Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фу Пи (; ғ.ж. 357 – 386), Yongshu (永叔) әдептік есімімен, сондай-ақ, қайтыс болғаннан кейін бұрынғы Циннің Айпин императоры (前哀平帝) ретінде танымал, Қытайдың Ди тайпасы басқарған бұрынғы Цин әулетінің императоры болған. Ол Фу Цзяньнің (Император Сюаньчжао) үлкен ұлы, бірақ оның тақ мұрагері емес. Фу Цзянь Кейінгі Цин әулетінің негізін қалаушы Яо Чанның қолынан қаза тапқаннан кейін және оның інісі, тақ мұрагері Фу Хун (苻宏) Шығыс Цзинь әулетіне қашуға мәжбүр болғанда, ол 385 жылы императорлық атаққа ие болды. Бірақ 386 жылы Батыс Ян ханзадасы Муронг Ённан жеңіліске ұшырады, кейін Шығыс Цзинь генералы Фэн Гай (馮該) тарапынан өлтірілді.
Fu Pi (; fl. 357 386), courtesy name Yongshu (永叔), also known by his posthumous name as the Emperor Aiping of Former Qin (前秦哀平帝), was an emperor of the Di led Former Qin dynasty of China. He was Fu Jiān (Emperor Xuanzhao)'s oldest son, although not his crown prince, and after Fu Jiān's death at the hands of Yao Chang, the founder of the Later Qin dynasty, and his brother Crown Prince Fu Hong (苻宏) was forced to flee to the Eastern Jin dynasty, he claimed imperial title in 385, but was defeated by the Western Yan prince Murong Yong in 386, and then subsequently killed by the Eastern Jin general Feng Gai (馮該).
Ерте мансап
Фу Пидің туған күні белгісіз. Фу Пи алғаш рет 357 жылы тарихи жазбаларда есімдері тіркелді, оның әкесі Фу Цзянь қатыгез және ерсілі-қарсыл император Фу Шенгті құлатып, «Көктегі ханзада» (Тянь Ванг) атағымен таққа отырды. Фу Цзянь өзінің үлкен ұлы Фу Пиді Чанле герцогі етіп тағайындады. Сол кезде Фу Пидің басқару және әскери істерде қабілетті екені айтылды, оның таланты тек тарихшылар жоғары бағалаған оның інісі Фу Ронға қарағанда кем болды. 368 жылы Юнчжоу (雍州, қазіргі оңтүстік-шығыс Жэньюань округі) губернаторы болып тағайындалды. 378 жылы Фу Цзянь Фу Пиге Цзинь қаласы Сианянға (襄陽, қазіргі Хубэй провинциясының Сианфан) қарсы үлкен әскерді басқаруды тапсырды. Генерал Гу Чанның (苟萇) кеңесімен Фу Пи қалаға тікелей шабуыл жасаудың орнына, оны қоршап алып, жабдықтау жолын кесіп, бағындыруға тырысты. Алайда, 379 жылдың жаңа жынында Фу Цзянь қаланы басып алуға асыққандықтан, көктемге дейін қаланы алсаң, әйтпесе сол семсермен өзіңді-өзің өлтір деп, оған семсер жіберді. Семсерді алғаннан кейін Фу Пи қорқып, қалаға күшті шабуыл жасап, оны басып алды.
It is not known when Fu Pi was born Fu Pi was first mentioned in historical records in 357, when his father Fu Jiān overthrew the violent and whimsical emperor Fu Sheng and took the throne with the title "Heavenly Prince" (Tian Wang). Fu Jiān created Fu Pi, his oldest son, the Duke of Changle. At that time, Fu Pi was described to have talent in both governance and military matters, whose talents were only lesser to his uncle Fu Rong, whose abilities were much praised by historians. He was appointed governor of Yongzhou (雍州, in modern southeastern Zhenyuan County, Gansu) in 368. In 378, Fu Jiān commissioned Fu Pi to command a large army against the Jin city Xiangyang (襄陽, in modern Xiangfan, Hubei). At the advice of the general Gou Chang (苟萇), Fu Pi chose to surround the city and cut off its supply route to strangle it into submission, rather than making direct assaults on the city. However, around the new year 379, Fu Jiān, anxious to capture the city, sent him a sword, stating that if by the spring he had not captured the city, he should kill himself with the sword. After receiving the sword, Fu Pi, in fear, made a fierce attack on the city and captured it.
Шығыс провинциялардың вице-королі
380 жылы Фу Цзянь шығыс провинцияларының (Елбасы Цинь 370 жылы жойған бұрынғы Янның бұрынғы аумағы) вице-королі болып қызмет еткен Фу Ронды, 375 жылы қайтыс болған қабілетті Ван Мэннің орнына премьер-министр қызметін атқару үшін астана Чанъаньға қайтарып алды. Фу Пи Фу Ронның орнына шығыс провинцияларының вице-королі болды. Фу Цзянь сол жылы ди халқының әскерін империяның әр түрлі аймақтарына тарату жоспарын жүзеге асырғандықтан, көптеген ди сарбаздары мен олардың отбасылары Фу Пимен бірге Йеченгтегі әскери бекетке келді. Фу Пи Фэй өзені шайқасында Елбасы Цинь әскерлерінің күйреуіне қатыспады, өйткені ол Йеченгте қалды. Бірақ шайқастан кейін Сианьбей генералы Муронг Чуй, бұрынғы Янның ханзадасы, Янды қайта құру үшін бүлік көтерді. 383 жылдың соңында Фу Цзяньды Фэй өзеніндегі жеңілістен кейін халықты тыныштандыру үшін шығыс провинцияларға баруға көндіргеннен кейін Муронг Чуй Йеченгке келді, онда ол жоспарларын жалғастырды және Муронг Чуй мен Фу Пи бір-біріне шабуыл жасауды ойлады, бірақ екеуі де бұлай істемеуге шешім қабылдады. Кейіннен Динлин тайпасының басшысы Чай Бин Фу Пидің ағасы, Пинъюань герцогы Фу Хуэй қорғаған Луоянға шабуыл жасап, көтеріліс ұйымдастырды. Фу Цзянь Муронг Чуйге Чайдың көтерілісін басуға бұйырды, ал Фу Пи өзінің көмекшісі Фу Фейлонгты Муронг Чуйге көмекші ретінде жіберді. Бірақ Луоянға бара жатқанда Муронг Чуй Фу Фейлонгты және оның ди сарбаздарын өлтіріп, ашық көтеріліске дайындалды. Осы уақытта Фу Пи Муронг Чуйге күдікпен қараса да, Муронг Чуйдің ұлы Муронг Нонгты және оның немерелері Муронг Кай мен Муронг Шаоны қадағалауға алмады, ал олар Йеченгтен қашып шығып, өз көтерілісін бастады. 384 жылдың көктемінде Муронг Чуй Кейінгі Янның құрылуын жариялады және Ян князі атағын алды. Фу Пи Муронг Чуйді көтерілісін тоқтатуға көндіруге тырысты, бірақ Муронг Чуй бас тартты және Йеченгке шабуыл жасады, бірақ оны тез басып ала алмады. Алайда, Сары өзеннің солтүстігіндегі және Тайхан тауларының шығысындағы көптеген қалалар адалдығын өзгертті немесе Кейінгі Ян әскерлеріне түсті, бұл Йеченгті оқшаулады. (Сары өзеннің оңтүстігіндегі Елбасы Цинь қалаларының көпшілігін Цзинь басып алды.) Империяның ортасы Кейінгі Цинь және Батыс Ян көтерілісшілерінің шабуылдарына ұшырағандықтан, Фу Пиге көмек күтуге болмады, және оның және оның әскерлерінің жағдайы тез нашарлады. 384 жылдың соңында Муронг Чуй Йеченгтің қоршауын қысқа уақытқа тоқтатты, қайта топтасуға тырысты, бірақ сонымен бірге Цзинь әскерлері шабуыл жасады. Фу Пи бейбітшілік туралы келісімге келді, бірақ оның көмекшісі Ян Ин оның білмейтін күйінде Цзиньге де берілетініне уәде берді. Осы уәдемен Цзинь генералы Сюэ Сюань оған әскер мен азық-түлікпен көмектесті, бірақ уақытша одақ ақыры бұзылды. Осы уақытта Муронг Чуй қайтып оралды және Лю Лаоцзи басқаратын Цзинь әскерлерін жеңгеннен кейін қаланы қайтадан қоршауға алды. 385 жылы Фу Пи Йеченгті тастап, солтүстік-батысқа қарай Цзиньянға (қазіргі Тайюань, Шанси) бағытталды. Содан кейін ол әкесі Фу Цзяньның Кейінгі Циньнің билеушісі Яо Чаннан өлтірілгені туралы хабар алды. Ол өзін император деп жариялады.
In 380, Fu Jiān recalled Fu Rong, who had served as the viceroy over the eastern provinces (the former territory of Former Yan, which Former Qin destroyed in 370), back to the capital Chang'an to serve as prime minister in place of the capable Wang Meng, who died in 375. Fu Pi was made the viceroy of the eastern provinces to replace Fu Rong. As Fu Jiān, that year, also implemented a plan to distribute his Di people to various regions of the empire, a substantial number of Di soldiers and their families accompanied Fu Pi to his command post at Yecheng. Fu Pi was not involved in the crushing defeat that Former Qin forces suffered at the Battle of Fei River, as he remained at Yecheng. In the aftermaths of the battle, however, the Xianbei general Murong Chui, a Former Yan prince, plotted a rebellion to reestablish Yan. In late 383, after persuading Fu Jiān to allow him to visit the eastern provinces to try to calm the people in light of the defeat at Fei River, Murong Chui arrived at Yecheng, where Murong Chui continued plotting, and where Murong Chui and Fu Pi considered ambushing each other but each decided not to do so. When, subsequently, the Dingling chieftain Zhai Bin (翟斌) rebelled and attacked Luoyang, defended by Fu Pi's brother Fu Hui (苻暉) the Duke of Pingyuan, Fu Jiān ordered Murong Chui to put down Zhai's rebellion, and Fu Pi sent his assistant Fu Feilong (苻飛龍) to serve as Murong Chui's assistant. On the way to Luoyang, however, Murong Chui killed Fu Feilong and his Di soldiers and prepared to openly rebel. Meanwhile, despite his suspicions of Murong Chui, Fu Pi did not put Murong Chui's son Murong Nong and nephews Murong Kai (慕容楷) and Murong Shao (慕容紹) under surveillance, and the three fled out of Yecheng and started a rebellion of their own. In spring 384, Murong Chui openly declared the establishment of Later Yan, claiming the title of Prince of Yan. Fu Pi tried to persuade Murong Chui to end his rebellion, but Murong Chui refused and attacked Yecheng but was unable to capture it quickly. However, most cities north of the Yellow River and east of Taihang Mountains switched allegiance or were captured by Later Yan forces, leaving Yecheng isolated. (The Former Qin cities south of the Yellow River were largely captured by Jin.) With the heart of the empire itself under attacks by rebel regimes Later Qin and Western Yan, Fu Pi could have no expectation of receiving aid, and the situation soon grew desperate for him and his troops. In late 384, Murong Chui briefly lifted the siege of Yecheng to try to regroup, but at the same time, Jin forces attacked. Fu Pi sued for peace, but without his knowledge his assistant Yang Ying (楊膺) also promised on his behalf that he would surrender to Jin. With that promise, the Jin general Xie Xuan aided him with troops and food supplies, but eventually the temporary alliance broke up again. Meanwhile, Murong Chui returned and again put the city under siege after defeating Jin troops under Liu Laozhi (劉牢之). In 385, Fu Pi abandoned Yecheng and headed northwest to Jinyang (晉陽, in modern Taiyuan, Shanxi), where he received news that his father Fu Jiān had been killed by the Later Qin ruler Yao Chang. He then declared himself emperor.
Билік
Фу Пи қазіргі позициясын нығайту үшін шаралар қабылдады, бірақ қазіргі Шанси облысымен шектеліп қалғанмен, бұрынғы Циньге адал Шэньси және Ганьсуда көптеген аймақтар сақталды, тіпті Кейінгі Ян территориясының ортасында да қарсылық көрсетушілер болды. Оның премьер-министрі Ван Юн (王永) (Ван Менгтің ұлы) 386 жылғы қыста Линдзиньде (臨晉, қазіргі Вейнань, Шэньси) кездесуге дайын болуға шақырып, жариялау жасады. Көптеген жергілікті генералдар шақыруға жауап берді, бірақ бұл кездесу ешқашан өтпеді. 386 жылдың күзінде Батыс Ян билеушісі Муронг Йонг, халқы Гуанчжун аймағын тастап, туған жеріне қайтуға тырысып, Фу Пиден оларды өткізуге рұқсат беруді сұрады. Фу Пи бас тартты және оларды тоқтатуға тырысты, бірақ ауыр жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Ван Юн және генерал-майор Джуку Джушизи (沮渠俱石子) қаза тапты, ал Фу Пидің көптеген шенеуніктері мен оның әйелі, император Ян тұтқындалды. Фу Пидің әскері әлі де күшті болған жалғыз генералы – оның туысы, Донхай ханзадасы Фу Цзуань (苻纂) еді, ол Цзиньянда қалды. Бірақ Фу Пи Фу Цзуаньның ниетіне күдікпен қарады, сондықтан Цзиньянға қайтуға батыл болмады, керісінше оңтүстікке бет бұрып, сол кезде Цзиньдің қолында болған Луоянға күтпеген шабуыл жасауды жоспарлады. Цзинь генералы Фэн Гай (馮該) оны тоқтатып, шайқаста өлтірді. Оның ұлдары, тәж мұрагері Фу Нин (苻寧) және Чанле ханзадасы Фу Шоу (苻壽) Цзинь әскеріне түсті, бірақ кешіріліп, Фу Цзяньнің (苻堅) тәж мұрагері, бұрын Цзиньге бағынған Фу Хунға (苻宏) тапсырылды. Оның ұлдары, Бохай ханзадасы Фу И (苻懿) және Джибей ханзадасы Фу Чан (苻昶) бір шенеунікпен бірге алыс туысы, Наньань ханзадасы Фу Денгке (苻登) жіберілді. Фу Денг бастапқыда Фу Иді император етуді ұсынды, бірақ оның қол астындағылары оның өзі таққа отыруын ұсынғаннан кейін, солай істеді.
Fu Pi took measures to try to consolidate his current position—now largely only over modern Shanxi, although there were still many pockets of territory loyal to Former Qin in modern Shaanxi and Gansu, and there were also still pockets of resistance even in the middle of Later Yan territory. His prime minister Wang Yong (王永) (Wang Meng's son) issued a declaration inviting all those who were still loyal to be prepared to rendezvous at Linjin (臨晉, in modern Weinan, Shaanxi) in winter 386. Many local generals answered the call, although the rendezvous would never actually happen. In fall 386, the Western Yan ruler Murong Yong, whose people had abandoned the Guanzhong region to head east, trying to return to their home land, requested Fu Pi to grant permission to let them through. Fu Pi refused and tried to intercept them, but suffered a major defeat, in which Wang Yong and the major general Juqu Jushizi (沮渠俱石子) were killed, and most of Fu Pi's officials and his wife Empress Yang were captured. The only general under Fu Pi who still had a strong army remaining was his cousin Fu Zuan (苻纂) the Prince of Donghai, who remained at Jinyang, but Fu Pi was suspicious of Fu Zuan's intentions and therefore did not dare to return to Jinyang, but instead headed south, wanting to make a surprise attack on Luoyang, then held by Jin. The Jin general Feng Gai (馮該) intercepted him and killed him in battle. His sons Fu Ning (苻寧) the crown prince and Fu Shou (苻壽) the Prince of Changle were captured by Jin forces but pardoned and given to their uncle Fu Hong (苻宏) Fu Jiān's crown prince, who had surrendered to Jin earlier. His sons Fu Yi (苻懿) the Prince of Bohai and Fu Chang (苻昶) the Prince of Jibei were escorted by an official to his distant nephew Fu Deng the Prince of Nan'an, who initially proposed making Fu Yi the emperor, but after his subordinates recommended that he take the throne himself, did so.