Кіріспе

Непсабадсаг () – 1956–2016 жылдар аралығында шыққан мажар күндізгі газеті. Бұл газет Венгрия Халық Республикасы кезінде Венгрия Социалистік Жұмысшылар партиясының ресми баспасөз органы болған. Жабылуға дейін «Непсабадсаг» Мажарстанның деректерді сақтаушы газеті саналды.

Тарихы және профилі

Népszabadság 1956 жылғы 2 қарашада Венгрия революциясы кезінде құрылды. Ол 1942 жылы таратылған Венгрия жұмысшы халық партиясының орталық органы – Szabad Nép (венгр. Еркін халық) газетінің мұрагері болды. 1990 жылдардың басында коммунистік режимнің құлауынан кейін газет жекешелендірілді. Оның иелері Bertelsmann AG Germany (50%), Szabad Sajtó Alapítvány (Социалистік партия – MSZP қоры, 26%), Бірінші Венгрия инвестициялық қоры (16,8%) және Редакциялық алқа мүшелерінің қауымдастығы (6%) болды. 2005 жылы газетті Ringier сатып алды. 2014 жылы Венгрияның бәсекелестікті қорғау органы Ringier мен Axel Springer компанияларының бірігуіне кедергі келтірді, себебі Népszabadság газетіне меншік құқығы екесіне байланысты. Содан кейін ол Mediaworks Hungary Zrt. компаниясына сатылды. MSZP 2015 жылы өз үлесін Mediaworks компаниясына сатты. Népszabadság газеті АҚШ-тағы кейбір елдерді «бұзық мемлекеттер» немесе «жамандық осінің» бөлігі деп атаған сияқты, саяси және адам құқықтары тұрғысынан да сынға ұшырады. 2014 жылдың шілдесінде Марселл Мурани бас редактор болып тағайындалды. 2015 жылдың мамырында жол апаттарынан кейін ол қызметінен кетіп, тамыз айында оның орнына ағасы Андраш Мурани келді. Марселл Мурани екі жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды, бірақ Népszabadság газетінде кеңесші ретінде жұмысын жалғастырды. 2016 жылдың 8 қазанында Mediaworks газетті күрт жапты. Журналистер жаңа кеңсеге көшуге дайындалып жатқанда, жұма күні бұрынғы кеңселерін тастап, жексенбіде жаңа кеңседе ашылу кешін жоспарлап отырды. Сенбі күні оларға барлығының жұмыстан тоқтатылғаны және ғимаратқа кіруге тыйым салынғаны туралы хабарланды. Газет жабылып, веб-сайты қолжетімсіз болды. Сонымен бірге, Mediaworks компаниясының бұрынғы бас директоры Балаш Ронайдың кеткені туралы хабарланды. Mediaworks газеттің жабылуының себебі – газетке келген зиян екенін мәлімдеді. Газетті таратуды атқарушы директор Виктор Катона жүзеге асырды. Ол келесі күні (денсаулығына байланысты) өзі де отставкаға кетті, бұл журналистердің жауапты тұлғамен келіссөздер жүргізуіне мүмкіндік бермеді. Саяси оппозиция бұл шешімді биліктегі Fidesz партиясының құпия әрекеті деп санайды. Премьер-министр Виктор Орбан мен Mediaworks иесі Генрих Печинаның Népszabadság газетін беру туралы келіссөздері маусым айында басталды деген ақпарат тарады. Газет иесінің рентабельділік туралы мәлімдемесіне қарамастан, «The Budapest Beacon» порталы газет 2015 жылы 130 миллион форинт (480 000 АҚШ доллары) пайда тапқанын мәлімдеді, бірақ бұл ақпаратты растайтын ешқандай дереккөз немесе дәлел ұсынбады.

Скандалдар

2003 жылы «Népszabadság» газеті Эдвард Теллерден деп айтылған хатты бірінші бетке жариялағаннан кейін үлкен дауға ұшырады. Кейіннен жалған екені анықталған бұл хат, Венгрияда туған физик және «Фидес» партиясының белгілі жақтасы Теллер қайтыс болғаннан кейін дереу «Népszabadság» газетінде жарық көрді. Хатта партиядағы антисемитизм мен АҚШ-қа қарсы көзқарастарға наразылық білдірілген. Бұл хатты Теллердің мажар редакторы, зейнеткер журналист Ласло Зелей жазған, ол Теллерді оған қол қоюға көндіруге тырысқан, бірақ нәтижеге қол жеткізбеген. «Népszabadság» газеті хаттың нақтылығын тексермей жариялап, келесі күні оны қайтарып алды, бұл «MÚOSZ» (Мажар журналистер қауымдастығы) тарапынан этикалық айыпқа алып келді. Оқиғадан кейін бас редактор қызметінен кетіп, 2004-2011 жылдар аралығында «MÚOSZ» этикалық комитетінің төрағасы болып сайланды.