Кіріспе

Сетиф (سطيف) – Сетиф провинциясының орталығы және Алжирдің халқы ең көп 5-ші қаласы. 2015 жылы 127 км² (49 шаршы миль) аумақта шамамен 410 000 тұрғыны бар. Бұл Шығыс Алжирдің және бүкіл елдің маңызды қалаларының бірі, себебі ол елдің сауда астанасы және қала шегінде 3 индустриалды аймағы бар өнеркәсіптік орталық саналады. Алжирдің шығыс бөлігінде, Алжирден 270 километр шығысқа қарай, Константиннен 131 километр батысқа қарай, Бежая және Джиджелдің оңтүстігіндегі Жоғарғы Жазық аймағында орналасқан ішкі қала. Қаланың биіктігі 1100 метр. Бұл қала бұрын Финикия империясының құрамында болды, содан кейін ежелгі Бербер Нумидия патшалығының бөлігіне айналды, Рим империясы тұсында Мавритания Ситифенсистің астанасы болды. Магрибтің мұсылман басып алуы кезінде мұсылмандыққа өткеннен кейін, қала мұсылман әлемінің қаласына айналды. Сетиф 1945 жылғы 8 мамыр наразылықтары мен қырғынның басталу ортасы болды, бұл Алжир соғысының бастауына ықпал еткен маңызды фактор еді.

Этимология

Сетиф римдік билікке дейін нумидиялық болған. Сетиф атауы латын тілінен келген "Sitifis" сөзінен шыққан, ол бербер тіліндегі "Zdif" сөзінен туындаған, яғни "қара топырақтар" деген мағынаны білдіреді, бұл оның жерінің құнарлылығын көрсетеді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Сетифтің тарихқа дейінгі тарихы адам қонысының алғашқы іздерімен шамамен 2,4 миллион жыл бұрын басталады және б.з.д. бірінші мыңжылдықтағы карфагендік мәтіндермен аяқталады. Гюльта-Зеркадағы Айн-Эль-Анех жері Ольдовей типіндегі өте көне тас қалдықтарын тапқан бірнеше орынды қамтиды, бірақ олармен байланысты адам қазбалары жоқ. Айн Бушерит 2018 жылы тас өнеркәсібінің қалдықтарын (қайырған тас құралдар) тапты, олардың жасы 1,9 мен 2,4 миллион жыл аралығында. 2018 жылдың 29 қарашасында Science журналы төрт растау әдісімен орынның жасын анықтағанын жариялады: Матуяма хронына сәйкес келетін теріс геомагниттік полярлық, ESR әдісі, биохронология (қазба түрлерінің жиынтығы) және шөгіндінің жылдамдығы. Айн Бушерит Кениядағы Ломекви 3 (3,3 млн жыл бұрын) және Эфиопиядағы Када Гона (2,55 млн жыл бұрын) орындарынан кейін үшінші ең көне африкалық орын болуы мүмкін. Айн-Эль-Ахнехтің тарихи-археологиялық орны қаланың шығысына бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, ал тас қалдықтарының жасы археомагнетизм бойынша шамамен 2,4 миллион жыл деп есептеледі. Бұл Гюльта-Зерка коммунасында орналасқан ежелгі көл. Осы орынды 1947 жылы француз палеоантропологы Камиль Арамбург (1885-1969) Сетиф аймағындағы континенттік шөгінділерді палеонтологиялық зерттеу кезінде тапқан. 2018 жылдың 29 қарашасында 2,4 миллион жылға дейін сонатын құралдардың табылуы жарияланды, бұл орынды ашылған кезде Танзаниядан бұрынғы адамзаттың алғашқы ошағы етті. Профессор Мохамед Сахнуни осы жаңалықты растады.

Нумидия

Нумидиялық тегі бар қала б.з.д. 225 жылы Масаесил патшалығының құрамына кірді. Джуба II Черчеллді басты қала еткенге дейін ол да астана саналған. Югурта б.з.д. 105 жылы Сетиф маңында Мариусқа қарсы күресіп, жеңіліске ұшырады. Мариус оны жеңіп, Римге алып кетіп, Туллиану түрмесінде өлім жазасын орындады. Осы кезеңге қатысты ешқандай іздер табылған жоқ. Нумидия патшалары тұсында қала шағын болған.

Рим дәуірі

Бұл Рим провинциясының ажырамас бөлігі болды, Кесариялық Мавритания, кейін Сетифиан Мавританиясы атанды. Югурта жеткізілген соң, Ситифис Мавритания патшалығының құрамына кірді, тікелей Бокхусқа, содан кейін Боккуриске, Джуба II-ге және, ақырында, Калигуланың бұйрығымен Лугдунумда өлтірілген Мавританияның Птолемейіне қарады. Ситифис стратегиялық маңызды орналасқандықтан, Нерваның назарына ілікті, ол 96 жылдан бастап онда ардагерлер үшін Colonia Nerviana Augusta Martialis Veteranorum Sitifensium колониясын құрды. Осы кезеңге қатысты ешқандай құрылыс белгілі болмаса да, 1960 жылдары қазба жұмыстары жүргізілген зиратта колонияның алғашқы кезеңіне жататын қабірлер табылғандай. Клавдий Мавританияны Рим провинциясына айналдырып, екіге бөлді, Сетифті жаңа Кесариялық Мавританияға, астанасы Кесарияға (Чершель) қосты. 290 жылы Сетиф Мавритания Ситифенсистің (қазіргі Шығыс Алжир) астанасы болды, ол Мавритания Цезаренсистен бөлінді. Жаңа провинция Африка диоцезіне, ал ол Италия префектурасына бағынды.

Мавритания ситифенсісі

Рим империясының императоры Диоклетиан тұсындағы кейінгі бөлінісінде Мавритания Цезаренсистің шығыс бөлігі, Салдадан Ампсага өзеніне дейін, жаңа провинцияға бөлініп, Сетифис қаласының (қазіргі Алжирдегі Сетиф) атымен Мавритания Ситифенси деп аталды. Ұлы Константин кезінде Мавритания Ситифенси Италияның преториандық префектурасының қарамағындағы Африка епархиясына бекітілді. Жаңа провинция 4-ғасырда вандалдар басып алғанға дейін зор экономикалық дамуға ие болды. Осы провинцияда Рим шіркеуіне қарсы тұратын, христиан дінінің донатизм аталымы пайда болды (Константиннен кейін бұл жергілікті діннің басты ағыны болды), ал Сетифис – митраизмнің орталығы еді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Мавритания Ситифенси аумағының бір бөлігі вандалдардың, кейін византиялықтардың бақылауында болды, бірақ провинцияның көп бөлігі (578 жылға дейін) Алтава Королдығы сияқты берберлік мемлекеттермен басқарылды. Тек Салда мен Сетифис маңындағы жағалау аймағы толыққанды римдік мәдениетін сақтап қалды. Византия императоры Морис 585 жылы Мавритания Прима провинциясын құрып, ескі Мавритания Ситифенсиді жойды. Шындығында, император Морис сол жылы преториандық префекттің және әскери магистрдің билігін біріктіретін, Константинопольден айтарлықтай тәуелсіздікке ие болған «экзарх» лауазымын құрды. Екі экзархат құрылды: біреуі Италияда, Равеннада орналасқан (сондықтан Равенна экзархаты деп аталды), екіншісі Африкада, Карфагенде орналасқан және Батыс Жерорта теңізіндегі барлық императорлық иеліктерді қамтыды. Бірінші африкалық экзарх – Патриций Геннадий болды: ол 578 жылы Африка әскерінің магистрі болып тағайындалды және Мавританиядағы Гармулдың римдік-мавр патшалығын жеңіп, Мавритания Ситифенси аумағын кеңейтті. Император Морис жасаған провинциялық өзгерістердің бірі ретінде Мавритания Цезаренсисі мен Мавритания Ситифенси Мавритания Прима провинциясы ретінде қайта біріктірілді. Мавритания Ситифенси бастапқыда 17800 шаршы мильді құрады және жақсы дамыған ауыл шаруашылығына (астық және т.б.) ие болды, оның өнімдері Салда порты арқылы экспортталды. Бірақ византиялық билікке өткеннен кейін провинцияның аумағы бастапқы көлемінің үштен біріне дейін қысқарды. Жаңадан гүлденген қалада әдемі мозаикалармен безендірілген монша салынды: V ғасырда оның қалпына келтіру кезінде Венераның тууы бейнеленген үлкен мозаикамен төселген суық бөлме (фригидарий) болды. Қаланың солтүстік-батыс шетінде төртінші ғасырдың соңында екі үлкен христиан базиликасы салынды, олар да керемет мозаикалармен безендірілді, сонымен қатар осы кезеңде епископтық құрылды. Аймақта еврей қауымы да болды. Римдіктер Ситифисте цирк салды, әуе суреттері оның 20-ғасырға дейін сақталғанын көрсетеді; бүгінде қисық бөлігінің кішкентай ғана бөлігі көрінеді, ал қалғаны жойылған немесе үстіне салынған. V ғасырда қалың жер сілкінісі болды. Сетиф аймағы ежелгі Римнің астық қоймаларының бірі болды: Капут Салтус Хорреорум (қазіргі Айн Зада) оның орталығы еді. Қалада 2- және 4-ғасырлардан қалған қоршаулар, ғибадатхана, цирк, «Сципионнің» мазары сияқты ескерткіштер сақталған. Археологиялық қазбалардың нәтижелері қаланың Археологиялық мұражайында сақталады және көрсетіледі, ал түрлі стелалар Абд-эль-Кадер бағында орналасқан. Оны Куикуль (Джемила) ескерткішімен байланыстыруға болады.

Вандал дәуірі

476 жылы Батыс Рим империясының құлдырауына дейін, вандалдар тайпасы, олардың патшасы Гензерик (427-477) бастаған, 429 жылы Рим губернаторы Бонифацийдың өтінішімен Испаниядан Африкаға өтті. Бонифаций император Валентиан III-ке қарсы көтеріліс жасағандықтан осылай болды. Африкадағы вандалдардың Тингиден (Танжер) Карфагенге дейінгі жолы Сетифис қаласынан өтті, оған шамамен 430 жылы жеткен болуы мүмкін. Бонифаций жеңілгеннен кейін Гензерик 439 жылы Карфагенде патшалығын орнатып, императорды оны Рим Африкасының иесі деп мойындауға мәжбүр етті. Вандалдар билігінде бұл аймақтың маңызды қаласы болды.

Византия дәуірі

531 жылы вандалдар патшасы Гильдерик узурпатор Гелимер тарапынан құлатылды, бұл Шығыс Рим императоры Юстинианға Рим империясын қалпына келтіруге құлшынғандықтан, араласуға себеп болды. Византиядан (Константинополь / Стамбул) аттанғаннан кейін генерал Белисарий Триполитания мен маврларда болған көтерілістерді пайдаланып, Карфагенді (533 ж.) және одан кейін Гелимерді (534 ж.) бағындырды. Византиялықтар вандалдардың шабуылынан кейін Ситифисте азат халықты кездестірді. 539 жылы Ситифис қайтадан Византияның "Рим" провинциясы – Мавритания Ситифенсистің астанасы болды. Осы кезде Сүлеймен қазірге дейін көрініп тұрған Византияның батыс және оңтүстік қабырғаларын салды.

Осман империясы

Осман дәуірінде Сетиф қаласы Осман империясының қызығушылығын тудырып, айтарлықтай дамыды. Сетиф саябағында исламдық аудан табылған. Қала Осман империясы тұсында Тунис бейлері мен Константин арасындағы бірнеше маңызды шайқастарға куә болды. Сетиф қаласында бірнеше Осман ескерткіштері сақталған, оның ішінде аймақтың танымал орындары, қала орталығындағы Әл-Атик мешіті және қаладағы Әбу Зер әл-Ғафари мешіті бар. Екі мешіт те Осман дәуірінде салынған, әсіресе олардың минареттері бүгінгі күнге дейін ислам өнерінің керемет үлгісі екенін көрсетеді. 11 ғасырдың ортасында осы даму күрт тоқтады және қаланың төңірегіне қорғаныс қабырғасы тұрғызылды. Сетиф қаласының қираған қалдықтарын француз әскері 1848 жылы пайдаланғанға дейін оның тарихы белгісіз болып қалды. Олар ортағасырлық қала қабырғасы мен византиялық бекініс жобасын пайдаланып, сол жерде өздерінің бекінісін салды.

Француз дәуірі

1838 жылы қала француз отаршылдық әскерінің колоннасымен Константинді басып алу операциялары аясында алынды. Бастапқыда қала әскерилердің бақылауында болды, бірақ көп ұзамай азаматтық тұрғындар (жұмыскерлер) қалаға көптеп келді. Қаланың алғашқы қала құрылыс жоспары 1843 жылы жарлық арқылы бекітілді және 1846 жылы еуропалық қаланың қалыптасуына әкелді. Келесі жылы, 1847 жылдың 11 ақпанында, 2509 гектар жерді қамтитын еуропалық қала патша жарлығымен құрылды. 1850 жылдан бастап қала, аймақтың ауыл шаруашылығындағы мүмкіндіктеріне тартылған отарлау орталығына айналды. Отарлау, әсіресе Екінші Империя кезінде қарқынды дамыды және қазіргі қала орталығының қалалық құрылымын нығайтты. Алжир – Константин теміржол желісіндегі Сетиф станциясын салу туралы шешім 1877 жылы қалалық кеңеспен қабылданды. 1926 жылы қалада Сетифтің алжир халқы үшін әлеуметтік тұрғын үй салу бағдарламасы іске қосылды.

Сетифтегі қырғын (1945)

1945 жылғы 8 мамырда, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың ресми аяқталу күні Сетиф қаласы француз отаршылдық билігінің қанаушылықпен басып тастаған бірқатар ұлтшыл көтерілістердің бастауы болды. Демонстрациялар мен оларға ілескен зорлық-зомбылық Месали Хадж басқаратын уақытша үкімет құрып, «азат етілген аймақ» жасауды көздеген ұлтшыл көтеріліс жобасынан туындады. Алайда, Мессалидің үй қамауынан қашу әрекеті сәтсіз аяқталып, Бразавильге ауысуынан кейін бұл жоспарлар тоқтатылды. Көбінесе туды алып жүрген адамның қазасына байланысты халықтың наразылығының салдары ретінде көрсетілетін Сетиф шеруі, шын мәнінде «23 еуропалықтың қаза тауып, 80-і жарақат алған нағыз қарулы көтеріліс болды, ал алжирлік құрбандардың саны 2000 мен 40 000 аралығында бағаланды». Бұл жаңалық аймақ бойынша жылдам тарады. Сетифтегі тәуелсіздік күресушілерінің демонстрациясы күшпен басып тасталған көтеріліске айналды. Көтеріліс көршілес қалаларға тарады. Одан кейін болған жазалау шаралары пропорционалсыз және өте қатыгез болды, мыңдаған демонстранттар қаза тапты. Бұл жазалау шараларын әскер мен азаматтық жасақтар жүзеге асырды. Сетиф округіне 3700 адам жөнелтілді (бұл Францияның екі департаментіне тең). Бұл туралы губернатор Шатаньо мәлімдеді. Ол Солтүстік Африкадағы әскердің басшысы генерал Анри Мартинге «тәртіпті қалпына келтіру» үшін толық өкілеттік берді. Франция 103 еуропалықтың қаза тапқанын және 110-ының жарақат алғанын хабарлады (84 адам қаза тапты, оның ішінде 13 әйел Сетифте және оның айналасындағы тәртіпсіздіктердің бірінші күні); 600 мен 1500 аралығындағы алжирліктер қаза тапты немесе жарақат алды. 400 адам қаза тауып, 250-і жарақат алды, 200 адам әуе күштерімен, шамамен 10 адам теңіз күштерімен өлтірілді, бірақ сонымен қатар тәртіпсіздіктер басталғаннан бері өзін-өзі қорғау үшін ұйымдасқан азаматтардың реакциясы салдарынан 2000-3000 мұсылман қаза тапты. Ресми түрде, Алжир үкіметі 1945 жылғы жазда Алжир халық партиясы ұсынған 45 000 құрбанды санады. 2015 жылы француз тарихшылары Франсуа Коше, Морис Фейвр, Гай Первилле және Роджер Ветильярд онға жуық француз тарихшыларының соңғы зерттеулерін қарап, алжирлік құрбандардың санын 3000 мен 8000 аралығында бағалады.

Орналасқан жері

Сетиф – Сетиф провинциясының орталығы. 2008 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 288 461 адамды құрайды. Ол Солтүстік-Шығыс Алжирде, Алжир қаласынан шығысқа қарай 270 шақырым, Бордж Бу Арреридж қаласынан 65 шақырым және Константин қаласынан 132 шақырым қашықтықта, Оңтүстік Кіші Кабилия аймағының Жоғарғы Жазықтарында орналасқан. Қала теңіз деңгейінен биік жатқандықтан, Алжир провинцияларының екінші ең биік орталығы болып табылады. Сетиф қаласы вилаяның орталық бөлігінде орналасқан, солтүстігінен Оурисия коммунасымен, шығысынан Улед Сабер коммунасымен, батысынан Мезлуг және Айн Арнет коммуналарымен, ал оңтүстігінен Геджель коммунасымен шектеседі.

Топография

Сетиф қаласының табиғи құрылымы екі ерекше аймақ арасында орналасқандықтан біртекті емес. Солтүстікте Тельян Атласы, оңтүстікте Аурес таулары және олардың арасында жазық дала жатыр. Осы алуан түрлілік қаланың кең және көтеріңкі жер бедерін қалыптастырған, биіктігі 1100 метрге жетеді. Қаланың географиялық орны да ерекше – ол Тельян Атласын солтүстікте, ал шөлдік аймақты оңтүстікте бөліп тұрады. Осы әртүрлі ландшафттар мен географиялық ерекшеліктердің үйлесімі Сетифті тұруға және қонаққа шақыруға өте тартымды және бірегей орынға айналдырады.

Гидрографиялық

Сетифтің гидрографиясы климаттық мәліметтер мен жауын-шашын жағдайларына байланысты, ағыны тұрақсыз құрғақ арналармен (вадилермен) сипатталады. Басты су арналары – Буссалем және Эль-Кебир вадилері. Сетифтің гидрографиясы қаланың сумен қамтамасыз етілуі мен су шаруашылығын басқаруда маңызды рөл атқарады. Вадилердің болжамсыз ағыны су ресурстарын пайдалануды қиындатады, бірақ олар қала мен айналасындағы егістік жерлер үшін де су көзі болып табылады. Аймақтың тұрақты дамуы үшін осы ресурстарды тиімді басқару және сақтау қажет.

Геология және рельеф

Сетифтің геологиясы Солтүстік-Шығыс Алжирдегі Кіші Кабилия аймағының биік платоларында орналасуымен сипатталады. Қала негізінен құмтастар, марльдер және әктастардан тұратын шөгінді тау жыныстарының үстінде жатыр. Бұл тау жыныстары темір, қорғасын және мырыш сияқты минералды ресурстарға бай, олар аймақтың экономикалық дамуында маңызды рөл атқарды. Аймақтың геологиясы жоғары биіктігімен де ерекшеленеді, бұл салқын климатты және айналасындағы таулар мен аңғарлардың әдемі көрінісін қамтамасыз етеді. Сетифтің геологиясы мен жер бедері аймақтағы басқа қалалардан ерекшелендіретін бірегей ортаны қалыптастырады. Әртүрлі ландшафт – биік жартастар, төбелер және құнарлы аңғарлар – аймақтың ерекшелігіне үлес қосады. Қала геологиялық формациялардың жасы, сипаты және геологиялық бірліктерге қатысты үлкен әртүрлілігімен сипатталатын аймақта орналасқан. Қаланың геологиялық картасы үш негізгі топты көрсетеді:

Рбай дәуірінің формациялары үш түрге бөлінеді: Қазіргі формациялар: Тмай, гранит және әктас – негізгі уадилерге жақын орналасқан, эрозия процесі әлі де белсенді, және бұл шөгінділер осы уадилер маңында, әсіресе Бослам аңғары бойында жиналған. Белгісіз формациялар: Тмай мен граниттің беткейлік шөгінділерінен қалыптасқан және негізгі уадилер бойымен дөңгелек пішінде таралған егіс жерлерін құрайды. Олар кейде шағын платолар тобын құрайды, олардың ішіндегі ең маңыздысы – Фермату платосы. Көне формациялар: Бешар теңізінен және Филакрон формациясының қанаттарынан пайда болған сазды топырақтарды көрсетеді. Сетифтік биік платоның көтерілуі осы формацияның ерекшелігі болып табылады. Үшінші дәуірдің формациялары: Палеоцен формациялары: құм, Тмай әктасы және саз. Бұл формациялар шығыс жағында кең жолақ түрінде орналасқан, батысқа қарай солтүстік және оңтүстік тармақтарымен тарылады. Бұл формациялар Сетиф қаласының негізін құрайды. Палеозой дәуірінің формациялары: Перм және Лотиан формациялары: қара кремнийдің жарықтары бар ақ саз. Олар қаланың солтүстігіндегі тар аумақтарда орналасқан. Кембрий және Мастрихт формациялары: құмтас сынықтары және қара шиыршықтары бар ақ саз. Олар қаланың шығыс бөлігіндегі шектеулі аумақтарда кездеседі. Бұл географиялық әртүрлілік Сетиф қаласының және оның айналасындағы аймақтардың тарихи, мәдени және экономикалық байлығын көрсетеді, оны геологиялық туризм үшін бірегей орынға айналдырады.

Климат

Сетифтің климатын анықтауда көптеген факторлар маңызды рөл атқарады: шамамен 1100 метрлік биіктігі, Жерорта теңізінен 50 шақырымдық қашықтығы, шығыс Жоғарғы Жазықта орналасуы және әрине, айналасындағы таулар. Осы факторлардың үйлесімі Сетифтің жартылай шөлейтті климатқа (Кеппен-Гейгер климат жіктелуі BSk) ие болуын қамтамасыз етеді. Жазда ыстық әрі құрғақ, ал қыста суық және жаңбырлы болады. Сетифтің таулы аймақта орналасқандығы Алжирдегі ең суық қыстардың бірі болуына себепті, жыл сайын 40 сантиметрге дейін қар жауады. Аймақта қыс айларында мол жауын-шашын байқалады. Көктем мен күз мезгілдерінде су тасқыны сирек болғанымен, соңғы кезде осындай жағдайлар тіркелді. Жаз айларында, әсіресе шілде мен тамызда, қатты ыстық толқындар жиі болады, температура кейде 40 градустан асып кетеді.

Өсімдіктер

Сетифтің өсімдік жамылғысы ең төменгі экологиялық тепе-теңдіктің төмен пайыздық көрсеткішімен сипатталады, ол вилаяттың жалпы ауданының 25%-ы деп бағаланады. Орман өсімдік жамылғысының маңызды бөлігін құрайды, вилаяттың жалпы ауданының 66,15%-ын алып жатыр, оның ішінде 62 750 гектары табиғи орман, ал 39 144 гектары отырғызылған орман, бұл жалпы ағаш жамылғысының 41,38%-ын құрайды. Сетиф қаласындағы өсімдік жамылғысының төмен деңгейі алаңдау тудырады, себебі бұл топырақ эрозиясына, ауа сапасының нашарлауына және биологиялық әртүрліліктің азаюына әкелуі мүмкін. Алайда, вилаяттың ішіндегі орманды аумақтың жоғары пайыздық көрсеткіші көміртегінің сіңірілуі, жабайы жануарлардың мекендеу орындары және демалыс мүмкіндіктері сияқты маңызды экологиялық пайдалармен қамтамасыз етеді. Қала үшін өсімдік жамылғысының төмен деңгейін шешу және қала құрылысы мен табиғи ортаны сақтау арасындағы тепе-теңдікті жақсарту жұмыстарын жүргізу өте маңызды.

Әкімшілік

Сетиф муниципалитеті тәуелсіздіктің алғашқы күндерінде, 1962 жылдың 5 шілдесінде құрылды. Сетиф муниципалитетіне азаматтардың жеке басын куәландыратын мәселелермен айналысатын 12 әкімшілік бөлімше кіреді. Олар: Downtown, Cité El Moustakbel (Birguey), Cité Yahaoui (Tandja), Cité 1er Novembre (1014), Bouaroua, El Hidhab, El Hassi, Ain Trik, El Baz, Chouf Lekdad, Chikh El Aifa, Tlidjan (Beau marché).

Қала құрылысы және сәулет

Сетиф қаласы 1930-1962 жылдар аралығында заманауи сәулет өнерінің айқын өсуін бастан кешірді, бұл қаланың қалалық динамикасын көрсетеді және қаржылық шаралар, технологиялық процестер, сәулетшілер мен мердігерлердің жұмысы сияқты түрлі факторлардың ықпалында болды. Арматурлы бетонды енгізу қаладағы заманауи сәулеттің дамуына серпіліс берді, ал Франсуа Хеннебик дизайн агенттігі астық сақтаушылар, банктер және қалалық үйлер сияқты әртүрлі сәулеттік жобаларда осы материалды пайдалануға мүмкіндік берді. Колониялық үкімет 20 ғасырдың басынан бастап әлеуметтік тұрғын үй бағдарламаларына қатысып, қала маңындағы тұрғын үйлерді, бау-бақша қалаларын және жұмысшыларға арналған тұрғын үй кешендерін құрды. Сетиф қаласының орталық бөлігі екі рет қайта құрылымдалды, 1930 жылдары заманауи сәулет мемлекеттік жобалар арқылы ілгеріледі, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ауыл шаруашылығы капиталына ие болғандар арматурлы бетоннан жасалған биік ғимараттар құру үшін ең қолайлы жерлерді біріктірді. Жаңа заманауи қалалық аудан, "The Pines", мемлекеттік аурухананың оңтүстік шебінде орналасқан және архитектурасы мен заманауи ыңғайлылығымен жоғары бағаланды. "The Pines" ауданының сәулеті функционалдыққа және әшекейлеудің болмауына баса назар аударды, ал қаланың шығыс жағында орналасқан Буаруа ауданында да осыған ұқсас жағдай байқалды. Сетифтегі кейбір ғимараттар ислам сәулетіне ден қойып, араб стиліне қайта оралды, бұл оралу доктринаға қарағанда ситуациянистік көзқарас ретінде қарастырылды. Сетиф заманауи архитектура мен құрылыс техникаларын қолдану және тәжірибе жүргізу үшін сынақ алаңы болды, сонымен қатар қаланың сәулет тіліне дәстүрлі және заманауи элементтер үйлесімді түрде енгізілді.

Қоршаған орта

Сетиф қаласы 80-жылдардан бері "Алжирдегі ең таза қала" деп аталып келеді және әлі күнге дейін әдемі сыртқы түрімен және салауатты ортасымен танымал. Ауқымды бюджетінің арқасында Сетиф муниципалитеті қаланың көшелерін және даңғылдарын таза және жақсы күтілген күйде ұстауға мүмкіндік алады. Бүгінде Сетиф таза ауа мен тартымды жарықтан ләззат алғысы келетін адамдар үшін танымал мақсатты жер болып табылады. Қала орталығы, автобус стансасы және басты көшелер жақсы күтілген және келушілерге ұнайтын жерлер. Кейбір қиындықтарға қарамастан, Сетиф таза және тартымды қала ретіндегі беделін сақтауға бейілді. Қаланың саябақтары мен жасыл кеңістіктері жақсы күтіліп, күнделікті тіршіліктің қайнап-шуынан тынығуға мүмкіндік береді. Сетиф қаласының әкімі қаланың имиджін жақсартуға деген ұмтылысын білдіріп, жергілікті билік органдарымен және Қоршаған орта департаментімен бірлесіп, тазалық және халық денсаулығына қатысты мәселелерді шешуде. Ылғи күш-жігер жұмсау арқылы Сетиф тұрғындары мен қонақтары үшін өмір сүруге ыңғайлы, жарқын қала болып қала береді. 2018 жылы Сетиф қаласындағы жан басына шаққандағы көмірқышқыл газының шығарындысы жылына 1,84 тоннаны құрады, ал Сетиф облысында – 1,93 тоннаны құрады. Ал Алжир бойынша жан басына шаққандағы шығарынды 1,77 тоннаны құрады. Бұл көрсеткіштер Сетиф қаласы мен облысының көміртегі ізі ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары екенін көрсетеді, бұл аймақтағы қоршаған ортаның нашарлауына себеп болуы мүмкін. Билік органдары мен жергілікті қауымдастықтар осы шығарындыларды азайту және климаттың өзгеруінің салдарына қарсы тұруға көмектесетін тұрақты шараларды қолдануда.

Экономика

Сетиф – өте динамикалық қала, Алжирдегі ең өнеркәсіптік дамыған муниципалитеттердің бірі. Қала – үлкен өсу және инвестиция әлеуетіне ие экономикалық орталық. Аймақ ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке баса назар аударады және оның үздіксіз дамуының кілті болып табылатын көптеген шағын және орта кәсіпорындарға (ШОК) үй иесі.

Жұмыспен қамту

Сетифте қазіргі жағдайға бейімделетін кәсіби және мамандандырылған оқытудың шамамен 9000 жұмыс орнының әлеуеті және 5 249 студенті бар екі университет аймағы бар; осылайша, жұмыс іздеушілер еңбек нарығына әртүрлі және үнемі артып келе жатқан біліктілікпен ұсынылады. Шағын және орта кәсіпкерлік саласында Сетиф облысында 4384 кәсіпорын бар, олар өнеркәсіп секторында 19 000-нан астам адамды жұмыспен қамтиды. Аймақта Сетиф және Эль-Эулмада екі өнеркәсіптік аймақ, сондай-ақ қосымша 19 000 жұмыс орнын құруы күтілетін Оулед-Сабер мега-өнеркәсіптік аймағы бар. Шағын және орта бизнестің өсуін қолдау үшін барлығы 15 аймақ құрылды, ал мемлекеттік органдар жерге деген сұраныстың өсуіне жауап ретінде 9 микроаймақ құруға міндеттелді. Республика Президентінің экономика жөніндегі кеңесшісі Абделазиз Хеллаф Сетиф облысын экономикалық операторлардың күш-жігері мен нығайтылған бейімділігінің арқасында елдегі ең маңызды өнеркәсіптік орталықтарының бірі деп атады. Алған 2379 инвестициялық өтінімнің 1175-іне жағымды баға берілді, нәтижесінде өнеркәсіп, агроөнеркәсіп кешені, құрылыс материалдары және қызмет көрсету салаларында 81 000 жұмыс орны құрылды. Өнеркәсіп және кен өндіру саласының директоры Мермучи Мохамед Сетиф облысы инвестициялар, байлық құру және жұмыс орындарының өсуі тұрғысынан гүлденген болашаққа қадам басқанын айтады.

Тұрмыс-тіршілік шығындары

Сетиф әлемдегі ең төмен бағалы қалалардың бірі саналады. Қолданылған мәліметтерге сәйкес, Сетифте өмір сүрудің орташа құны 282 евроны құрайды, бұл оны ең арзан қалалардың 1 пайызына және бүкіл әлемдегі 9294 қаланың 12-ші орнына қояды. Алжирде Сетиф өмір сүру құны бойынша 30 қаланың ішінде 5-ші орында тұр. Сетифте салықтан кейінгі орташа жалақы 214 евроны құрайды, бұл 0,8 айға дейін күнделікті шығындарды жабуға жеткілікті. Бұл Сетифті Алжирдегі өмір сүруге ең қолайлы 9 қаланың қатарына қосады. Бұл қалада өмір сүру салыстырмалы түрде қолжетімді, өмір сүру құны әлемдегі көптеген басқа қалалармен салыстырғанда төмен. Дегенмен, салықтан кейінгі орташа жалақы толық бір айлық өмір сүру шығындарын жабуға жеткіліксіз болуы мүмкін, бірақ қаланың Алжирдегі ең жақсы қалалардың бірі ретінде танылуы, жақсы өмір сүру сапасын іздейтіндер үшін тартымды бағыт екенін көрсетеді.

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы негізінен астық және мал өнімдерімен айналысады, олар қоршаған аймақтан келеді. Жергілікті бидай жергілікті зауыттарда қайта өңделіп, ірімшік, кускус және кеспе жасалады. Сетиф аймағында қой шаруашылығы кең таралған. Қойлардың саны жалпы мал басының шамамен 85% құрайды, оның ішінде шамамен 90 000 саулық қой бар. Ірі қара мал шаруашылығы қаланың солтүстігінен оңтүстікке қарай ағатын өзендер бойындағы суармалы жемдік дақылдар немесе жайылымдар орналасқан, ең қолайлы қала маңындағы аудандарда жоғары деңгейде дамыған. Олар аймақтағы ірі малдың жалпы санының шамамен 15% құрайды. Ешкі шаруашылығы негізінен ауылдық жерлерде, орманды және таулы аймақтарда кездеседі. Мұндай шалғай шаруашылықтарда ешкілер қойлармен бірге өсіріледі, бірақ олардың саны өте аз, әдетте әр шаруаға 10 бастан аспайды. Құс шаруашылығы дамыған. Осы саланың құрылымының шамамен 62% тауық жұмыртқасын өндіруге, ал қалғаны тауық етін өндіруге бағытталған. e) Ара шаруашылығы Сетиф аймағындағы ауыл шаруашылығы ландшафтында өте сирек кездеседі. Көбінесе бұл фермерлер үшін қосымша қызмет болып табылады.

Өнеркәсіп

Сетиф қаласы негізінен пластик өңдеу, азық-түлік өңдеу және құрылыс материалдарына бағытталған өнеркәсіптік базаға ие. Осының нәтижесінде Сетиф болашақ ЗИДИ-лерді (Интеграцияланған өнеркәсіптік даму аймақтарын) қабылдайтын алғашқы бес пилоттық аймақтың біріне кірді. Сауда-саттық белсенділігі де жоғары деңгейде, 12 000-нан астам ШОБ бар, бұл Сетиф қаласын ұлттық деңгейде Алжирден кейін екінші орынға қояды. Қытай, испан, корей, неміс, итальян және француз компанияларының үлесі де артуда. Терминалда 10 тіркеу тірегі, 8 PAF сүзгісі бар, ал халықаралық рейстерге келгендер үшін әуежайда 11 терезе бар, олардың бірі мүгедектерге арналған. Халықтың 99%-ы электр энергиясына, 97%-ы табиғи газға қол жеткізе алады, Сетиф энергияның артығын 50%-ға асып түседі. Бұл қарамастан, облыс энергия саласындағы жобаларды жалғастыруда, соның ішінде Сетиф қаласында 60/220 киловольттық трансформатор және Эль-Эльма қаласында тағы бір 30/60 киловольттық трансформатор құрылысын жүргізуде. Sonelgaz тобының бас директоры облыс бұрын нашар қамтылған аймақтарда 11 900-ден астам үйді электр энергиясымен және 2 250 үйді табиғи газбен қамтамасыз еткенін хабарлады. Президенттің тұрмыс жағдайын жақсарту саясатына сәйкес, 350-ден астам шаруашылық электр энергиясына қосылды және мемлекет барлық өнеркәсіптік аймақтарды газ және электрмен қамтамасыз етуге міндеттенді. Мектептер мен жаңа үйлер энергиямен қосылуда кез келген кешігуге тап болмайды, себебі Sonelgaz қосылу төлемдеріне қатысты алдын ала төлем шарттарын жойды.