Кіріспе

Испания тағына тарихи талапкер, Жами де Борбон и де Борбон Парма, Мадрид герцогы ретінде танымал (27 маусым 1870 – 2 қазан 1931), Жами III деген атпен Испания тағына Карлист талапкері және Франция тағына Легитимист талапкері болды.

Отбасы

Дон Хайме ешқашан үйленбеген және, мүмкін, балалары болмаған.

Ата-аналар

Дон Хаймедің әкесі, Карлос де Борбон (1848–1909), Карлос VII ретінде Карлдық таққа тікелей мұрагерлікпен келген төртінші талапкер (1868–1909) болды, ал кейінірек Карл XI ретінде француз тағына заңды талапкер ретінде танылды (1887–1909). Дон Хаймедің анасы, Маргарита де Бурбон-Парма (1847–1893), Парма герцогінің соңғы екі билеушісінің қызы және Парма герцогтігінің соңғы билеушісінің қарындасы болды. 1894 жылы Дон Хаймедің әкесі австриялық аристократ және француз герцогтарының бір тармағынан алыс туған Берте де Роханмен қайта үйленді, бірақ олардың балалары болмады.

Өзінің некеге тұру жоспарлары мен болжамдары

Жами 15 жасында Альфонсо XII-нің қызы Мерседеске үйлену туралы Альфонсоның жоспарлары туралы әңгімелер тарады, және бұл әңгімелер келесі жылдары да жалғасты. 26 жасында Дон Хайме Баварияның князі Людвигтің қызы Матильдамен әңгімелесіп, жақын қарым-қатынас орнатты. Нақты жағдай белгісіз, бірақ бұл қарым-қатынас оның әкесінің интригалары мен Мадридпен саяси мәселелерге байланысты тоқтап қалды. Кейіннен Варшавадағы орыс әскерінде қызмет еткенде Дон Хайме әйелдер туралы ойлаған, бірақ махаббат оқиғаларының ешқайсысы расталмады. 30 жасқа жеткенде ол Мария Сол Стюарт Фитц Джеймс, Австрияның Мария Аннусиатасы және Орлеанның Луизасына үйленеді деген әңгіме тарады. Шындығында, ол 16 жастағы Бурбон-Парм туған қызы Мария Антуанеттаға қызығушылық танытқан, бірақ бұл қарым-қатынастың мүмкін еместігін түсінген. Дон Хайме көп ұзамай оның сәл үлкен әпкесі Зитаға көңіл бөлді; бірақ кейбіреулер олардың үйленуге жақын болғанын айтса да, Зита өзінің туысына ешқашан жылы қарамаған. Содан кейін Коннафтың Патриция ханшайымы және Кайзер Вильгельм II-нің немересі туралы әңгімелер тарады; сондай-ақ, Дон Хаймедің бұрынғы аспазынан туған ұлы туралы сот ісі де болды. Ол 40 жасқа толғанда, дабыл қағу үнi күшейді және мұрагерлік мәселесі өзекті саяси мәселеге айналды. 50 жасқа толуға азық қалғанда Дон Хайме 19 жасар немересі Фабиола Массимоға үйлену жоспарларын жасады; ол Ватиканға рұқсат алу үшін өтініш жасады. Бірақ рұқсат берілмеді, себебі оның інісі наразылық білдірген немесе Мадрид сотының интригалары болды. 50 жасында газеттерде Дон Хаймедің аты-жөні айтылмаған «австриялық ханшайымдар», «танымал француз ханымы» немесе Бланка де Борбон и Леонға қатысты жоспарлары туралы хабарлар жарияланды. Соңғы әңгіме 58 жасында Филиппа де Брагансаға үйленеді деген болжамды қамтыды. Осы болжамдардың барлығы негізсіз деп толығымен жоққа шығаруға болмайды.

Балалық шағы мен жастық шағы

Дон Хаймедің қалыптасу жылдары ата-анасының бірінің болмауымен сипатталады; 1877–1880 жылдардан басқа, жұбайлар көп бөлігінде бөлек өмір сүрді. 10 жасқа толғаннан бастап ұл отбасынан алыс тұрып, түрлі білім ошақтарында тәрбиеленді, қысқа демалыс уақытында ғана ата-анасымен және әпке-қарындастарымен кездесетін; алайда 1886–1889 жылдары анасымен және туыстарымен Виареджиода көбірек уақыт өткізді. Дон Хайме өте әртүрлі, халықаралық ортада өсті, француз, испан, неміс, ағылшын және итальян мәдениеттерімен танысты; ол жасөспірім кезінде-ақ осы тілдердің бәрін жетік меңгерді.

Балалық шақ

Дон Хайме тууы Карлист патшалығында династияның жалғасы ретінде тойланды, нәресте Испанияның болашақ патшасы ретінде жүздеген хабарламалармен күшті қарсы алынды. Бастапқыда Хайме ата-анасы және сәл үлкен әпкесімен Веве қаласына жақын Тур-де-Пейльдегі отбасының меншігіндегі Ла-Фараз сарайында болды. 1871 жылы олар Женевадағы Вилла-Бокажға көшті, онда Хаймедің анасы оның тағы бір әпкесін дүниеге әкелді. 1873 жылы Маргарита де Борбон, оның 3 баласы және көмекшілер, хатшылар мен қызметшілерден тұратын шағын сарайлық топ Пау қаласындағы Виль-дю-Мидиге көшірілді. Сол кезде Карл VII Испанияда үшінші Карлист соғысы кезінде әскерін басқарып жүрді; 1874 жылы бала анасымен бірге Карлисттар бақылап отырған аймақтағы әкесіне барды, униформа киіп, Карлист әскерлерінен ықыласты қарсы алуға ие болды. Пауға оралғаннан кейін Маргарита тағы екі қызды дүниеге әкелді. 1876 жылдың қыркүйегінде анасы, 5 баласы және патшалық свитасы – баланың ұстаздары да бар – Париждегі Рю-де-ла-Помпедегі қонақ үйге қоныстанды. Дон Карлос көбінесе саяхаттап, алдымен Америкаға, содан кейін Балқанға барды; ол 1877 жылдың соңында отбасына қосылды. 1876 жылдың соңында немесе 1877 жылдың басында Дон Хайме Рю-де-Вогирардағы беделді иезуиттік оқу орны – Коллеж де л’Иммакуле Консепсьонға қатынай бастады. Бастапқыда бала қиын жағдайға бейімделіп, таңғы сағат 4:30-да тұрып, қоғамдық көлікпен колледжге барып, түнде отбасына оралатын. Бұл 1880 жылы француз үкіметінің саяси қысымы салдарынан Карл VII Францияны тастап, Венецияға қоныс аударуға мәжбүр болғанда өзгерді. Сол кезде Дон Хайменің ата-анасының қарым-қатынасы нашарлаған еді; донья Маргарита күйеуімен бірге бармай, Виареджио маңындағы жеке меншігіне қоныстанды. Ата-анасы болмағандықтан, 1881 жылы оқу бағдарламасын аяқтағанға дейін бала басқа студенттермен бірге колледж ғимаратында тұрды.

Жасөспірім

1881 жылы ата-анасымен Италияда жазғы демалыстан кейін Дон Хайме Лондонға жақын Олд-Виндзордағы беделді иезуиттер колледжі – Бомонт колледжіне оқуға түсті. Бұл колледж Еуропаның түкпір-түкпірінен келген католик аристократиясын қабылдады, алайда ең көп саны ирланд балаларынан құралды. Бастапқыда Хайме бұрынғы ұстазы Барренамен бірге тұрды, ол Джеймс Хейз жаңа рухани жетекші болып тағайындалғанмен, тұру жағдайын жақсарту үшін Виндзорға көшіп келді; 1882 жылы Баррена кетіп, Хайме жалпы жатақханаға көшті. Ол, мүмкін, ең беделді студент болғандықтан, оған ерекше назар аударылды. Хаймені ата-анасы және Брайтон қаласында тұратын әкесінің әкесі жиі келіп көріп, ол демалысын Виареджиода немесе Венецияда өткізетін. Оның басқа балалармен қарым-қатынасы жақсы болған сияқты, бірақ ол өзімшілдікке және артық амбицияға бейім еді. Дон Хайме 1886 жылдың мамыр айында Бомонттың оқу бағдарламасын аяқтады. Сол жылы ол Шамбордтардан мүліктің бір бөлігін және Австриядағы жылжымайтын мүлікті, әсіресе Фрохсдорф сарайын мұра етті. Фельдкирхтегі Стелла Матутинада оқуын жалғастыру жоспарланған, бірақ 1887 жылдың көп бөлігі өте ауыр денсаулық мәселелерінен емделуге кетті, бұл бұрынғы газеттердің оның ауыруы туралы жазбаларына себеп болды; жоспардың бір бөлігі ретінде Дон Хайме Барди еңбектестерімен бірге Египетке және Палестинаға саяхат жасады. 1888 жылы Виареджиоға оралғаннан кейін ол Ватиканға алғашқы дипломатиялық миссиясын бастады; сонымен қатар, ол Испаниядағы Носедалистердің тарауына байланысты династиялық болжамдардың нысаны болды, сондай-ақ Англиядағы әскери білімі және Үндістандағы болашақ қызметі туралы әңгімелер тарады. 1889 жылы ол анасы мен әпкелерімен Виареджиода болған, Венециядағы әкесімен емес, отбасылық істермен немесе, мысалы, Фрохсдорфтағы әпкесінің үйлену тойына қатысу үшін, немесе анасымен бірге Париж галереялары мен мұражайларын аралау үшін Еуропа бойынша саяхат жасаған сияқты.

Ерте жастағы ересек

Карлос VII-нің Англияда әскери мансап қуатын Дон Хайме туралы болжамды пікірін британдықтармен талқылағаны белгісіз. Соңында 1890 жылы Дон Хайме әскери білім алуға кірісті, бірақ Сандхерст емес, Винер-Нойштадт қаласындағы Терезиан әскери академиясында. Анасы оны әлі де балаша санағандықтан, онымен бірге отбасылық сенімді тұлға Мигель Ортигоса да болды. Дон Хаймедің әскери білімі туралы көбінесе мәлімет жоқ және оның қай әскери салаға бағытталғаны белгісіз. Академиядағы кейінгі қарсыластарының айтуынша, Дон Хайме католиктік қағидаларынан қол үзген және дәстүршіл бағыттан шатқаяды. Ол 1893 жылы бітірді, бірақ Карлос VII мен кайзер арасындағы саяси келіспеушіліктер апатқа ұшырады: Дон Хайме офицерлік шенге көтерілмеді және императорлық армияға қабылданбады. 1894–1895 жылдар көбінесе саяхаттарға арналды, алыс сапарлар – Үндістан, Сиам, Индонезия және Филиппинге саяхаттар, немесе қысқа сапарлар, мысалы, испандық Мароккоға. 1894 жылы ол бала кезінен бері алғаш рет Испанияға сапар жасады; ресми түрде жасырын және Васко-Наварралық карлист көшбасшысы Тирсо де Олазабальмен бірге. 37 күндік сапары барысында Дон Хайме көп рет танылды. Ол бірқатар жақсы тілекке толы әңгімелерге себепкер болды, ал оның саяхаты баспасөзде кеңінен талқыланды. Шамамен 1890 жылдардың ортасында Дон Карлос ұлының Еуропаның ірі әскерлерінің бірінде әскери мансап бастауының мүмкіндіктерін қарастырды. Дон Хайме Австрия императорлық армиясында қызмет етуі мүмкін емес еді; британдық немесе неміс армиясының қарастырылған опция болғандығы белгісіз. Соңында Дон Карлос 1877 жылғы Санкт-Петербург сарайымен қарым-қатынасын жаңартты және 1895 жылдың соңында Дон Хайме орыс армиясына қосылатыны туралы келісімге келді.

Варшаваның сиқыры

1896 жылдың сәуір және маусым айлары аралығында Дон Хайме Одессадағы кавалерия бөліміне қосылды, онда ол қалыпты гарнизондық қызмет атқарды. 1897 жылдың соңында ол Варшаваға ауысу бұйрығын алды, ол 1898 жылдың наурыз айының соңында немесе сәуір айының басында Варшаваға жетті. 1903 жылдың соңында Австрияға аттанғанға дейін ол онда шамамен 6 жыл үзіліс-үзіліспен қызмет етті. Дон Хаймедің қаладағы болуы оның саяси карьерасы үшін аса маңызды болмаса да, оның есейген кезеңі үшін бұл қызмет қаншалықты маңызды болғаны әлі анық емес.

Әскери мансап

Дон Хайме кем дегенде жарты жыл Ресей армиясында болғаннан кейін Варшаваға келді; бұрын Одессадағы атқыштар полкінде қызмет еткен. Принцтің Қара теңіз жағалауын неге қалдырғаны және оны Варшаваға жеткізген саяси, дипломатиялық немесе әскери механизм қандай болғаны белгісіз; мұндай шешім отбасылық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. Варшава гарнизонының маңызды рөліне қарамастан, саяхатқа ыңғайлы болғанымен, бұл қызмет әскери жағынан қиын болды, әсіресе Дон Хайме Гродно гусарлық лейб-гвардия полкіне (Гродненский гусарский лейб гвардии полк) бекітілгеніне байланысты. Оның жаңа бөлімшесі – өте беделді, тіпті кейбір жағдайларда мақтанғақ аристократиялық орыс топтарының басымдығын көрсететін, лейб-гвардия санаттарына кіретін атқыштар полкі болды. Дон Хайме Варшаваға келгендегі шені толыққанды белгісіз; испан баспасөзінде оны «теньенте», ал поляк баспасөзінде «chorąży» деп атаған. Ресми орыс құжаты қолжетімді емес; ең мүмкін шені – «прапорщик» (прапорщик; энсинге тең). 1900 жылдың 17 қыркүйегінде ол ресми түрде «поручик» (поручик; лейтенантқа тең) шеніне көтерілді және осы шенде Варшавадағы қызметінің соңына дейін болды, бірақ 1904 жылы «капитан» (капитан; капитанға тең) және соңында «полковник» (полковник; полковникке тең) шеніне ие болды. Кернеуге алынған деректердің ешқайсысы Дон Хайме полкте қандай қызмет атқарғаны туралы мәлімет бермейді және оның полк штабында немесе эскадрильялардың бірінде қызмет еткені белгісіз. 1902 жылдың соңында баспасөз хабарлағандай, 6 айлық демалыстан оралғаннан кейін, келесі мамыр айында Дон Хайме қызметтен босату туралы өтініш беруге ниеттенген, бірақ 1903 жылдың жазында ол әлі де қызмет ететіні хабарланды. 1903 жылдың қазанында ол гусар полкінен Варшава округінің командиріне жеке штабқа ауыстырылды.

Ұзақтығы және қосалқы кезеңдері

Ол 1897 жылдың желтоқсанында Варшаваға ресми түрде тағайындалса да, және 1904-1906 жылдар аралығында қалада бірнеше қысқа мерзім өткізген болса да, Дон Хайме 1898 жылдың наурызынан бұрын және 1903 жылдың қазанынан кейін Варшавада қызмет еткендігі туралы ешқандай растау жоқ. Оның міндеті көбінесе үзіліс-үзіліс болып орындалды; жоғарыда аталған мерзімдер арасында ол қалада барлығы 40 ай, шамамен жылына жарты жылдан сәл артық уақыт өткізді. 1898 және 1899 жылдардан басқа, ол қараша айында кететін, себебі жергілікті күзгі ауа райы оған қолайлы келмейтін; Дон Хайме әдетте сәуір айында қызметке оралатын. 1899 жылдың қарашасынан 1900 жылдың маусымына дейінгі кезең ең ұзақ үзіліссіз болды. Кемінде бір айға созылатын демалыс кезеңдерімен үзілген, Варшавадағы оның қызметі 8 жеке кезеңге бөлінді. Қызметтен тыс болғанда, Дон Хайме Австрия-Венгрия, Италия және Францияда демалыста болды немесе Ресей армиясында қызмет атқарды: Ресейдің Түркия, Ауғанстан және Парсымен шекарасындағы шекаралау комиссиясының мүшесі ретінде (1899 жылдың жазынан күзіне дейін), Боксер көтерілісі кезінде (1900 жылдың жазынан 1901 жылдың көктеміне дейін) және Рус-жапон соғысы кезінде (1904 жылдың көктемінен бастап) жауынгерлік бөлімдерде болды. Ол сонымен қатар Польша ауылдарында қысқа демалыс алды. Ол Варшавада соңғы рет 1903 жылдың күзінде тіркелді және сол жылдың соңына дейін қаладан кеткен. Ол осы уақытқа дейін гусар полкінен босатылғандықтан, Варшавадағы қызметін аяқтауға ниеттенген болуы мүмкін. 1904 жылдың басында Жапонияға қарсы соғыс басталғанда, Дон Хайме әкесімен бірге Венецияда болды, онда оған қаруға шақыру келді. Николай II-ні Санкт-Петербургте қабылдамас бұрын ол Варшавада бірнеше күн болған болуы мүмкін, бірақ бұл факт жергілікті баспасөзде жазылмаған. Сондай-ақ, 1905 жылдың маусымында (Австриядан Санкт-Петербургке және кері жолда) және 1906 жылдың шілде/тамызында (Парижден Санкт-Петербургке және кері жолда) Варшавада бірнеше күн болған болуы мүмкін, бірақ бұл деректерде расталмаған.

Қытайдағы демалыс

Боксерлік көтеріліс басталғаннан кейін Дон Хайме Санкт-Петербургке сапар шегіп, император әскерлеріне қосылуға рұқсат сұрады. Жеке кездесуде патша Николай II оның өтінішіне келісімін берді, бірақ өмірінің "тек өзіне ғана емес, сонымен қатар еліне де" тиесілі екенін еске салып, сақ болуын өтінді. 1900 жылдың тамыз айының ортасында Дон Хайме Варшавадан Одессаға аттанды, содан кейін Ресейдің әскери тасымалдау кемесіне мініп Порт-Артурға жетті, онда ресейлік контингентке қосылды. Ол генерал Константин Церпицкий корпусына бекітілді, оның әскерлері қыркүйек айында Солтүстік-Шығыс Қытайдағы Шанхай өтеқасы бағытында ілгеріледі. Дон Хайме қызметі туралы нақты мәліметтер аз, ал бар мәліметтердің кейбіреулері күмәнді көрінеді. Патшалық өмірбаян бір-біріне қайшы келетін ақпараттар келтіреді: бір жағынан, Дон Хайме Церпицкийдің жеке хатшысы болған, екінші жағынан, ол екі ресейлік ротаның шабуылын басқарған немесе қоршауға алынған француз бөлімін құтқаруға келген күштерді жетектеген делінеді. Карлист тарихында еске алынған эпизод Дон Хаймедің әскери шеберлігін, сондай-ақ католик дініне деген ықыласын көрсеткені туралы айтады. Ол Шанхайгуаннан епископ Конрад Абельс басқарған бельгиялық-голландиялық католик миссиясын, Манжурияда боксерлермен қоршауға алынған миссияны құтқару үшін сәтті тапсырма орындаған. Көптеген қиындықтарға қарамастан, Дон Хайме адмирал Алексеевтің бұрыңғы кері шегіну бұйрығына қарамастан, аймақты күзетуге патшаның жеке рұқсатын алды. Желтоқсан айында Дон Хайме тифпен ауырып, жоғары температурасымен Нагасакидегі ресейлік әскери-теңіз ауруханасына эвакуацияланды. 1901 жылдың ақпан айында ол Францияға кемемен аттанды, ал 1901 жылдың наурыз айының ортасында Марсельге жетті. Белгиялық дін қызметкерлерін құтқарған шабуылы үшін ол Леопольд орденімен марапатталды, сонымен қатар Ардагерлер легионымен марапаттау туралы ұсыныс жасалды, бірақ оның оны алғандығы расталмады.

Жеке өмір

Бастапқыда Дон Хайме жартылай ауылдық, әскери билікке бағынған Сильце қаласының шетінде, қала әкімшілік шегінен тыс жерде тұрды; оның үйі Агриколя Дольная көшесіндегі полк офицерлерінің казармасындағы қарапайым бір бөлмелі пәтер еді, жанында екі жеке қызметкер – олардың бірі испандық – тұрды. 1900 жылдың маусым айынан бастап ол Шопена көшесі, 8 мекенжайында, сәнді, беделді ауданда және жаңа салынған пәтерлер үйінде тұрғаны туралы хабарланды. Дон Хайме төмен шенді болса да, ресми кештелерге қатысып, Романовтар әулетінің мүшелері, әскери округ қолбасшысы сияқты жоғары ресейлік генералдар немесе Варшава президенті сияқты шенеуніктермен бірге отырды. Ол сирек-сирек жергілікті элитаның бас қосуларына қатысты, немесе оның алыс туыстарының сапарымен байланысты болды, мысалы, Альенсон герцогы Фердинанд немесе граф Мичислав Воронецкий сияқты поляк аристократтарының тойларына қатысты. Дін өкілдерімен таныс болғанымен, Дон Хайме жалпы алғанда жергілікті қоғамдық өмірге қатыспады; ол бос уақытын театрлар мен мейрамханаларда өткізетінін айтты және ол сол жерлерде де көзге түсті. Дегенмен, ол спортшы ретінде қала тұрғындары арасында танымал болды; жергілікті ат жарысы клубына қосылғаннан басқа, ол көбінесе автомобильдермен айналысқаны үшін танылды. Ол Варшавадағы алғашқы автомобильдердің біріне – қала тұрғындары жақсы білетін De Dion Bouton машинасына ие болды. Ол ең жақын байланыста болған жергілікті тұрғын – Варшавада автомобильді дамытудың пионері және алғашқы автосалонның иесі Станислав Гроцки еді; жергілікті автокөлік жанкүйерлері Дон Хайме автомобиль саяхатын бастағанда оны қарсы алып, сәлемдесті. Кездейсоқ жағдайда Дон Хайме "үрлеушілер, шаруалар және мейманхана иелері" тарапынан да спортшы ретінде құттықталды. Испан баспасөзі Мадридтен оны көру үшін келген карлист шенеуніктер туралы хабарлады, бірақ поляк баспасөзі ешқандай сапар туралы жазған жоқ.

Саясат

Сол кездегі Варшава баспасөзі Испаниядағы жағдайлар туралы жақсы хабардар болды, АҚШ-қа қарсы соғыс жүйелі түрде жарияланды, тіпті Кортес сайлауларының нәтижелері ең ұсақ бөлшектерге дейін талқыланды; мысалы, 1899 жылы 4 карлист сайланған деп хабарланды. Испанияның саяси өмірі, кейде меңсіреушілік үнмен болса да, өте дәл, тіпті болжамды сипатталды. Поляктардың өте азы ғана карлистердің кім екенін білді, тіпті оны әзілмен айтушы еді. Карлизмге сілтемелер жаңалықтарда кездессе де, осы хабарларды Варшавада тұратын Дон Хаймемен байланыстыру сирек кездесетін жағдай еді. Баспасөз жазбаларында Дон Хайме көбінесе «Оның Корольдік Салтанаты» деп аталатын, әдепті стиль сақталды, ол ешқашан ықылассыздықтан аспады. Карлистерге қатысты жау немесе достық көзқарас ешбір жағдайда анықталған жоқ. Дон Хаймемен жүргізілген сұхбаттар құрметті және жылы тонмен өтті, бірақ олар саяси насихатқа ұласпады; кейбіреулері карлист мәселесіне қатысты сәл ирониялы болды. Ресей мен карлизм арасындағы қарым-қатынас тарихи түрде бейтараптықпен және кейде өзара жанашырлықтың сирек кездесетін көріністерімен ерекшеленді. Дон Хайме ешқандай саяси бастамаға қатысқан жоқ, бірақ Романов әулетінің мүшелерімен бірге ресми орыс тойларына қатысуы саяси мәнге ие болды. Бір рет ханзада поляктардың ықыласын тудыруға тырысып, соңғы карлист соғысындағы легитимист әскерлерінің қатарындағы поляк жауынгерлері туралы айтты; ресми испандық дипломатиялық қызметтер оны тығыз бақылауда ұстауға тырысты. 1905 жылы Варшавада болған ұлттық және әлеуметтік толқулар Дон Хайме қаладан кеткеннен кейін болды; оған өз пікірін білдіруге немесе тарап тартуға мүмкіндік болмады. Дон Хайме 1931 жылғы 23 сәуірдегі манифестінде орыс революциясына жасаған белгісіз жеке сілтемелерінің 1905 жылғы оқиғалармен байланысы бар-жоғы белгісіз.

Варшаваның көзқарасы

Дон Хайме 20 жасында, жастық пен орта жастың аралығында, Ресей армиясына қосылды, қарапайым, жайлы мінезді, үйленуге азырақ қалғанда және халықаралық мансабын бастауға дайын тұрды. Оның соңғы, қысқа мерзімді Варшавадағы қызметі 30 жасқа толғанда болды, сол кезде кейбір адамдар оны сәл көңілі тоңған адам ретінде қарады. Өмірінің соңына дейін ол өте күдікті, тіпті құпиялы тұлға болып қала берді және тарихнамада осылай танылды. Ресей армиясындағы қызметі оның қалыптасуына қаншалықты әсер еткені белгісіз. Императорлық гвардия корпусының офицерлері ерекше топты құрады, олардың өзіндік ерекшеліктері, құндылықтары және рәсімдері болды, әсіресе этникалық жат ортада. Польшалық стереотип бойынша, олар циниктер тобы болған, олардың сүйікті ойын-сауықтары әйелдермен араласу, ішімдік ішу және империяның батыс гарнизонында еврейлерді мазалау еді, бұл орыс офицерлерінің арасында "весёлая варшавка" деп белгілі болған. Оның карлист оппоненттерінің кейбіреулері 1900 жылдардың басында Дон Хайме идеологиялық тұрғыдан жаңылып кеткенін мәлімдеді. Дон Хайме алдағы онжылдықтарда Варшавадағы қызметіне ашық және нақты сілтеме жасаған жоқ. Испан тарихнамасында Варшавадағы кезең әдетте маргиналды түрде қарастырылады. Дон Хаймедің Қашық Шығыстағы әскери мансабы кейде қызығушылық тудырады, бірақ оның Ресей армиясындағы қызметі Карлизм ішіндегі Испанияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөліне байланысты даулар талқыланғанда ғана еске алынады. Карлизм тарихына арналған еңбектер Дон Хаймедің 1910 жылдардағы ішкі қақтығыстардағы рөліне немесе Беренгердің "диктабландасы" мен 1930 жылдардың басындағы Екінші испан республикасы кезіндегі оның соңғы жылдарына назар аударады. Польша тарихнамасында оның гусарлық қызметі көбінесе назарсыз қалды. Испан-поляк қарым-қатынастарына арналған зерттеулер Пабло Пикассо немесе Кармен Лафорет сияқты танымал тұлғалардың қысқаша поляк эпизодтарын мойындайды, бірақ олар Дон Хаймеге ешқандай назар бөлмейді, тіпті София Касанова (1907–1945) және Игнасио Идальго де Циснерос (1950–1962) сияқты Варшавада тұрақты тұратын ең танымал испандықтардың бірі болса да.

Орта жастағы нәресте

1903 жылдың соңында Варшавадан кеткеннен кейін және 1909 жылдың ортасында Карлдық құрылына талап етуді қабылдамас бұрын Дон Хайме орта жасқа жеткен еді. 1904 жылы орыс-жапон соғысында Маньчжурияда шамамен 7 ай қызмет еткен соң Еуропаға оралып, Парижде тұрақтады. 1906 жылдан бастап ол Испанияға кеңінен саяхаттар жасады, бірақ ашық саясатқа араласпады; болашақ Карл патшасы ретінде ол жеке байланыстарды орнатумен, жаңа білім алумен және өзін таныстырумен айналысты. Әкесімен қарым-қатынасы нашарласа да, толық үзіліс деңгейіне жетпеді.

Ресей-жапон соғысы

1904 жылдың қысында Дон Хайме әскери қызметтен демалыс алып, Венецияда әкесімен бірге тұрды. Сол жерде ақпан айында оған қаруға шақыру келді; оған Қиыр Шығыстағы императорлық әскерлерге қосылуға бұйрық берілді. Ол алдымен Мәскеуге сапар шекті, содан кейін Транссибір темір жолымен жүріп, саяхатының соңғы бөлігін Ляо өзенімен кемеде жасады. 1904 жылдың мамыр айының басында Дон Хайме Порт-Артурда генерал Куропаткиннің бас штабына келді; ол дереу капитан шеніне көтерілді. Бекініс жапондық қауіпке ұшырағанда, штаб Ляоянға көшті, онда Дон Хайме шамамен бір ай тұрақты гарнизондық қызметте болды; сол кезде ол жылқыдан құлап жарақат алды және біраз уақытты аяқ сүйегімен өткізді. Содан кейін ол генерал Стакельберг басқаратын 1-ші Сібір армия корпусының 6-шы кавалерия полкіне жіберілді. Маусым айында ол Те ли Ссу шайқасына қатысты, бұл оның өміріндегі ең қиын 5 күн болуы мүмкін. Оның бөлімшесі кейін Ляоянға қайтарылды. Өзінің айтуынша, Дон Хайме маусым және шілде айларындағы келесі бірнеше аптаны арнайы тапсырмалармен, оның ішінде ұсақ шайқастармен және жау шебінен тыс жерде қара киіммен барлау жұмыстарымен өткізді. Жапондықтарға түсіп қалуға айналып келген ол ағылшын баспасөз тілшісі болып көрсетіп, өз әскерлеріне қайта оралуға үміттенді. Тамыз айында ол Владивостокта ұзақ демалыста болды; сол кезде баспасөз оның денсаулығына байланысты қызметтен босатылғаны туралы хабар таратты, бірақ ол күзеннің басында Мукденге қайта оралды. Қазан айында ол тағы да жылқыдан құлап жарақат алды және ол Шахо шайқасына қатысқан-қатыспағаны белгісіз. Қараша айында ол Әулие Владимир орденімен марапатталды және майор шеніне көтерілді. 1904 жылдың желтоқсанында белгісіз "арнайы тапсырмадан" кейін Дон Хаймеге Еуропаға кетуге рұқсат берілді және сол айдың соңында ол Мукдендегі Куропаткин штабынан кетті. Ол пойызбен Шығыс Қытайды кезіп, Сайгонға келді. Содан ол 1905 жылдың мамыр айының басында Еуропаға қайтып, Марсельге кемемен жетті.

Мәңгілік саяхатшы

Соғыстан оралған Дон Хайме өзінің штабын Париждің беделді Пасси ауданына орналастырды. Сол жерден ол 1905–1909 жылдар аралығында көптеген сапарларға шықты; испан баспасөзінде оған «eterno viajero» және «неминуемый príncipe errante» деген лақап аттары берілді. Алғашқыда ол Францияны аралап, мысалы, Француз Ривьерасына немесе Шамборға барды. 1906 жылдың басында Дон Хайме Римге сапар шекті, онда Папа Римдік қабылдады деген хабар тарады. 1906 жылдың көктемінде ол 1894 жылдан бері алғаш рет Испанияға келді; бұл сапар елге кем дегенде 12 рет жеке кірудің бастауы болды. Олар көбінесе көктем немесе жазда жасалды, ал күзде Дон Хайме Парижге оралды. Ол ең көп барган қала – Барселона, ол 1906, 1907, 1908 және 1909 жылдары онда болды; 1906, 1907 және 1908 жылдары Васко-Наварр аймағын аралады. 1907 жылы ол Мадридте болған, сондай-ақ Авила, Замора және тіпті Луго мен Севильяда да көрінді. Тек Мароккоға ғана алыс сапар жасады. Әуесқой автокөлік жүргізуші болғандықтан Дон Хайме көбінесе өзінің немесе ең жақын серігі, баск инженері және кәсіпкері Мартин Гайтан де Айала и Агирребенгоаның автокөлігімен саяхаттады; бастапқыда бұрынғы консервативті депутат Эстебан Руис Мантилла да оның серіктесі ретінде есептелді. Ол жасырын түрде саяхаттады және көзге түспеуге тырысты; ол сұхбат бермеді және банкеттерге немесе басқа ресми шараларға қатыспады. Оның сапарлары туралы ақпарат көбінесе кейін баспасөзге сіңіп, шексіз болжамдарға, растауларға және жоққа шығаруларға әкелді. Үкімет шенеуніктері бұл мәселені маңызды емес деп есептеді, бірақ кейде солшыл баспасөз «Педро өз үйіне» сияқты еркін келіп-кететін қауіпті бүлікші туралы алаңдады. Кейде оны ирониямен сықақтап, келекелеген өлеңдер шығарылды. Испанияда болғанда Дон Хайме уақытының көп бөлігін демалысқа арнады: көрікті жерлерді аралау, театрларға бару, мейрамханалар мен бұқа күресін тамашалау, оған қатты ұнады. Алайда, ол жергілікті карлисттердің жетекшілерімен де кездесетін. Көп жағдайда бұл кездесулер жеке өткізілді, өйткені Дон Хайме үкіметтің шыдамдылығын сынаудан сақтанды. Дегенмен, ерекше жағдайлар да болды; 1908 жылдың маусымында ол Соморростро мен Зумаррагада өткен ірі карлист митингілеріне қатысты; сақтық үшін ол сол күні Францияға оралды.

Саясат

1905-1909 жылдары Дон Хайме ашық саясатқа қатыспады, бірақ ол үнемі пікір таласына түсіп отырды. Le Matin газеті оның Маньчжурияда берген сұхбатын жариялады, онда ол француз республикалық үкіметінің және діни ордендерге қарсы шараларының жайлы жақсы пікір білдірді; ол өзін Ұлыбритания үлгісіндегі «монархия республикасы» жақтаушысы деп жариялады. Кейіннен жазылған ашық хат арқылы бұл мәлімдемесі жұмсатылса да, әкесі ашуланып, алғашқыда онымен кездесуден бас тартқаны айтылады. Те Ли Ссу шайқасының қырқынынан кейін, Дон Хайме таққа отыру үшін мұндай құн төлемейтінін мәлімдеді; бұл бейбітшілдік көзқарасы көптеген карлисттерді қызықтырды. Ол Ватиканде Альфонсо XIII-нің некесіне қарсылық білдіргені хабарланса да, 1906 жылы оған жасалған анархистік қастандыққа қарсы наразылық білдірген жеке хат жазды; ол өзін «лояльді қарсылас» деп таныстырды. Оның патшалық отбасымен жақындасуы туралы әрдайым әңгімелер тарады. Баспасөз ол консерватизмге, дәстүрлілікке немесе тіпті либерализмге қарағанда жақын екенін мәлімдеді, Дон Хайме сайлауға түседі, құрметті генерал-капитан болып тағайындалады немесе Альфонсо XIII-ті мойындауға дайын екені туралы қауесет тарады. Испанияда Дон Хайме Тирсо де Олазабаль, Хуан Васкес де Мелла, Мануэль Сиватте, Лоренцо Алиер, Хоакин Ллоренс немесе Эстебан Бильбао сияқты аймақтық карлист көшбасшыларымен кездесетін. Бүкіл ел бойынша партияның жетекшісі Матиас Баррио и Миермен хат алмасу кезінде ол түрлі бастамаларды ресми түрде мойындаумен шектеліп, қоғамдық мәлімдемелерде екіұшты, жалпы кеңестер берді. 1906 жылы Дон Хайме бұрынғы саяси көшбасшы Маркиз де Серральбодан Парижге келуін сұрады, екеуі 1907 жылы кездесті; ресми түрде, ол Серральбоның күш-жігеріне алғыс айтқысы келді, бірақ партия басшылығы Барриода болғандықтан, бұл кездесу әдеттегіден ауытқып көрінді. Дон Хайме сирек авторитеттің дауысы ретінде сөйледі; бұл Интегристтің ықпалымен болған бір фракциялық топтан бас тартқан кезде болды. 1908 жылы Зумаррага іс-шарасынан басқа саяси митингтерге қатыспады. 1908 жылы ол тағы да бір дау тудырған сұхбат берді. Дон Хайме Карлизмді Испанияның даңқы үшін жұмыс істейтін үкіметке қолдау көрсетуге дайын тәртіп партиясы деп жариялады, Каталониялық ынтымақтастығына қолдау білдірді және Испанияның жалғыз нағыз одақтасы ретінде Германияны жақтады.

Отбасылық қатынастар

Дон Хаймедің әкесі Берта де Роханға үйленгеннен бері оның әкесімен қарым-қатынасы үздіксіз нашарлап келді; екі жасқа жуық айырмашылығы бар өгей ана мен өгей ұл өзара қатыгез жаулыққа ұшырады. Оның Венециядағы Лордан сарайында болуы Дон Хайме үшін сол жерден қашудың басты себебі болды; ол Карлос VII-ге ұлының өзіне жақындағанын айтты. Әкесі мен ұлының соңғы рет қашан көргені белгісіз; баспасөз хабарлаған соңғы мүмкіндік 1905 жылдың жазында болды, ол кезде Ресейге жол тартқан Дон Хайме Венецияда біраз уақыт өткізді. Карлос VII мен Дон Хайме арасындағы қарым-қатынас та басқа себептерге байланысты суытылып қалды. Карлос VII ұлының берген сұхбаттары мен пікірлерін оқып, қатты ашуланды, олар дәстүрлі идеологиядан айқын түрде бұрғысы келді. Сонымен қатар, ол Дон Хаймедің өзінің өмір салты туралы әкесінен кеңес сұрамауына, артқан тәуелсіздігіне көңілі толмады. Карлос VII (50 жасқа жуық) ұлының (30 жасқа жуық) шетелге, әсіресе Испанияға саяхаттағанда одан рұқсат алмағанына шағымданды, сондай-ақ оның бұл сапарлары патшалық беделін түсірмей, Карлизм ішіндегі дау-жанжалдарды қоздыруы мүмкін екенін айтты. Карлос VII Дон Хаймеге Испанияға баруға тыйым салған, бірақ ол одан бас тартқан жоқ. Дон Хайме әкесінің інісі және мұрагерлікке үміткер, бірақ оның мүмкіндігі шамалы болған Дон Альфонсо Карлоспен жақсы қарым-қатынаста болды; алайда, соңғысы оны "құмар ойыншы, спекулянт, әуесқой" деп есептейтін, байлығының бір бөлігін құмарда кеткен еркек адам сияқты көреді. Оның беделді лауазымдағы жауапты әйелге үйленуге ниеті жоқ екеніне таң қалмады. Дон Хайме үлкен әпкесі және оның күйеуімен, сондай-ақ Парма герцогының туысымен жақсы қарым-қатынаста болды. Эльвира мен Алисияның отбасылық қарым-қатынастары туралы мәлімет жоқ, олардың екеуі де абыройсыз қарым-қатынасқа түсті. Дон Хайме де осындай жағдайдан тыс қалған жоқ, мысалы, 1909 жылдың көктемінде баспасөз оның Испанияның солтүстігінен өтетін кезінде "екі сеньоритамен бірге болғанын" хабарлады – сол кезде бұл өте жағымсыз жаңалық болды.

Өзін қайта құру

40 жасқа жуып қалған, жеке өмірі туралы ешқандай мәліметі жоқ, тек шетелдік әскерлердегі тұрақсыз әскери мансабынан басқа ештеңесі жоқ Дон Хайме өзінің қиын жағдайын күннен-күнге жақсырақ сезіне бастады. Оның не істеу керектігін білмей, жол таба алмай қалғандай болды. Оның алдындағы жалғыз мүмкіндік – Ресей армиясында офицер болып қызмет ету еді. Алғашқыда ол Ресей-Жапон соғысынан 4 айлық демалыспен босатылғаны хабарланды; шындысы 1905 жылдың мамырында ол Ресейге сапар шекті, бірақ бұл сапардың мән-жайы нақты емес, ол көп ұзамай Францияға оралды. Бір жыл өткен соң, 1906 жылдың жазында Дон Хайме тағы да Санкт-Петербургке келді; кейбіреулер оның бұрынғы Гродно полкіне қайта оралатынын күтті, бірақ ақырында баспасөз оның резервке жіберілгенін жариялады. 1908 жылы ол полковник шеніне көтерілді, бұл «el coronel Borbonoff» деген қысымға алып келді. Оның француз Касабланкасындағы әскери байланыс офицері ретінде Ресейдің әскери қызметкері болуы мүмкін деген әңгіме тарады, бірақ оның қаншалықты шындыққа жақын екені белгісіз. Кейінгі ресми шараларда Дон Хайме Ресей полковнигінің формасында пайда болды. Саясаттан және жеке өмірінен бөлек, 1905-1909 жылдары Дон Хайме құрлықта, әуеде және суда көлік технологиясын дамытуға қатысты жұмыстарда демеуші ретінде өзін сынап көрді. Ол автокөлікке әуес болды, бірақ автомобильдердің танымалдылығы арта келе, бұрынғы қиын және қауіпті спорт енді әдеттегі саяхатқа айналып бара жатты. Дегенмен, ол авиацияға да қызығушылық танытып, дирижабль құрылысын қолдады және көптеген жаңа ұшу тәжірибелеріне жеке қатысты. Сонымен қатар, ол теңіз ғылымына инвестиция жасады; кейбір баспасөз оны өнертапқыш және ғалым деп мақтады, ол спорттық жарыстарды инновациялық теңіздік қозғалтқыш жүйесін сынау үшін пайдаланды, бұл жүйеге дейін белгілі болғандардан 2-3 есе жылдам болды; ол жобаға көп ақша салды. Бірақ ешқандай нәтиже шықпады; ақырында ол бауырсақтарға қатысты жаңа шараларды ұсынған адам ретінде танылды. Ол кейде қайырымдылықпен айналысып, Франциядағы жалғыз Карлист эмигранттарына көмек көрсеткенімен, әкесі үшін соғысқан, бірақ кейін азап пен кедейлікке ұшыраған Карлист жауынгерлеріне көмектесу үшін ешқашан жалпы жоспар құруға тырыспады.

Испания мен Франция тағына дәулетті

1909 жылғы 18 шілдеде Хайме әкесінен кейін Испания тағына карлисттік талапкер ретінде мұрагерлікке ие болды және сонымен қатар Франция тағына легитимистік талапты қабылдады. Испаниядағы карлисттік талапкер ретінде ол III Хайме ретінде танылды, бірақ Мадрид герцогы атағын пайдаланды. Францияның легитимистік талапкері ретінде ол Жаков I деп есептелді, бірақ көбінесе Анжу герцогы деп аталды. Хайме Ресей армиясынан зейнетке шығып, одан кейін негізінен Австриядағы Ланзенкирхендегі Фрохсдорф сарайында және Париждегі Хош бульварындағы пәтерінде тұрды. Ол бірнеше рет Испанияға жасырын түрде сапар шекті. Сонымен қатар, ол анасынан мұрагерлік еткен Италиядағы Виареджио маңындағы Тенута Реаледегі Борбон вилласына ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігінде Хайме Австриядағы Фрохсдорф сарайында үй қамауында болды. 1923 жылғы 16 сәуірде Испаниядағы Бас өкілі Виллорес маркізіне жолдаған жарлығымен Хайме Испанияда түрмеге қамалғандарды немесе карлисттік іске адалдығы үшін жер аударылғандарды құрметтеу үшін «Құпия заңдылық орденін» (Orden de la Legitimidad Proscrita) құрды. 1931 жылғы сәуірде Испанияның конституциялық королі XIII Альфонсо елден кетуге мәжбүр болды және Екінші испан республикасы жарияланды. Хайме барлық монархистерді легитимистік мақсатқа бірігуге шақыратын манифест жариялады. Бірнеше айдан кейін, 23 қыркүйекте Хайме Альфонсоны Париждегі пәтерінде қабылдады. Екі күннен кейін Альфонсо мен оның әйелі Эна Фонтенбло маңындағы Савой-д'Авон қонақ үйінде Хаймеді қабылдады. Хайме Альфонсоға «Киелі Рух» орденінің мойыншебін табыс етті. Бұл кездесулер Испания тағына талапкер екі тараптың арасындағы жақындасуды білдірді. Кейбір авторлардың пікірінше, екеуі Альфонсистік-карлисттік келіспеушілікті аяқтауға бағытталған Территет келісіміне қол қойды немесе ауызша келісті. Альфонсомен кездесуден бір апта өткен соң Хайме Парижде қайтыс болды. Ол Тенута Реаледегі Борбон вилласына жерленді. Оның испан және француз талаптары бойынша мұрагері оның інісі Сан-Хайме герцогы Альфонсо Карлос болды.