petersburg to request permission to join the imperial troops. During a personal meeting the tsar Nicholas II consented but asked him to be careful, as his life belonged "not only to him, but also to his country". In mid August 1900 Don Jaime left Warsaw for Odessa; he then boarded a Russian military transport ship which took him to Port Arthur, where he joined a Russian contingent He was assigned to the corps of general Konstantin Tserpitsky, whose troops in September advanced in north eastern China towards the Shanhai Pass. There is almost no verifiable information on Don Jaime's service and some details available look dubious. A hagiographic biography provides conflicting information; on the one hand it suggests that Don Jaime served as Tserpitsky's aide de camp, on the other, that he led two Russian companies during a charge or headed reinforcements which came to rescue of a beleaguered French unit. The episode celebrated in the Carlist narrative was the one which supposedly demonstrated Don Jaime's military competence, but also his Catholic zeal. He reportedly commanded a successful relief assignment, deployed from Shanhaiguan to assist a Belgian Dutch Catholic mission headed by bishop Conrad Abels and besieged by the Boxers in Manchuria. At great personal cost Don Jaime later obtained tsar's personal authorization to garrison the area despite earlier admiral Alekseyev's orders to withdraw. In December Don Jaime contracted typhus and with high fever he was evacuated to a Russian naval hospital in Nagasaki. From there in February 1901 he sailed to France; in mid March 1901 Don Jaime arrived in Marseille. Because of his raid which reportedly saved the Belgian religious he was awarded the Order of Leopold; it was also proposed that he is awarded the Legion of Honor, but there is no confirmation that he has actually received it.
Жеке өмір
Бастапқыда Дон Хайме жартылай ауылдық, әскери билікке бағынған Сильце қаласының шетінде, қала әкімшілік шегінен тыс жерде тұрды; оның үйі Агриколя Дольная көшесіндегі полк офицерлерінің казармасындағы қарапайым бір бөлмелі пәтер еді, жанында екі жеке қызметкер – олардың бірі испандық – тұрды. 1900 жылдың маусым айынан бастап ол Шопена көшесі, 8 мекенжайында, сәнді, беделді ауданда және жаңа салынған пәтерлер үйінде тұрғаны туралы хабарланды. Дон Хайме төмен шенді болса да, ресми кештелерге қатысып, Романовтар әулетінің мүшелері, әскери округ қолбасшысы сияқты жоғары ресейлік генералдар немесе Варшава президенті сияқты шенеуніктермен бірге отырды. Ол сирек-сирек жергілікті элитаның бас қосуларына қатысты, немесе оның алыс туыстарының сапарымен байланысты болды, мысалы, Альенсон герцогы Фердинанд немесе граф Мичислав Воронецкий сияқты поляк аристократтарының тойларына қатысты. Дін өкілдерімен таныс болғанымен, Дон Хайме жалпы алғанда жергілікті қоғамдық өмірге қатыспады; ол бос уақытын театрлар мен мейрамханаларда өткізетінін айтты және ол сол жерлерде де көзге түсті. Дегенмен, ол спортшы ретінде қала тұрғындары арасында танымал болды; жергілікті ат жарысы клубына қосылғаннан басқа, ол көбінесе автомобильдермен айналысқаны үшін танылды. Ол Варшавадағы алғашқы автомобильдердің біріне – қала тұрғындары жақсы білетін De Dion Bouton машинасына ие болды. Ол ең жақын байланыста болған жергілікті тұрғын – Варшавада автомобильді дамытудың пионері және алғашқы автосалонның иесі Станислав Гроцки еді; жергілікті автокөлік жанкүйерлері Дон Хайме автомобиль саяхатын бастағанда оны қарсы алып, сәлемдесті. Кездейсоқ жағдайда Дон Хайме "үрлеушілер, шаруалар және мейманхана иелері" тарапынан да спортшы ретінде құттықталды. Испан баспасөзі Мадридтен оны көру үшін келген карлист шенеуніктер туралы хабарлады, бірақ поляк баспасөзі ешқандай сапар туралы жазған жоқ.
Initially Don Jaime lived in a semi rural, military dominated Sielce suburb, hardly within the administrative city limits; his residence was a modest one room apartment in the regimental officers' barracks building at Агриколя Дольная street, with two batmen – one of them Spanish – living next door. Starting June 1900 he was already reported as living at Шопена street 8, in a plushy, prestigious area and in a newly constructed apartment building. Despite his modest rank Don Jaime took part in official feasts seated among most prestigious participants, be it members of the House of Romanov, top Russian generals like military district commander or civil officials like president of Warsaw. Very sporadically he was reported as taking part in gatherings of local elites, either those associated with visits of his distant relatives like Ferdinand Duke of Alençon or feasts of apparently unrelated Polish aristocrats like count Mieczysław Woroniecki. Though possibly familiar with religious hierarchs, in general Don Jaime was not listed as engaged in local community life; he declared spending his free time in theatres and restaurants and indeed was noted there. He was, however, a noticeable city figure as a sportsman; apart from joining the local horse racing society he was particularly recognised for automobile activities. He owned one of the first cars in Warsaw, a De Dion Bouton machine allegedly well recognised by the city dwellers. The only local he seemed to have been in closer relations with was Stanisław Grodzki, a Warsaw automobile pioneer and owner of the first car dealership; local motor fans were greeting Don Jaime when he was launching his automobile trips. Rather accidentally Don Jaime was also acknowledged and cheered as a sportsman by "forgemen, peasants and innkeepers". Spanish press reported Carlist officials departing from Madrid to see him, but the Polish one has not noted any visits paid.
Саясат
Сол кездегі Варшава баспасөзі Испаниядағы жағдайлар туралы жақсы хабардар болды, АҚШ-қа қарсы соғыс жүйелі түрде жарияланды, тіпті Кортес сайлауларының нәтижелері ең ұсақ бөлшектерге дейін талқыланды; мысалы, 1899 жылы 4 карлист сайланған деп хабарланды. Испанияның саяси өмірі, кейде меңсіреушілік үнмен болса да, өте дәл, тіпті болжамды сипатталды. Поляктардың өте азы ғана карлистердің кім екенін білді, тіпті оны әзілмен айтушы еді. Карлизмге сілтемелер жаңалықтарда кездессе де, осы хабарларды Варшавада тұратын Дон Хаймемен байланыстыру сирек кездесетін жағдай еді. Баспасөз жазбаларында Дон Хайме көбінесе «Оның Корольдік Салтанаты» деп аталатын, әдепті стиль сақталды, ол ешқашан ықылассыздықтан аспады. Карлистерге қатысты жау немесе достық көзқарас ешбір жағдайда анықталған жоқ. Дон Хаймемен жүргізілген сұхбаттар құрметті және жылы тонмен өтті, бірақ олар саяси насихатқа ұласпады; кейбіреулері карлист мәселесіне қатысты сәл ирониялы болды. Ресей мен карлизм арасындағы қарым-қатынас тарихи түрде бейтараптықпен және кейде өзара жанашырлықтың сирек кездесетін көріністерімен ерекшеленді. Дон Хайме ешқандай саяси бастамаға қатысқан жоқ, бірақ Романов әулетінің мүшелерімен бірге ресми орыс тойларына қатысуы саяси мәнге ие болды. Бір рет ханзада поляктардың ықыласын тудыруға тырысып, соңғы карлист соғысындағы легитимист әскерлерінің қатарындағы поляк жауынгерлері туралы айтты; ресми испандық дипломатиялық қызметтер оны тығыз бақылауда ұстауға тырысты. 1905 жылы Варшавада болған ұлттық және әлеуметтік толқулар Дон Хайме қаладан кеткеннен кейін болды; оған өз пікірін білдіруге немесе тарап тартуға мүмкіндік болмады. Дон Хайме 1931 жылғы 23 сәуірдегі манифестінде орыс революциясына жасаған белгісіз жеке сілтемелерінің 1905 жылғы оқиғалармен байланысы бар-жоғы белгісіз.
The Warsaw press of the era was fairly well informed about developments in Spain, with war against the United States systematically reported and even results of the Cortes elections discussed down to minuscule details; e. g. in 1899 there were 4 Carlists noted as elected. Spanish political life was depicted rather accurately if not indeed prophetically, though at times with some patronising tones. It was acknowledged—even in jokes—that very few Poles knew who the Carlists were. Despite occasional references to Carlism in news columns, cases of linking these reports with Don Jaime residing in Warsaw were rather exceptional. Usually press notes referred to Don Jaime as "His Royal Highness", they were maintained in polite style which has never turned into anything more than sympathetic desinteressement. Not a single case of either hostile or friendly stance towards the Carlists has been identified. Though interviews with Don Jaime adhered to respectful and warm tone, they by no means amounted to political proselytism; some of them sounded slightly ironic about the Carlist cause. Historically relations between Russia and Carlism have been marked by indifference with occasional demonstrations of mutual sympathy. Don Jaime has not been noted as involved in any political initiatives, though his taking part in official Russian feasts with members of the House of Romanov participating was clearly flavoured with political undertones. At one opportunity the prince made some effort to court the Poles, referring to alleged Polish combatants in ranks of the legitimist troops during the last Carlist war; official Spanish diplomatic services tried to keep a close watch on him. National and social unrest which erupted in Warsaw in 1905 occurred after Don Jaime had already left the city; he had little opportunity to make his own opinion let alone take sides. It is not clear whether vague personal references to the Russian revolution, made by Don Jaime in his 23 April 1931 manifesto, were anyhow related to the 1905 events.
Варшаваның көзқарасы
Дон Хайме 20 жасында, жастық пен орта жастың аралығында, Ресей армиясына қосылды, қарапайым, жайлы мінезді, үйленуге азырақ қалғанда және халықаралық мансабын бастауға дайын тұрды. Оның соңғы, қысқа мерзімді Варшавадағы қызметі 30 жасқа толғанда болды, сол кезде кейбір адамдар оны сәл көңілі тоңған адам ретінде қарады. Өмірінің соңына дейін ол өте күдікті, тіпті құпиялы тұлға болып қала берді және тарихнамада осылай танылды. Ресей армиясындағы қызметі оның қалыптасуына қаншалықты әсер еткені белгісіз. Императорлық гвардия корпусының офицерлері ерекше топты құрады, олардың өзіндік ерекшеліктері, құндылықтары және рәсімдері болды, әсіресе этникалық жат ортада. Польшалық стереотип бойынша, олар циниктер тобы болған, олардың сүйікті ойын-сауықтары әйелдермен араласу, ішімдік ішу және империяның батыс гарнизонында еврейлерді мазалау еді, бұл орыс офицерлерінің арасында "весёлая варшавка" деп белгілі болған. Оның карлист оппоненттерінің кейбіреулері 1900 жылдардың басында Дон Хайме идеологиялық тұрғыдан жаңылып кеткенін мәлімдеді. Дон Хайме алдағы онжылдықтарда Варшавадағы қызметіне ашық және нақты сілтеме жасаған жоқ. Испан тарихнамасында Варшавадағы кезең әдетте маргиналды түрде қарастырылады. Дон Хаймедің Қашық Шығыстағы әскери мансабы кейде қызығушылық тудырады, бірақ оның Ресей армиясындағы қызметі Карлизм ішіндегі Испанияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөліне байланысты даулар талқыланғанда ғана еске алынады. Карлизм тарихына арналған еңбектер Дон Хаймедің 1910 жылдардағы ішкі қақтығыстардағы рөліне немесе Беренгердің "диктабландасы" мен 1930 жылдардың басындағы Екінші испан республикасы кезіндегі оның соңғы жылдарына назар аударады. Польша тарихнамасында оның гусарлық қызметі көбінесе назарсыз қалды. Испан-поляк қарым-қатынастарына арналған зерттеулер Пабло Пикассо немесе Кармен Лафорет сияқты танымал тұлғалардың қысқаша поляк эпизодтарын мойындайды, бірақ олар Дон Хаймеге ешқандай назар бөлмейді, тіпті София Касанова (1907–1945) және Игнасио Идальго де Циснерос (1950–1962) сияқты Варшавада тұрақты тұратын ең танымал испандықтардың бірі болса да.
Don Jaime joined the Russian army in his mid 20s, in between youth and mid age, straightforward, easy going, just about to get married and to launch his international career. His last, brief Warsaw spells occurred when he was in his mid 30s, a solitary who by some was already viewed as a bit of a disappointment. For the rest of his life he remained a highly ambiguous if not mysterious figure and is as such acknowledged in historiography. It is not clear to what extent service in the Russian army contributed to his formation. Imperial Guards corps officers made a peculiar company, with own identity, values and rituals, especially in an ethnically alien ambience. According to a Polish cliché a cynical lot, their preferred sports were allegedly womanising, drinking and tormenting Jews in the jolly westernmost garrison of the Empire, in Russian officer speak known as весёлая варшавка. Some of his Carlist opponents claimed that in the early 1900s Don Jaime was already ideologically derailed. Don Jaime is not known to have publicly and explicitly referred to the Warsaw service in the decades to come. In Spanish historiography the Warsaw spell is usually treated marginally. Don Jaime's military career in the Far East is at times acknowledged as sort of a curiosity, though his service in the Russian army is mentioned when discussing controversies within Carlism related to Spain's role in the First World War. Historiographic works on Carlism focus either on Don Jaime's role in internal strife in the 1910s or on his very last years during Berenguer's dictablanda and the Second Spanish Republic in the early 1930s. In Polish historiography his hussars spell went largely unnoticed. Dedicated works dealing with Spanish Polish relations acknowledge even brief Polish episodes of celebrities like Pablo Picasso or Carmen Laforet but they ignore Don Jaime, even though along Sofía Casanova (1907–1945) and Ignacio Hidalgo de Cisneros (1950–1962) he is one of the best known Spaniards permanently residing in Warsaw.
Орта жастағы нәресте
1903 жылдың соңында Варшавадан кеткеннен кейін және 1909 жылдың ортасында Карлдық құрылына талап етуді қабылдамас бұрын Дон Хайме орта жасқа жеткен еді. 1904 жылы орыс-жапон соғысында Маньчжурияда шамамен 7 ай қызмет еткен соң Еуропаға оралып, Парижде тұрақтады. 1906 жылдан бастап ол Испанияға кеңінен саяхаттар жасады, бірақ ашық саясатқа араласпады; болашақ Карл патшасы ретінде ол жеке байланыстарды орнатумен, жаңа білім алумен және өзін таныстырумен айналысты. Әкесімен қарым-қатынасы нашарласа да, толық үзіліс деңгейіне жетпеді.
After his departure from Warsaw in late 1903 and before his assumption of the Carlist claim in mid 1909 Don Jaime was already mid aged. Having served some 7 months in Manchuria during the Russo Japanese war in 1904 he returned to Europe and set his residence in Paris. Since 1906 he travelled extensively to Spain, but he did not engage in open politics; as the future Carlist king he was merely establishing personal contacts, learning things and making himself known. Relations with his father deteriorated, but not to the point of breakup.
Ресей-жапон соғысы
1904 жылдың қысында Дон Хайме әскери қызметтен демалыс алып, Венецияда әкесімен бірге тұрды. Сол жерде ақпан айында оған қаруға шақыру келді; оған Қиыр Шығыстағы императорлық әскерлерге қосылуға бұйрық берілді. Ол алдымен Мәскеуге сапар шекті, содан кейін Транссибір темір жолымен жүріп, саяхатының соңғы бөлігін Ляо өзенімен кемеде жасады. 1904 жылдың мамыр айының басында Дон Хайме Порт-Артурда генерал Куропаткиннің бас штабына келді; ол дереу капитан шеніне көтерілді. Бекініс жапондық қауіпке ұшырағанда, штаб Ляоянға көшті, онда Дон Хайме шамамен бір ай тұрақты гарнизондық қызметте болды; сол кезде ол жылқыдан құлап жарақат алды және біраз уақытты аяқ сүйегімен өткізді. Содан кейін ол генерал Стакельберг басқаратын 1-ші Сібір армия корпусының 6-шы кавалерия полкіне жіберілді. Маусым айында ол Те ли Ссу шайқасына қатысты, бұл оның өміріндегі ең қиын 5 күн болуы мүмкін. Оның бөлімшесі кейін Ляоянға қайтарылды. Өзінің айтуынша, Дон Хайме маусым және шілде айларындағы келесі бірнеше аптаны арнайы тапсырмалармен, оның ішінде ұсақ шайқастармен және жау шебінен тыс жерде қара киіммен барлау жұмыстарымен өткізді. Жапондықтарға түсіп қалуға айналып келген ол ағылшын баспасөз тілшісі болып көрсетіп, өз әскерлеріне қайта оралуға үміттенді. Тамыз айында ол Владивостокта ұзақ демалыста болды; сол кезде баспасөз оның денсаулығына байланысты қызметтен босатылғаны туралы хабар таратты, бірақ ол күзеннің басында Мукденге қайта оралды. Қазан айында ол тағы да жылқыдан құлап жарақат алды және ол Шахо шайқасына қатысқан-қатыспағаны белгісіз. Қараша айында ол Әулие Владимир орденімен марапатталды және майор шеніне көтерілді. 1904 жылдың желтоқсанында белгісіз "арнайы тапсырмадан" кейін Дон Хаймеге Еуропаға кетуге рұқсат берілді және сол айдың соңында ол Мукдендегі Куропаткин штабынан кетті. Ол пойызбен Шығыс Қытайды кезіп, Сайгонға келді. Содан ол 1905 жылдың мамыр айының басында Еуропаға қайтып, Марсельге кемемен жетті.
During winter of 1904 Don Jaime was on leave from active service and resided with his father in Venice. It is there that in February he was reached by the call to arms; he was ordered to join imperial troops in the Far East. He first travelled to Moscow, then took the trans Siberian train and made the last section of his journey aboard a ship on the river Liao. Don Jaime reported on duty to general staff of general Kuropatkin in Port Arthur in early May 1904; he was immediately promoted to captain. As the fortress was coming under the Japanese threat the staff withdrew to Liaoyang, where Don Jaime spent around a month on regular garrison duty; at the time he was injured having fallen from a horse and spent some time using crutches. He was then deployed in the 6. Cavalry Regiment within the 1st Siberian Army Corps, commanded by general Stackelberg. In June he took part in fierce combat during the Battle of Te li Ssu, which might have been the 5 most dramatic days of his life. His unit was later withdrawn to Liaoyang. According to his own account Don Jaime spent the next few weeks of June–July on special missions, including minor skirmishes and scouting in plain clothes beyond the enemy lines. Nearly taken prisoner by the Japanese, he posed as an English press correspondent and managed to make it back to own troops. In August he spent a longer spell on leave in Vladivostok; at that time the press already circulated news about his withdrawal due to health problems, but he returned to line in Mukden in the early autumn. In October he suffered injuries again having fallen from a horse and it is not clear whether he took part in the Battle of Shaho. In November he was awarded the Order of St. Vladimir and was promoted to major. Following an unspecified "special mission" in December 1904 Don Jaime was granted his request to depart for Europe and later that month he left the Kuropatkin's staff in Mukden. Having travelled by train across eastern China he arrived in Saigon. From there he sailed to Marseille, back in Europe in early May 1905.
Мәңгілік саяхатшы
Соғыстан оралған Дон Хайме өзінің штабын Париждің беделді Пасси ауданына орналастырды. Сол жерден ол 1905–1909 жылдар аралығында көптеген сапарларға шықты; испан баспасөзінде оған «eterno viajero» және «неминуемый príncipe errante» деген лақап аттары берілді. Алғашқыда ол Францияны аралап, мысалы, Француз Ривьерасына немесе Шамборға барды. 1906 жылдың басында Дон Хайме Римге сапар шекті, онда Папа Римдік қабылдады деген хабар тарады. 1906 жылдың көктемінде ол 1894 жылдан бері алғаш рет Испанияға келді; бұл сапар елге кем дегенде 12 рет жеке кірудің бастауы болды. Олар көбінесе көктем немесе жазда жасалды, ал күзде Дон Хайме Парижге оралды. Ол ең көп барган қала – Барселона, ол 1906, 1907, 1908 және 1909 жылдары онда болды; 1906, 1907 және 1908 жылдары Васко-Наварр аймағын аралады. 1907 жылы ол Мадридте болған, сондай-ақ Авила, Замора және тіпті Луго мен Севильяда да көрінді. Тек Мароккоға ғана алыс сапар жасады. Әуесқой автокөлік жүргізуші болғандықтан Дон Хайме көбінесе өзінің немесе ең жақын серігі, баск инженері және кәсіпкері Мартин Гайтан де Айала и Агирребенгоаның автокөлігімен саяхаттады; бастапқыда бұрынғы консервативті депутат Эстебан Руис Мантилла да оның серіктесі ретінде есептелді. Ол жасырын түрде саяхаттады және көзге түспеуге тырысты; ол сұхбат бермеді және банкеттерге немесе басқа ресми шараларға қатыспады. Оның сапарлары туралы ақпарат көбінесе кейін баспасөзге сіңіп, шексіз болжамдарға, растауларға және жоққа шығаруларға әкелді. Үкімет шенеуніктері бұл мәселені маңызды емес деп есептеді, бірақ кейде солшыл баспасөз «Педро өз үйіне» сияқты еркін келіп-кететін қауіпті бүлікші туралы алаңдады. Кейде оны ирониямен сықақтап, келекелеген өлеңдер шығарылды. Испанияда болғанда Дон Хайме уақытының көп бөлігін демалысқа арнады: көрікті жерлерді аралау, театрларға бару, мейрамханалар мен бұқа күресін тамашалау, оған қатты ұнады. Алайда, ол жергілікті карлисттердің жетекшілерімен де кездесетін. Көп жағдайда бұл кездесулер жеке өткізілді, өйткені Дон Хайме үкіметтің шыдамдылығын сынаудан сақтанды. Дегенмен, ерекше жағдайлар да болды; 1908 жылдың маусымында ол Соморростро мен Зумаррагада өткен ірі карлист митингілеріне қатысты; сақтық үшін ол сол күні Францияға оралды.
Having returned from the war Don Jaime set his headquarters in the prestigious Paris district of Passy. From there he embarked on numerous trips, which mark the years of 1905–1909; in the Spanish press they earned him the names of "eterno viajero" and "inevitable príncipe errante". Initially he shuttled across France, e. g. visiting the French Riviera or Chambord. In early 1906 Don Jaime travelled to Rome, reportedly admitted by the Pope. In the spring of 1906 he was in Spain for the first time since 1894; the journey commenced a series of at least 12 separate entries into the country. They usually took place in the spring or the summer, and for the autumn Don Jaime returned to Paris. The most frequently visited city was Barcelona, where he was noted in 1906, 1907, 1908 and 1909; he toured the vasco navarrese region in 1906, 1907, and 1908. At least once, in 1907, he was in Madrid, but he was seen also in Avila, Zamora and even Lugo and Seville. The only distant journey was to Morocco. As an ardent motorist Don Jaime normally moved in automobile, either his own or this of his closest companion, a Basque engineer and entrepreneur Martín Gaytan de Ayala y Aguirrebengoa; initially a former conservative deputy Esteban Ruiz Mantilla was also listed as his associate. He travelled low profile and tried to maintain incognito; he did not give interviews and did not attend banquets or other official events. Information on his trips usually leaked to the press afterwards and was subject to endless speculations, confirmations and denials. Government officials used to dismiss the issue as irrelevant, though occasionally left wing press agonized about a dangerous subversive who comes and goes "como Pedro por su casa". At times he was ridiculed with ironic couplets. When in Spain, Don Jaime dedicated most of his time to leisure: sightseeing, theatres, restaurants and bullfights, which he greatly enjoyed. However, he also used to meet local Carlist leaders. In most cases these were meetings in private, as Don Jaime was careful not to test the patience of the government. There were exceptions, though; in June 1908 he took part in large Carlist rallies in Somorrostro and Zumarraga; just in case, he returned to France the same day.
Саясат
1905-1909 жылдары Дон Хайме ашық саясатқа қатыспады, бірақ ол үнемі пікір таласына түсіп отырды. Le Matin газеті оның Маньчжурияда берген сұхбатын жариялады, онда ол француз республикалық үкіметінің және діни ордендерге қарсы шараларының жайлы жақсы пікір білдірді; ол өзін Ұлыбритания үлгісіндегі «монархия республикасы» жақтаушысы деп жариялады. Кейіннен жазылған ашық хат арқылы бұл мәлімдемесі жұмсатылса да, әкесі ашуланып, алғашқыда онымен кездесуден бас тартқаны айтылады. Те Ли Ссу шайқасының қырқынынан кейін, Дон Хайме таққа отыру үшін мұндай құн төлемейтінін мәлімдеді; бұл бейбітшілдік көзқарасы көптеген карлисттерді қызықтырды. Ол Ватиканде Альфонсо XIII-нің некесіне қарсылық білдіргені хабарланса да, 1906 жылы оған жасалған анархистік қастандыққа қарсы наразылық білдірген жеке хат жазды; ол өзін «лояльді қарсылас» деп таныстырды. Оның патшалық отбасымен жақындасуы туралы әрдайым әңгімелер тарады. Баспасөз ол консерватизмге, дәстүрлілікке немесе тіпті либерализмге қарағанда жақын екенін мәлімдеді, Дон Хайме сайлауға түседі, құрметті генерал-капитан болып тағайындалады немесе Альфонсо XIII-ті мойындауға дайын екені туралы қауесет тарады. Испанияда Дон Хайме Тирсо де Олазабаль, Хуан Васкес де Мелла, Мануэль Сиватте, Лоренцо Алиер, Хоакин Ллоренс немесе Эстебан Бильбао сияқты аймақтық карлист көшбасшыларымен кездесетін. Бүкіл ел бойынша партияның жетекшісі Матиас Баррио и Миермен хат алмасу кезінде ол түрлі бастамаларды ресми түрде мойындаумен шектеліп, қоғамдық мәлімдемелерде екіұшты, жалпы кеңестер берді. 1906 жылы Дон Хайме бұрынғы саяси көшбасшы Маркиз де Серральбодан Парижге келуін сұрады, екеуі 1907 жылы кездесті; ресми түрде, ол Серральбоның күш-жігеріне алғыс айтқысы келді, бірақ партия басшылығы Барриода болғандықтан, бұл кездесу әдеттегіден ауытқып көрінді. Дон Хайме сирек авторитеттің дауысы ретінде сөйледі; бұл Интегристтің ықпалымен болған бір фракциялық топтан бас тартқан кезде болды. 1908 жылы Зумаррага іс-шарасынан басқа саяси митингтерге қатыспады. 1908 жылы ол тағы да бір дау тудырған сұхбат берді. Дон Хайме Карлизмді Испанияның даңқы үшін жұмыс істейтін үкіметке қолдау көрсетуге дайын тәртіп партиясы деп жариялады, Каталониялық ынтымақтастығына қолдау білдірді және Испанияның жалғыз нағыз одақтасы ретінде Германияны жақтады.
In 1905 1909 Don Jaime did not openly engage in politics, though he was subject to ongoing controversy. Le Matin published an interview given back in Manchuria, in which he spoke favorably about the French republican government and its measures against religious orders; he declared himself a supporter of a Britain modeled "monarquía republicana". Despite later open letter which toned down the statement his father got outraged and reportedly initially he refused to see him. In another interview, visibly moved after the Battle of Te Li Ssu carnage Don Jaime declared he would never accept such a price for ascending to the throne; this pacifist tone left numerous Carlists bewildered. Though he reportedly objected in Vatican to marriage of Alfonso XIII, he nevertheless wrote a personal letter which protested the anarchist attempt against the couple in 1906; he introduced himself as "adversario leal". There was constant gossip about his approaches towards the royal family. The press claimed he was closer to Conservatism than Traditionalism or even a Liberal, floated rumors about Don Jaime running in elections, appointed capitán general honorario or that he was prepared to recognize Alfonso XIII. When in Spain Don Jaime used to meet regional Carlist leaders like Tirso de Olázabal, Juan Vázquez de Mella, Manuel Sivatte, Lorenzo Allier, Joaquín Llorens or Esteban Bilbao. In correspondence with the nationwide party leader Matías Barrio y Mier he limited himself to official acknowledgements of various initiatives and in public statements he stuck to ambiguous, general advice. In 1906 Don Jaime asked the former political leader Marqués de Cerralbo to come to Paris, and the two met in 1907; officially the infant intended to thank Cerralbo for his efforts, but given the party leadership was with Barrio, the encounter did not look standard. Very rarely Don Jaime spoke as authority; this was the case when he disowned one factious group, declared under the Integrist influence. Except the 1908 Zumarraga appearance he did not attend political rallies. In 1908 he gave another controversial interview. Don Jaime declared Carlism the party of order ready to support the government in works towards the glory of Spain, expressed support for Solidaridad Catalana and spoke in favor of Germany as the only genuine Spanish ally.
Отбасылық қатынастар
Дон Хаймедің әкесі Берта де Роханға үйленгеннен бері оның әкесімен қарым-қатынасы үздіксіз нашарлап келді; екі жасқа жуық айырмашылығы бар өгей ана мен өгей ұл өзара қатыгез жаулыққа ұшырады. Оның Венециядағы Лордан сарайында болуы Дон Хайме үшін сол жерден қашудың басты себебі болды; ол Карлос VII-ге ұлының өзіне жақындағанын айтты. Әкесі мен ұлының соңғы рет қашан көргені белгісіз; баспасөз хабарлаған соңғы мүмкіндік 1905 жылдың жазында болды, ол кезде Ресейге жол тартқан Дон Хайме Венецияда біраз уақыт өткізді. Карлос VII мен Дон Хайме арасындағы қарым-қатынас та басқа себептерге байланысты суытылып қалды. Карлос VII ұлының берген сұхбаттары мен пікірлерін оқып, қатты ашуланды, олар дәстүрлі идеологиядан айқын түрде бұрғысы келді. Сонымен қатар, ол Дон Хаймедің өзінің өмір салты туралы әкесінен кеңес сұрамауына, артқан тәуелсіздігіне көңілі толмады. Карлос VII (50 жасқа жуық) ұлының (30 жасқа жуық) шетелге, әсіресе Испанияға саяхаттағанда одан рұқсат алмағанына шағымданды, сондай-ақ оның бұл сапарлары патшалық беделін түсірмей, Карлизм ішіндегі дау-жанжалдарды қоздыруы мүмкін екенін айтты. Карлос VII Дон Хаймеге Испанияға баруға тыйым салған, бірақ ол одан бас тартқан жоқ. Дон Хайме әкесінің інісі және мұрагерлікке үміткер, бірақ оның мүмкіндігі шамалы болған Дон Альфонсо Карлоспен жақсы қарым-қатынаста болды; алайда, соңғысы оны "құмар ойыншы, спекулянт, әуесқой" деп есептейтін, байлығының бір бөлігін құмарда кеткен еркек адам сияқты көреді. Оның беделді лауазымдағы жауапты әйелге үйленуге ниеті жоқ екеніне таң қалмады. Дон Хайме үлкен әпкесі және оның күйеуімен, сондай-ақ Парма герцогының туысымен жақсы қарым-қатынаста болды. Эльвира мен Алисияның отбасылық қарым-қатынастары туралы мәлімет жоқ, олардың екеуі де абыройсыз қарым-қатынасқа түсті. Дон Хайме де осындай жағдайдан тыс қалған жоқ, мысалы, 1909 жылдың көктемінде баспасөз оның Испанияның солтүстігінен өтетін кезінде "екі сеньоритамен бірге болғанын" хабарлады – сол кезде бұл өте жағымсыз жаңалық болды.
Don Jaime's relations with his father deteriorated steadily since the latter married Berthe de Rohan; the step mother and the step son, with barely 2 years of age difference, developed venomous mutual hostility. Her presence in the Loredan Palace in Venice is quoted as one of key reasons why Don Jaime preferred to avoid the place; she retaliated by suggesting to Carlos VII that his son approached her. It is not clear when the father and the son have seen each other last; the ultimate opportunity mentioned by the press was the summer of 1905, when en route to Russia Don Jaime spent some time in Venice. Relations between Carlos VII and Don Jaime dried out also due to other reasons. The former was furious having read the latter's interviews and his opinions, visibly deviating from the Traditionalist orthodoxy. Moreover, he was increasingly upset by growing independence of Don Jaime, who no longer consulted his father on own lifestyle. Carlos VII (in his late 50s) complained that his son (in his late 30s) did not seek his permission when embarking on foreign travel, especially to Spain, and that his visits there not only compromised the royal image, but might have fuelled internal squabbles within Carlism. Carlos VII claimed that he had explicitly banned Don Jaime from visiting Spain, but to no avail. Don Jaime maintained fairly cordial relations with his paternal uncle and potential but unlikely successor as claimant, Don Alfonso Carlos; however, the latter thought him "jugador, especulador, vividor", sort of a playboy who lost part of his fortune on gambling; he was not surprised that no responsible woman of prestigious position was willing to marry him. Don Jaime remained on very good terms with his oldest sister and her husband and the Duque de Parma cousin. There is no information on family relations with Elvira and Alicia, two sisters who engaged in scandalous intimate relations. Also Don Jaime was not exempt from similar aura, e. g. in the spring of 1909 the press reported that when driving across northern Spain, he was "accompanied by two señoritas" – a fairly damning revelation at the time.
Өзін қайта құру
40 жасқа жуып қалған, жеке өмірі туралы ешқандай мәліметі жоқ, тек шетелдік әскерлердегі тұрақсыз әскери мансабынан басқа ештеңесі жоқ Дон Хайме өзінің қиын жағдайын күннен-күнге жақсырақ сезіне бастады. Оның не істеу керектігін білмей, жол таба алмай қалғандай болды. Оның алдындағы жалғыз мүмкіндік – Ресей армиясында офицер болып қызмет ету еді. Алғашқыда ол Ресей-Жапон соғысынан 4 айлық демалыспен босатылғаны хабарланды; шындысы 1905 жылдың мамырында ол Ресейге сапар шекті, бірақ бұл сапардың мән-жайы нақты емес, ол көп ұзамай Францияға оралды. Бір жыл өткен соң, 1906 жылдың жазында Дон Хайме тағы да Санкт-Петербургке келді; кейбіреулер оның бұрынғы Гродно полкіне қайта оралатынын күтті, бірақ ақырында баспасөз оның резервке жіберілгенін жариялады. 1908 жылы ол полковник шеніне көтерілді, бұл «el coronel Borbonoff» деген қысымға алып келді. Оның француз Касабланкасындағы әскери байланыс офицері ретінде Ресейдің әскери қызметкері болуы мүмкін деген әңгіме тарады, бірақ оның қаншалықты шындыққа жақын екені белгісіз. Кейінгі ресми шараларда Дон Хайме Ресей полковнигінің формасында пайда болды. Саясаттан және жеке өмірінен бөлек, 1905-1909 жылдары Дон Хайме құрлықта, әуеде және суда көлік технологиясын дамытуға қатысты жұмыстарда демеуші ретінде өзін сынап көрді. Ол автокөлікке әуес болды, бірақ автомобильдердің танымалдылығы арта келе, бұрынғы қиын және қауіпті спорт енді әдеттегі саяхатқа айналып бара жатты. Дегенмен, ол авиацияға да қызығушылық танытып, дирижабль құрылысын қолдады және көптеген жаңа ұшу тәжірибелеріне жеке қатысты. Сонымен қатар, ол теңіз ғылымына инвестиция жасады; кейбір баспасөз оны өнертапқыш және ғалым деп мақтады, ол спорттық жарыстарды инновациялық теңіздік қозғалтқыш жүйесін сынау үшін пайдаланды, бұл жүйеге дейін белгілі болғандардан 2-3 есе жылдам болды; ол жобаға көп ақша салды. Бірақ ешқандай нәтиже шықпады; ақырында ол бауырсақтарға қатысты жаңа шараларды ұсынған адам ретінде танылды. Ол кейде қайырымдылықпен айналысып, Франциядағы жалғыз Карлист эмигранттарына көмек көрсеткенімен, әкесі үшін соғысқан, бірақ кейін азап пен кедейлікке ұшыраған Карлист жауынгерлеріне көмектесу үшін ешқашан жалпы жоспар құруға тырыспады.
Approaching 40, a bachelor with no established personal record except erratic military career in foreign armies, Don Jaime was increasingly aware of his awkward position. It seems that he was at a loss as to the way forward. One option left to him was to proceed as an officer in the Russian army. It was initially reported that he was released from Russo Japanese war on a 4 month leave; indeed in May 1905 he travelled to Russia but details are not clear, except that he soon returned to France. One year later, in the summer of 1906, Don Jaime again visited St. Petersburg; some thought he would be re incorporated in his old Grodno regiment, but eventually the press reported he was released into reserve. In 1908 he was promoted to colonel, which prompted ridicule of "el coronel Borbonoff". He was rumored to become a Russian military official serving as military liaison officer in the French Casablanca; it is not clear how much substance there was. In later official galas Don Jaime appeared in the uniform of a Russian colonel. Apart from politics and personal life, in the years of 1905 1909 Don Jaime tried his hand as a sponsor engaged in works on transportation technology on land, air and water. He remained a keen motorist, though as automobiles were getting increasingly popular, what used to be a challenging and dangerous sport was gradually becoming a usual travelling routine. However, he was also interested in aviation and supported seaplane engineering, getting personally involved in numerous innovative flying attempts. At the same time he invested in naval science; some press titles hailed him as an inventor and scientist, who took part in sporting events as a launch pad for an innovative maritime propulsion system, 2 3 times faster than what had been known up to date; he apparently invested significant amounts of money into the project. Nothing came out of these initiatives; he was eventually noted as the one who suggested new measures related to stray dogs. Though at times he was noted as engaged in charity, helping single Carlist exiles in France, he has never tried to mount a general scheme to assist Carlist ex combatants who had fought for his father but suffered misery and depravation afterwards.
Испания мен Франция тағына дәулетті
1909 жылғы 18 шілдеде Хайме әкесінен кейін Испания тағына карлисттік талапкер ретінде мұрагерлікке ие болды және сонымен қатар Франция тағына легитимистік талапты қабылдады. Испаниядағы карлисттік талапкер ретінде ол III Хайме ретінде танылды, бірақ Мадрид герцогы атағын пайдаланды. Францияның легитимистік талапкері ретінде ол Жаков I деп есептелді, бірақ көбінесе Анжу герцогы деп аталды. Хайме Ресей армиясынан зейнетке шығып, одан кейін негізінен Австриядағы Ланзенкирхендегі Фрохсдорф сарайында және Париждегі Хош бульварындағы пәтерінде тұрды. Ол бірнеше рет Испанияға жасырын түрде сапар шекті. Сонымен қатар, ол анасынан мұрагерлік еткен Италиядағы Виареджио маңындағы Тенута Реаледегі Борбон вилласына ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігінде Хайме Австриядағы Фрохсдорф сарайында үй қамауында болды. 1923 жылғы 16 сәуірде Испаниядағы Бас өкілі Виллорес маркізіне жолдаған жарлығымен Хайме Испанияда түрмеге қамалғандарды немесе карлисттік іске адалдығы үшін жер аударылғандарды құрметтеу үшін «Құпия заңдылық орденін» (Orden de la Legitimidad Proscrita) құрды. 1931 жылғы сәуірде Испанияның конституциялық королі XIII Альфонсо елден кетуге мәжбүр болды және Екінші испан республикасы жарияланды. Хайме барлық монархистерді легитимистік мақсатқа бірігуге шақыратын манифест жариялады. Бірнеше айдан кейін, 23 қыркүйекте Хайме Альфонсоны Париждегі пәтерінде қабылдады. Екі күннен кейін Альфонсо мен оның әйелі Эна Фонтенбло маңындағы Савой-д'Авон қонақ үйінде Хаймеді қабылдады. Хайме Альфонсоға «Киелі Рух» орденінің мойыншебін табыс етті. Бұл кездесулер Испания тағына талапкер екі тараптың арасындағы жақындасуды білдірді. Кейбір авторлардың пікірінше, екеуі Альфонсистік-карлисттік келіспеушілікті аяқтауға бағытталған Территет келісіміне қол қойды немесе ауызша келісті. Альфонсомен кездесуден бір апта өткен соң Хайме Парижде қайтыс болды. Ол Тенута Реаледегі Борбон вилласына жерленді. Оның испан және француз талаптары бойынша мұрагері оның інісі Сан-Хайме герцогы Альфонсо Карлос болды.
On 18 July 1909 Jaime succeeded his father as Carlist pretender to the throne of Spain and likewise inherited the Legitimist claim to the throne of France. As Carlist pretender to Spain he was known as Jaime III, but used the style Duke of Madrid. As holder Legitimist claim to France by so called Blancs d'Espagne he was consider to be Jacques I, but often referred to as Duke of Anjou. Jaime retired from the Russian army and henceforward lived mostly at Schloss Frohsdorf in Lanzenkirchen in Austria and at his apartment on Avenue Hoche in Paris. He visited Spain incognito on a number of occasions. He also owned the Villa dei Borbone at Tenuta Reale near Viareggio in Italy which he had inherited from his mother. For part of World War I Jaime lived under house arrest at Schloss Frohsdorf in Austria. On 16 April 1923, by a decree to his Delegate General in Spain, the Marques de Villores, Jaime created the Order of Prohibited Legitimacy (Orden de la Legitimidad Proscrita) to honour those who suffered imprisonment in Spain or were exiled for their loyalty to the Carlist cause. In April 1931 the constitutional king of Spain Alfonso XIII was forced to leave the country and the Second Spanish Republic was proclaimed. Jaime issued a manifesto calling upon all monarchists to rally to the legitimist cause. Several months later, on 23 September, Jaime received Alfonso at his apartment in Paris. Two days later Alfonso and his wife Ena received Jaime at the Hotel Savoy d'Avon near Fontainebleau. Jaime conferred the collar of the Order of the Holy Spirit upon Alfonso. These meetings marked a certain rapprochement between the two claimants to the Spanish throne. According to some authors – contested by the others – the two signed or verbally agreed an arrangement named Pact of Territet which would terminate the Alfonsist Carlist discord. A week after his meetings with Alfonso, Jaime died in Paris. He was buried at the Villa dei Borbone at Tenuta Reale. He was succeeded in his Spanish and French claims by his uncle Alfonso Carlos, Duke of San Jaime.