Кіріспе

Фу Пи (; ғ.ж. 357 – 386), Yongshu (永叔) әдептік есімімен, сондай-ақ, қайтыс болғаннан кейін бұрынғы Циннің Айпин императоры (前哀平帝) ретінде танымал, Қытайдың Ди тайпасы басқарған бұрынғы Цин әулетінің императоры болған. Ол Фу Цзяньнің (Император Сюаньчжао) үлкен ұлы, бірақ оның тақ мұрагері емес. Фу Цзянь Кейінгі Цин әулетінің негізін қалаушы Яо Чанның қолынан қаза тапқаннан кейін және оның інісі, тақ мұрагері Фу Хун (苻宏) Шығыс Цзинь әулетіне қашуға мәжбүр болғанда, ол 385 жылы императорлық атаққа ие болды. Бірақ 386 жылы Батыс Ян ханзадасы Муронг Ённан жеңіліске ұшырады, кейін Шығыс Цзинь генералы Фэн Гай (馮該) тарапынан өлтірілді.

Ерте мансап

Фу Пидің туған күні белгісіз. Фу Пи алғаш рет 357 жылы тарихи жазбаларда есімдері тіркелді, оның әкесі Фу Цзянь қатыгез және ерсілі-қарсыл император Фу Шенгті құлатып, «Көктегі ханзада» (Тянь Ванг) атағымен таққа отырды. Фу Цзянь өзінің үлкен ұлы Фу Пиді Чанле герцогі етіп тағайындады. Сол кезде Фу Пидің басқару және әскери істерде қабілетті екені айтылды, оның таланты тек тарихшылар жоғары бағалаған оның інісі Фу Ронға қарағанда кем болды. 368 жылы Юнчжоу (雍州, қазіргі оңтүстік-шығыс Жэньюань округі) губернаторы болып тағайындалды. 378 жылы Фу Цзянь Фу Пиге Цзинь қаласы Сианянға (襄陽, қазіргі Хубэй провинциясының Сианфан) қарсы үлкен әскерді басқаруды тапсырды. Генерал Гу Чанның (苟萇) кеңесімен Фу Пи қалаға тікелей шабуыл жасаудың орнына, оны қоршап алып, жабдықтау жолын кесіп, бағындыруға тырысты. Алайда, 379 жылдың жаңа жынында Фу Цзянь қаланы басып алуға асыққандықтан, көктемге дейін қаланы алсаң, әйтпесе сол семсермен өзіңді-өзің өлтір деп, оған семсер жіберді. Семсерді алғаннан кейін Фу Пи қорқып, қалаға күшті шабуыл жасап, оны басып алды.

Шығыс провинциялардың вице-королі

380 жылы Фу Цзянь шығыс провинцияларының (Елбасы Цинь 370 жылы жойған бұрынғы Янның бұрынғы аумағы) вице-королі болып қызмет еткен Фу Ронды, 375 жылы қайтыс болған қабілетті Ван Мэннің орнына премьер-министр қызметін атқару үшін астана Чанъаньға қайтарып алды. Фу Пи Фу Ронның орнына шығыс провинцияларының вице-королі болды. Фу Цзянь сол жылы ди халқының әскерін империяның әр түрлі аймақтарына тарату жоспарын жүзеге асырғандықтан, көптеген ди сарбаздары мен олардың отбасылары Фу Пимен бірге Йеченгтегі әскери бекетке келді. Фу Пи Фэй өзені шайқасында Елбасы Цинь әскерлерінің күйреуіне қатыспады, өйткені ол Йеченгте қалды. Бірақ шайқастан кейін Сианьбей генералы Муронг Чуй, бұрынғы Янның ханзадасы, Янды қайта құру үшін бүлік көтерді. 383 жылдың соңында Фу Цзяньды Фэй өзеніндегі жеңілістен кейін халықты тыныштандыру үшін шығыс провинцияларға баруға көндіргеннен кейін Муронг Чуй Йеченгке келді, онда ол жоспарларын жалғастырды және Муронг Чуй мен Фу Пи бір-біріне шабуыл жасауды ойлады, бірақ екеуі де бұлай істемеуге шешім қабылдады. Кейіннен Динлин тайпасының басшысы Чай Бин Фу Пидің ағасы, Пинъюань герцогы Фу Хуэй қорғаған Луоянға шабуыл жасап, көтеріліс ұйымдастырды. Фу Цзянь Муронг Чуйге Чайдың көтерілісін басуға бұйырды, ал Фу Пи өзінің көмекшісі Фу Фейлонгты Муронг Чуйге көмекші ретінде жіберді. Бірақ Луоянға бара жатқанда Муронг Чуй Фу Фейлонгты және оның ди сарбаздарын өлтіріп, ашық көтеріліске дайындалды. Осы уақытта Фу Пи Муронг Чуйге күдікпен қараса да, Муронг Чуйдің ұлы Муронг Нонгты және оның немерелері Муронг Кай мен Муронг Шаоны қадағалауға алмады, ал олар Йеченгтен қашып шығып, өз көтерілісін бастады. 384 жылдың көктемінде Муронг Чуй Кейінгі Янның құрылуын жариялады және Ян князі атағын алды. Фу Пи Муронг Чуйді көтерілісін тоқтатуға көндіруге тырысты, бірақ Муронг Чуй бас тартты және Йеченгке шабуыл жасады, бірақ оны тез басып ала алмады. Алайда, Сары өзеннің солтүстігіндегі және Тайхан тауларының шығысындағы көптеген қалалар адалдығын өзгертті немесе Кейінгі Ян әскерлеріне түсті, бұл Йеченгті оқшаулады. (Сары өзеннің оңтүстігіндегі Елбасы Цинь қалаларының көпшілігін Цзинь басып алды.) Империяның ортасы Кейінгі Цинь және Батыс Ян көтерілісшілерінің шабуылдарына ұшырағандықтан, Фу Пиге көмек күтуге болмады, және оның және оның әскерлерінің жағдайы тез нашарлады. 384 жылдың соңында Муронг Чуй Йеченгтің қоршауын қысқа уақытқа тоқтатты, қайта топтасуға тырысты, бірақ сонымен бірге Цзинь әскерлері шабуыл жасады. Фу Пи бейбітшілік туралы келісімге келді, бірақ оның көмекшісі Ян Ин оның білмейтін күйінде Цзиньге де берілетініне уәде берді. Осы уәдемен Цзинь генералы Сюэ Сюань оған әскер мен азық-түлікпен көмектесті, бірақ уақытша одақ ақыры бұзылды. Осы уақытта Муронг Чуй қайтып оралды және Лю Лаоцзи басқаратын Цзинь әскерлерін жеңгеннен кейін қаланы қайтадан қоршауға алды. 385 жылы Фу Пи Йеченгті тастап, солтүстік-батысқа қарай Цзиньянға (қазіргі Тайюань, Шанси) бағытталды. Содан кейін ол әкесі Фу Цзяньның Кейінгі Циньнің билеушісі Яо Чаннан өлтірілгені туралы хабар алды. Ол өзін император деп жариялады.

Билік

Фу Пи қазіргі позициясын нығайту үшін шаралар қабылдады, бірақ қазіргі Шанси облысымен шектеліп қалғанмен, бұрынғы Циньге адал Шэньси және Ганьсуда көптеген аймақтар сақталды, тіпті Кейінгі Ян территориясының ортасында да қарсылық көрсетушілер болды. Оның премьер-министрі Ван Юн (王永) (Ван Менгтің ұлы) 386 жылғы қыста Линдзиньде (臨晉, қазіргі Вейнань, Шэньси) кездесуге дайын болуға шақырып, жариялау жасады. Көптеген жергілікті генералдар шақыруға жауап берді, бірақ бұл кездесу ешқашан өтпеді. 386 жылдың күзінде Батыс Ян билеушісі Муронг Йонг, халқы Гуанчжун аймағын тастап, туған жеріне қайтуға тырысып, Фу Пиден оларды өткізуге рұқсат беруді сұрады. Фу Пи бас тартты және оларды тоқтатуға тырысты, бірақ ауыр жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Ван Юн және генерал-майор Джуку Джушизи (沮渠俱石子) қаза тапты, ал Фу Пидің көптеген шенеуніктері мен оның әйелі, император Ян тұтқындалды. Фу Пидің әскері әлі де күшті болған жалғыз генералы – оның туысы, Донхай ханзадасы Фу Цзуань (苻纂) еді, ол Цзиньянда қалды. Бірақ Фу Пи Фу Цзуаньның ниетіне күдікпен қарады, сондықтан Цзиньянға қайтуға батыл болмады, керісінше оңтүстікке бет бұрып, сол кезде Цзиньдің қолында болған Луоянға күтпеген шабуыл жасауды жоспарлады. Цзинь генералы Фэн Гай (馮該) оны тоқтатып, шайқаста өлтірді. Оның ұлдары, тәж мұрагері Фу Нин (苻寧) және Чанле ханзадасы Фу Шоу (苻壽) Цзинь әскеріне түсті, бірақ кешіріліп, Фу Цзяньнің (苻堅) тәж мұрагері, бұрын Цзиньге бағынған Фу Хунға (苻宏) тапсырылды. Оның ұлдары, Бохай ханзадасы Фу И (苻懿) және Джибей ханзадасы Фу Чан (苻昶) бір шенеунікпен бірге алыс туысы, Наньань ханзадасы Фу Денгке (苻登) жіберілді. Фу Денг бастапқыда Фу Иді император етуді ұсынды, бірақ оның қол астындағылары оның өзі таққа отыруын ұсынғаннан кейін, солай істеді.