Ибраһим Әһмәд: Курд жазушысы, саясаткер және аудармашысы

Кіріспе

Күрд жазушысы, романист және аудармашы (1914–2000)

Ибрагим Ахмад (6 наурыз 1914 – 8 сәуір 2000) (басқаша жазылуы Ибрагим Ахмет немесе Ибраhîm Ehmed) – 1975 жылы Курдистанның Патриоттық одағын құрған күрд жазушысы, романист, судья және аудармашы. Ол Жалал Талабани мен Абдул Латиф Рашидтің әкесі, оның екі қызы арқылы.

Өмірбаян

Ибрагим Ахмад Осман империясының Сүлеймания қаласында дүниеге келді және Бағдад университетінде заң оқыды, 1937 жылы бітірді. 1942-1944 жылдары Ербил мен Халабжа қалаларында судья болып қызмет етті. 1939 жылы ол Аладдин Саджадимен бірге күрд тіліндегі "Gelawêj" әдеби журналын құрды. Ол осы журналдың бас редакторы және жариялаушысы болды. "Gelawêj" 1949 жылға дейін жарық көрді. Осы кезеңде ол саясатқа қатысты. 1944 жылы ол Сүлейманиядағы "Көмелей Жияневи Курд" (Ж. К.) ұйымының жергілікті бөлімшесінің басшысы болды. Кейіннен бұл бөлімше бүкіл Оңтүстік Күрдістанға қызмет көрсетуге кеңейді. 1945 жылдың 16 шілдесінде Ж. К. өз атын Күрдістан Демократиялық партиясына (ҚДП) өзгерткенде, Ибрагим Ахмад Ирак Күрдістанындағы партия төрағасы болды. ҚДП-ның бұл бөлімшесі "Денги Расти" атты журнал шығарды, оның редакторы Ибрагим Ахмад болды. 1947 жылдан кейін ол Күрдістан Демократиялық партиясының белсенді мүшесі болды және 1953 жылы партияның Бас хатшысы лауазымына көтерілді. 1949 жылы патшалық режим құрған арнайы ирак соты оны Бағдадта екі жылға бас бостандығынан айырды және Киркукте екі жылға үй қамауына алды. 1949-1956 жылдары ол ҚДП-ның "Ризгари" газетінің редакторы болды. 1956 жылы партияның газеті "Хабат" деп аталды, оның редакторы Ибрагим Ахмед болды. 1964 жылы ҚДП қатарында Ахмад пен Мұстафа Барзанидің басшылығымен саяси бөлініс орын алды. Бұл бөлініс 1975 жылы Күрдістанның Патриоттық Одағының құрылуына әкелді. 1975 жылдан кейін Ибрагим Ахмед саяси белімгер ретінде Ұлыбританияға эмиграциялады. Ибрагим Ахмед 1933 жылы күрд тілінде романдар жазуды бастады. Бұл күрд әдебиетіндегі маңызды кезең болды. Оның ең маңызды романы – "Жани Гел" ("Janî Gel"). Ол 1956 жылы жазылды және күрдтердің тәуелсіздік күресі мен күрд халқының жағдайы туралы айтады. Осы атауды таңдағанда Ибрагим Ахмед күрд тіліндегі "бала тудырудың азабы" және "халықты немесе ұлтты тудырудың азабы" деген екі мағынаны білдіретін сөз тіркесімен ойнады. Ол 1980 жылы парсы тіліне аударылып, Иранда, ал 1994 жылы түрік және француз тілдеріне аударылды.

Ibrahim Ahmad was born in Sulaimaniya in the Ottoman Empire and studied Law at the University of Baghdad, graduating in 1937. From 1942 to 1944, he served as a judge in the cities of Irbil and Halabja. In 1939, he, along with Alaaddin Sajadi, founded the Kurdish literary periodical Gelawêj. He acted as the publisher and the Editor in Chief of that journal. Gelawêj was published until 1949. It was during this period that he became involved in politics. In 1944 he became the head of the local branch of Komeley Jiyanewey Kurd (J. K.) in Sulaymaniyah. Subsequently, this branch evolved to serve the entirety of Southern Kurdistan. When the J. K. changed its name on 16 July 1945, to the Kurdistan Democratic Party (K. D. P.), Ibrahim Ahmad became its chairman in Iraqi Kurdistan. This branch of the K. D. P. published a magazine titled Dengî Rastî with Ibrahim Ahmad as editor. After 1947, he became an active member of the Kurdistan Democratic Party, and rose to the role of Secretary General of the party in 1953. In 1949, he was sentenced by a special Iraqi court, established by the royalist regime, to two years of prison in Baghdad, and two years of local arrest in Kirkuk. From 1949 to 1956, he served as the editor of the K. D. P's newspaper, Rizgarî. The party's newspaper was renamed to Xebat in 1956 with Ibrahim Ahmed as the editor. In 1964, a political division occurred among the ranks of K. D. P., with Ahmad on one side and Mustafa Barzani on the other. This division lead to the formation of Patriotic Union of Kurdistan in 1975. After 1975, Ibrahim Ahmed emigrated to Britain as a political refugee. Ibrahim Ahmed started writing novels in Kurdish in 1933. This was an important milestone in Kurdish literature. His most important novel is Janî Gel. It was written in 1956 and is about the Kurdish war of independence, with a nod to the Kurdish situation. When selecting this title, Ibrahim Ahmed was playing on the double meaning of the Kurdish phrase which can mean the agony of giving birth to a child as well as the agony of giving birth to a people or a nation. It was translated into Persian and published in Iran in 1980, and into Turkish and French in 1994.

Қысқа әңгімелері

Ахматтың әңгімелері, мақалалары мен өлеңдері үш түрлі журналда: Gelawêj, Hawar және Jiyan журналдарында жарық көрді. Ол сондай-ақ көптеген кітаптар жариялаған. "Ядгари Лаван" (Жастық шақтың естеліктері), өлеңдер мен әңгімелер жинағы, Бағдад, 1933 жыл. "Кваревери" (Қайғы), әңгімелер жинағы, Бағдад, 1959 жыл. "Бауик у Кур" (Әке мен ұл), әңгіме, 1979 жылы Англиядағы "Çirîkey Kurdistan" журналында жарияланды. "Пирсей Шәһид" (Шейіттің қаралы күні), әңгіме, 1980 жылы Англиядағы "Çirîkey Kurdistan" журналында жарияланды.

Романдар

Жани Гел (Халықтың қасіреті), роман, 1972, Ирак. Дирк у Гүл (Қастандық пен гүл), екі томдық, 1991 жыл. (1961 жылы жазылған) Ават û Нахумед (Күту мен көңілсіздік), 1933 жылы жазылған, әлі жарияланбаған. Herzekarî û Hejarî (Шарлатандық пен кедейлік), 1972 жылы жазылған, жарияланбаған. Жиян û Xebat (Өмір мен күрес), 1961 жылы жазылған, жарияланбаған.

Мақалалар

Ибрагим Ахмад, "Курдистан Республикасы: Жеке естелік", Халықаралық күрдтану журналы, 11-том, 1-2-сан, 1997, 19-бет.