Кіріспе

Швейцариялық үкіметтік емес ұйым FSD (Fondation suisse de déminage) – миналық қауіпсіздік саласында маманданған швейцариялық үкіметтік емес ұйым. 1997 жылы құрылғаннан бері FSD төрт континенттегі 30-ға жуық елде операциялар жүргізіп келеді. Оның бағдарламалары төрт негізгі компоненттен тұрады: гуманитарлық миналарды жою, жарылғыш заттардың қауіптілігі туралы хабардар ету, зардап шеккендерге көмек көрсету, жарылғыш заттар қорын жою және басқару. 26 жыл ішінде FSD 1,4 миллионнан астам жарылғыш затты залалсыздандырды. Женевада орналасқан ұйым 2024 жылы сегіз елде 700-ден астам қызметкерді жұмысқа алды. FSD 2003 жылдан бері ZEWO таңбасын иеленеді, бұл швейцариялық таңба ұйымның донорлар үшін ашықтығы мен сенімділігін куәландырады. Сондай-ақ, ұйым ISO 9000:2015 сертификатына ие.

Тарих

FSD 1997 жылы Фрибургте Мишель Диот, Анри Леу, Хансжорг Эберле және тағы алты мүше тарапынан "Fédération suisse de déminage" деген атпен құрылды. Алғашқы жобаның мақсаты Швейцарияға қашқан босниялық пана іздеушілерді миналарды жоюға оқыту болды, осылайша олар өз елдерін қайта құруға қатыса алатын еді. 1998-2002 жылдар аралығында FSD Босния және Герцеговина, Хорватия, Косово, Пәкістан, Албания, Ауғанстан, Ливан және Шри-Ланкада минаға қарсы іс-қимыл жобаларын іске қосты. 2001 жылы FSD Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасымен (WFP) ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, бұл Ауғанстанға азық-түлік көмегін қауіпсіз жеткізуге және WFP нысандары мен инфрақұрылымын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 2003 жылы Иракта да осыған ұқсас ынтымақтастық орнатылды, содан кейін FSD мен БҰҰ агенттіктері арасында, Судан мен Украинаны қоса алғанда, бірқатар келісімдер жасалды. Бағдадтағы БҰҰ штаб-пәтеріне жасалған шабуылдан кейін, бірнеше FSD қызметкерлері аман қалғандарды бомбаланған ғимараттан эвакуациялауға көмектесті және жарақат алғандарға алғашқы медициналық көмек көрсетті, өзін үлкен қауіпке ұшыратты. FSD Бағдадтағы команда мүшелерінің көрсеткен батылдығы мен міндеттемесі үшін Біріккен Ұлттар Ұйымынан құрмет белгісі ретінде марапат алды. 2003 жылы Швейцарияның минаны жою федерациясы Швейцария заңдарына сәйкес құрылған бірлестіктен қорға айналды және "Fondation suisse de déminage" деп қайта аталды.

Миссиялар

FSD-нің басты мақсаты – азаматтық халықты миналар мен соғыстан қалған жарылғыш заттардан қорғау. Оның қызметтеріне жарылмаған оқ-дәрілерді, тастап кетілген миналар мен оқ-жарақтарды іздеу және жою, жарылғыш заттардың қауіптілігі туралы хабардар ету, жарылыстардан зардап шеккендерге көмек көрсету, қару-жарақ пен оқ-жарақ қоймаларын жою кіреді. FSD сонымен қатар, миналық қауіпсіздікті арттыру және тиімділікті жақсарту үшін, арнайы дрондар мен спутниктік суреттерді пайдалануды қоса алғанда, жаңа технологияларды іздеуге бағытталған ғылыми-зерттеу жобаларына қатысады. Жарылғыш қауіптерді жоюмен қатар, FSD өкілеттіктерін уытты және ластаушы заттардан топырақты тазартуға, сондай-ақ, қақтығыс аяқталған аймақтардағы бейбіт процестерді қайта құру, қалпына келтіру және әлеуметтік-экономикалық даму арқылы осал топтар мен көшіп қонған адамдарға қолдау көрсетуге дейін кеңейтеді.

Ангола

Анголадағы мина мәселесі Анголаның Тәуелсіздік соғысы және одан кейінгі азамат соғысы кезінде ондаған жылдар бойы болған қақтығыстардың салдарынан туындады. 2007 жылы Ангола үкіметі FSD-ге миналардың жою жұмыстарына қажеттілікті бағалауды жүктеді.

Бурунди

Бурунди он жылдық азамат соғысынан өтті, нәтижесінде елде жарылғыш қальдықтар қалды, олар тарату жоспарысыз орналастырылды. 2003 жылы үкімет Оттава шартын ратификациялады, ал Демократияны қорғау жөніндегі ұлттық кеңес (CNDD FDD) FSD делегациясының куәлігімен Женева шақыруына қол қойды. БҰҰДБ, ЮНИСЕФ, FSD және MAG арасындағы серіктестік және швейцариялық ынтымақтастық пен Бурунди үкіметінің қаржыландыруы арқасында гуманитарлық миналарды жою жобалары басталды. FSD ұлттық минаға қарсы іс-қимыл органының құрылуын, миналардың жергілікті қауымдастықтарға тигізетін әсерін бағалауды және миналанған аудандарда қауіп туралы хабарлауды қамтитын бейбіт процесті қолдау жобасын құрды. 2006 жылы FSD ел бойынша жалпы қауымдастық сауалнамасын жүргізді, оның барысында барлық минадан зардап шеккен қауымдастықтардың 97%-ы зерттелді және бағаланды. Осы сауалнаманың нәтижелері келесі екі жылда миналарды жою жұмыстарының негізін құрады. FSD ұсынған тәсіл Женевада орналасқан Бурундилік үкіметтік емес ұйым – Халықаралық зерттеулер және диалогтық бастамалар орталығымен (CIRID) серіктестікке негізделген. Бурунди 2011 жылы минадан таза деп жарияланды.

Орталық Африка Республикасы

FSD Франция қауымдастығымен бірлесіп, 2014 жылдан бері Орталық Африка Республикасында гуманитарлық жобаларды жүзеге асырып келеді, соған қарамастан ел он жылдан бері азамат соғысының салдарына тап болып отыр. 2014 жылы жарылмаған және тасталған қару-жарақ пен оқ-дәрілерді қолданудың қауіптері туралы ақпараттық-насихаттық науқан басталды. 2015-2017 жылдар аралығында FSD ресми бейіттерден тыс жерленген адамдардың гуманитарлық тұрғыдан лайықты қайта жерленуі жобасын және қарулы зорлық-зомбылықты азайту науқанын жүзеге асырды. 2017 жылы FSD Оуам-Фафа префектурасында орналасқан Батангафо қаласын жаңарту жобасын бастады. 2019 жылдан бері FSD Хартум бейбіт келісімінің аясында, инфрақұрылымды жаңарту арқылы, бұрынғы жауынгерлерді әскери қызметтен босату, демобилизациялау және қоғамға қайта бейімдеу (DDR) бағдарламасын іске асырып келеді. Сонымен қатар, әлеуметтік-экономикалық дамуды қолдау және бұрынғы жауынгерлердің қоғамға қайта интеграциясын ынталандыру шаралары да жүзеге асырылуда. Өз жобалары шеңберінде FSD "Jeunesse pionnière nationale" ұйымымен жобаларын іске асыруда жастарды оқытуды қолдау мақсатында келісімге келді.

Чад

Чадтың жарылғыш заттармен ластануының басты себебі 1973 жылғы Чад-Ливия соғысы және 30 жылға созылған ішкі қақтығыстар. Бұл ластану жергілікті тұрғындар үшін тұрақты қауіп болып табылады және Чадтың ең кедей аймақтарының бірі – Борку, Эннеди және Тибестидің әлеуметтік-экономикалық дамуына теріс әсер етеді. 2017 жылдан 2022 жылға дейін FSD Еуропалық Одақ бастаған 2017 жылғы PRODECO тазарту жобасына қатысты, бұл жоба Адамгершілік және Ынтымақтастық, MAG және жергілікті құрбандарды қолдау ҮЕҰ Secours Catholique Développement (SECADEV) сияқты үш ұйыммен консорциумда жүзеге асырылды. Аталған жоба шеңберінде FSD ұлттық миналық қауіпсіздік органына (HCND – Ұлттық миналарды жою жөніндегі Жоғарғы комиссия) әкімшілік, логистикалық, басқару және техникалық қолдау көрсетті. Сондай-ақ FSD тазарту жұмыстары туралы мәліметтерді жинау және карталар мен есептер жасау үшін қолданылатын ұлттық миналарды жою дерекқорын (IMSMA) жаңартуға техникалық көмек берді. Жоба 2022 жылы аяқталды.

Конго Демократиялық Республикасы

Конго Демократиялық Республикасы 1996 жылдан бері әртүрлі қарқынды көптеген қақтығыстарды бастан кешірді, бірақ нақты миналармен ластану деңгейі белгісіз. FSD-тің елдегі жұмысы 2003 жылдың қараша айында UNMAS-тың өтініші бойынша басталды және Буниядағы жергілікті қауымдастықтар мен гуманитарлық көмек ұйымдарына көмектесетін екі жедел минаны жою тобын құруға бағытталған. Топтардың жұмылдырылуы және міндеттері БҰҰ-ның Киншасадағы бейбітшілік сақтау күштерінің құрамындағы Миналық қауіпсіздікті қамтамасыз ету координациялық орталығына (UNMACC) жүктелді. FSD шамамен жиырма жергілікті қызметкерді жұмысқа қабылдап, оқытты. 2005 жылы қаржыландыру жетіспеушілігіне байланысты операциялар тоқтатылды.

Ливия

FSD 2011 жылы миналарды жою жұмыстарын бастады және бірнеше рет орналастырылып, түрлі операциялар жүргізгеннен кейін 2018 жылы елден шықты. 2011 жылы болған алғашқы Ливия азамат соғысынан кейін минаға қарсы іс-қимылдарды үйлестіру үшін БҰҰ және халықаралық үкіметтік емес ұйымдар бірігіп "Бірлескен минаға қарсы іс-қимылдарды үйлестіру тобын" (JMACT) құрды, және FSD оның мүшесі болды. АҚШ Ливияның бұрынғы соғыс аймақтарындағы жарылғыш соғыс қалдықтарын іздеу және жою бағдарламасын қаржыландырды, бұл бағдарламаның мақсаты террористердің қолына, мысалы, зениттік зымырандар сияқты қарулардың түсуін болдырмау еді. Бағдарлама 2011 жылы басталды және бастапқыда екі жауынгерлік тазарту тобынан тұрды, бірақ полковник Каддафи қайтыс болғаннан кейін күш-жігері Сирт қаласының маңына шоғырланды. 2013 жылдан 2018 жылға дейін FSD Триполиден гуманитарлық тазарту жұмыстарын жүргізді, сондай-ақ Хун мен Уаддан қалаларында Ливия полициясы мен әскери инженерлерінен құралған топтарға оқ-дәрілерді басқару, сақтау, жою және оқыту бойынша жұмыстар атқарды. 2013 жылы, жеке бағдарлама бойынша, FSD АҚШ-тың қарусыздану және қару-жарақтарды тарату қорынан (NDF) қаржыландырылатын Бенгазиден Ливияның бұрынғы оқ-дәрі сақтау орындарының жалпы мемлекеттік зерттеуін жүзеге асырды. Бұл зерттеу сақталған қару-жарақтардың көлемі, сақтау орындарының жағдайы мен қауіпсіздігі туралы мәліметтер берді және болашақта қару-жарақтарды басқару және жою қажеттіліктерін анықтауға көмектесті.

Мали

Малиде бірнеше қарулы топтар арасындағы он жылдық қақтығыс пен 2020 жылғы Мали төңкерісінен кейін, Малиде жарылғыш құрылғылардан туындаған қауіп күшейіп келеді. 2014 жылы бұл қауіп бастапқыда дәстүрлі қару-жарақ, миналар мен жарылғыш заттардан туған, бірақ тез арада қарулы мемлекеттік емес ұйымдар қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларды (IED) пайдалана бастады. Малиде минаға қарсы іс-қимыл жөніндегі ұлттық орган болмағандықтан, миналарды жою жұмыстарын үйлестіру үшін сыртқы ұйымдарға тәуелділік сақталып тұр. 2013-2014 жылдары FSD ЮНИСЕФ, ЮНМАС және басқа да халықаралық ұйымдармен бірлесіп, жарылғыш қару-жарақтан туындаған қауіптер туралы ағарту жобасын және оқ-дәрілерді қауіпсіз басқару жобасын жүзеге асырды. Бұл бағдарлама жергілікті жердегі бірнеше сарапшыны даярлауға мүмкіндік берді, осы арқылы біліктіліктің тұрақты түрде берілуін қамтамасыз етті.

Мозамбик

2006 жылы Мозамбикте FSD бағдарламасы басталған кезде, ел әлемдегі ең көп миналанған елдердің бірі еді. FSD жобасы Ұлттық миналарды жою институтының (IND) аймақтық кеңсесіне гуманитарлық миналарды жою, зардап шеккендерге көмек көрсету және мина қаупі туралы хабарлау бойынша техникалық қолдау мен қабілетін арттыруды ұсынды. 2008 жылы FSD оқытқан IND командасы үміттендірерлік нәтижелерге қол жеткізіп, жобаның аяқталуын белгіледі. 2015 жылы Мозамбик минадан таза деп жарияланды.

Судан

1956 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Суданда бірнеше азаматтық соғыс болды, олар миналар мен соғыс қалдықтарының ауыр салдарын қалдырды. 2004 жылдың ақпан айында FSD, БҰҰ-ның кеңселік қызметтер жөніндегі бағдарламасы (ЮНОПС) арқылы, Суданның минаға қарсы күрес органдарына және БҰҰ-ның минаға қарсы күрес басқармасына (UNMAS) қолдау көрсетуге міндеттелді, соның нәтижесінде командалар Нуба таулары аймағына жіберілді. Бұдан бөлек, FSD Хартумдағы «Бейбітшілік және даму достары» (FPDO) атты үкіметтік емес ұйыммен біліктілікті жеткізу бойынша серіктестік орнатты. 2006 жылдың мамырында FSD ұлттық кадрларды Кассала және Қызыл теңіз штатында миналарды жою жұмыстарын жүргізуге оқытты. Сонымен қатар, FSD Дарфур және Малакал аймақтарындағы даму жобаларын қолдау мақсатында қарусыздандыру, демобилизация және қайта интеграциялау бойынша миссияларды жүзеге асырды.

Оңтүстік Судан

2004 жылы FSD жергілікті ҮЕҰ SIMAS «Суданның біріктірілген миналық қимыл қызметтері» және Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасымен серіктестік келісімге қол қойды, онда Оңтүстік Суданда миналарды жоюшыларды жұмысқа алу, оқыту және тәлімгерлік ету, сондай-ақ БҰҰ-ның Судандағы алдын ала миссиясының (UNAMIS) жұмысын қолдау міндеттемесі берілді. 2005 жылдың соңында FSD 30 шетелдік және 250 жергілікті миналарды жоюшыны елдің оңтүстігінен Джубаға дейінгі маңызды бағыттарды қамтамасыз ету мақсатындағы тазалау бағдарламасының аясында орналастырды, бұл Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасына көмек жеткізуге және босқындардың оралуына көмектесуге мүмкіндік берді. 2007 жылы FSD қолдауымен SIMAS Біріккен Ұлттар Ұйымының минаға қарсы іс-қимыл кеңсесінен (UNMAS) аккредиттеу алғаннан кейін алғашқы минаны жою тобын жұмысқа алды, оқытты және орналастырды. FSD-мен серіктестік аясында SIMAS 2010 жылы Оңтүстік Суданның Әкімшілік үкіметінің, Оңтүстік Суданның миналарды жою органының, UNMAO және ЮНИСЕФ өкілдері үшін семинар ұйымдастырды, бұл Оңтүстік Суданда минаға қарсы іс-қимылға қолдаудың жеткіліксіздігіне және халықаралық қаржыландырудың азаюына жауап ретінде жасалды. FSD 2016 жылға дейін SIMAS-қа техникалық кеңес беру, ұсыныстар дайындау және тәлімгерлік беру арқылы көп жылдар бойы қолдау көрсетті.

Ауғанстан

Ауғанстан – әлемдегі миналармен ең көп зардап шеккен елдердің бірі. Көптеген бейбіт тұрғындар әлі де жыл сайын кездейсоқ жарылыстардан қаза болады немесе жарақаттанады. Ауғанстандағы FSD операциялары 2001 жылы Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы мен БҰҰ-ның Гуманитарлық істерді үйлестіру басқармасының Қандаһарда, кейін Херат, Мазари-Шариф және Кабул қалаларында орналасуына көмек көрсету үшін миналардан тазалау бригадаларын жіберумен басталды. 2010 жылы FSD Дарваз (Бадахшан облысы) қалың таулы аймағында миналардан тазалау бағдарламасын бастады, сондай-ақ мина қауіптері туралы ағарту семинарларын өткізді және 2019 жылдан бастап миналардан зардап шеккендерге әлеуметтік-экономикалық көмек бағдарламасын жүзеге асырды. 2021 жылы талибтардың шабуылынан кейін жағдайдың тұрақсыз болғанына қарамастан, FSD аймақтағы жұмысын жалғастыруда.

Лаос

2004-2010 жылдар аралығында FSD Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының азық-түлік қауіпсіздігі бағдарламасын қолдады және Саваннахеттің шығыс аудандарында күріш егістіктерін, суару жүйелерін, балық шаруашылықтарын тазарту және қайта жаңарту, сондай-ақ жолдарды жақсарту жұмыстарын жүзеге асырды. 2007 жылдың қыркүйегінде FSD CARE Australia ұйымымен бірлесіп, олардың тұрмысын жақсарту жобасы аясында Секонг аймағын тазартты. Миналарды жою жұмыстарын жүргізумен қатар, FSD жергілікті мекемелерге жарылғыш заттарды залалсыздандыру бойынша оқыту арқылы көмектесті. Бұдан бөлек, FSD ұлттық тазалау стандарттарын жасауға және Ұлттық реттеуші орган үшін ұлттық деректер базасын құруға қатысты. 2008 және 2009 жылдары FSD Лаоста техникалық оқыту сапасын реттеу және халықаралық оқыту стандарттарының орындалуын қамтамасыз ету мақсатында ұлттық органдарға арналған оқыту стандарттарын әзірледі.

Пәкістан

Пәкістанда миналар мен соғыс қалдықтарынан зардап шеккендердің саны көп. Елдің ластануы Үндістанмен болған бірнеше қарулы қақтығыстардың, совет-афған соғысының, содан кейін 2009 жылы талибандардың кейбір аудандарға басып кіруі мен оккупациялауының салдарынан туындады. Хайбер-Пахтунхва провинциясының Солтүстік-Батыс Шекаралық аймағындағы кең ауқымды шайқастар 2,8 миллионнан астам адамның қоныс аударуына әкелді. Олардың қақтығыс аймақтарынан шығарылуынан кейін, соғыс қалдықтарымен күшті ластанған ортаға оралуы тез ілесіп келді, осы жағдайда FSD өз жұмысын бастады. 2009-2011 жылдары FSD соғыс қалдықтарының қауіптілігі туралы хабардарлықты арттыруға бағытталған ірі жобаны іске қосты. Тұрақты бейбітшілік және даму ұйымы (SPADO) және негізгі білім беру және кәсіптік оқыту ұйымы (Best)мен бірлесіп, FSD зардап шеккен аймақтардан жиырма команданы зардап шеккен халыққа қауіпсіздік ережелерін үйрету үшін даярлады.

Филиппиндер

Филиппиндегі FSD бағдарламасы 2005 жылы Филиппин үкіметі мен Минданао аралындағы Моро ислам азаттық фронты арасындағы бейбіт процеске техникалық қолдау көрсетумен басталды. FSD France қауымдастығымен тығыз ынтымақтастықта FSD техникалық және техникалық емес іздеу-зерттеу жұмыстарын, мина қауіптері туралы хабардар етуді және жарылғыш соғыс қалдықтарын жоюға көмектесуді жүзеге асырды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясына байланысты шектеулер енгізілгеннен кейін, мина қауіптері туралы хабардар ету кампаниясы әлеуметтік желілерде іске қосылды. 2022 жылы FSD 24 000 адамға арналған 586 мина қауіптері туралы хабардар ету семинарын өткізді. Осы кезеңде 600-дан астам ауылда, оның ішінде 234 қауіпті аймақта ластануды зерттеу жұмыстары жүргізілді, олардың 81-і кейіннен тазартылды.

Шри-Ланка

Шри-Ланканың 26 жылдық азамат соғысы кезінде мыңдаған адамға қарсы миналар орнатылды. Ұлттық минаға қарсы іс-қимыл орталығының мәліметтері бойынша, 2019 жылы ластанған қалған аумақ 23 306 478 шаршы метрді құрады. 2002-2013 жылдары FSD Шри-Ланкадағы ең ірі тазалау бағдарламаларының бірін жүзеге асырды. Бағдарлама БҰҰДБ-дан көмек сұрағаннан кейін басталды, ол өз кезегінде FSD-ге болашақ аудандық минаға қарсы іс-қимыл кеңсесінің (DMAO) операциялары үшін ұлттық құзыреттілікті құруды тапсырды. Сонымен қатар, FSD бағдарламаның барлық кезеңінде елдің солтүстік және шығыс аудандарын тазартты. 2006 жылы жаулық әрекеттер қайта басталғаннан кейін күш-жігер жергілікті құзыреттілікті арттырудан миналар мен соғыс қалдықтарының қауіптілігі туралы жедел хабардар ету науқандарына ауыстырылды. ҮЕҰ-ларға қауіп туралы білім беруге рұқсат берілмегендіктен, FSD жергілікті байланыс офицерлерімен жұмыс істеп, көшірілген адамдардың минаға қарсы іс-қимыл саласындағы жергілікті басымдықтарын анықтады және хабардар ету сессияларын өткізді. Көшірілген адамдардың мүмкіндігінше ертерек оралуын қамтамасыз ету үшін, төрт Dok Ing MV 4 машинасы және басқа да механикалық құралдармен миналарды жою жұмыстары жалғастырылды. ФСД-нің арнайы топтарының жарылғыш заттардан құдықтарды тазалауы да маңызды рөл атқарды, себебі оларды толығымен тазарту қажет болды, осылайша жергілікті халықтың ауыз суға қол жеткізуі қамтамасыз етілді. Сонымен қатар, FSD Өңірлік минаға қарсы іс-қимыл бюросымен (RMAC) және Шри-Ланка Электр тақтасымен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Миналарды жою жұмыстары Махавели даму бағдарламасының Бас жоспарына да қолдау көрсетті.

Вьетнам

Вьетнам кең аумақты миналар мен жарылғыш қалдықтармен (ERW) ластанудан зардап шегуде. Вьетнам соғысы аяқталғаннан бері, үкіметтің бағалауынша, 40 мыңнан астам адам осы жарылғыш қалдықтардың салдарынан зардап шекті. 2007 жыл бойы FSD Вьетнам үкіметімен Вьетнамның Берн қаласындағы елшілігі арқылы жақын байланыс орнатты. Орталық үш провинциядағы қажеттіліктерді бағалау мақсатында екі сараптамалық миссия жүргізілді.

Колумбия

Колумбия 50 жыл бойы үкіметтік күштер, FARC және ELN партизандары мен жарымәскери топ AUC арасындағы ішкі қақтығыстарды бастан өткерді. Колумбияның 32 департаментінің 30-ы жарылғыш заттардың болуымен зардап шегуде. FSD бастапқыда 2004 жылдан бастап Колумбия үкіметінің Миналар бойынша бақылау орталығына (Mine Observatory) уақтылы қолдау көрсетті және CCCM (Колумбияның жер миналарын тыйым салу кампаниясы) қолдады. 2010 жылдан бастап FSD жергілікті сарапшыларды оқытуға үлес қосты, ал 2016 жылы Бейбіт келісімдерге қол қойылғаннан кейін ұйым "Descontamina Colombia" (Колумбияның ұлттық минаға қарсы іс-қимыл органына) техникалық көмек көрсетті, ол миналар мен соғыс қалдықтарын жою операцияларын, мина қаупі туралы білім беруді, деректерді басқаруды және зардап шеккендерге көмек көрсетуді үйлестіреді. "Descontamina Colombia" бағдарламасын қолдау аясында FSD ұлттық минаға қарсы іс-қимыл стандарттарын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, FSD ел бойынша, әсіресе табиғи саябақтарда және басқа да жоғары экологиялық құнды аймақтарда гуманитарлық миналарды жоюдың экологиялық әсерін азайтуға бағытталған # 1195, 2017 жылғы экологиялық жарлықтың жобасын әзірлеуге және жариялауға үлес қосты.

Қазақстан

Албания 1998–1999 жылдардағы Косово соғысының нәтижесінде, негізінен миналармен және жарылмаған соғыс қалдықтарымен ластанды. FSD 2000 жылдың қазан айында Халықаралық Қызыл Крест комитетінің (ХҚКК) бастамасымен және Швейцария Қорғаныс департаментінің (DDPS) қолдауымен елде миналарды жою бағдарламасын іске қосты, бастапқыда ластану деңгейін бағалау жұмыстарын жүргізді. 2001 жылдың мамыр айында FSD Албания үкіметімен аккредиттелді және елдің солтүстігінде жұмысын бастау үшін гуманитарлық миналарды жою саласында 50-ге жуық жергілікті қызметкерді жұмысқа қабылдап, оқытты. Бағдарлама 2004 жылы аяқталды. 2009 жылы Албания өзін ресми түрде минадан таза деп жариялады.

Армения

Арменияның миналық ластануы негізінен 1988-1994 жылдардағы Бірінші Таулы Қарабақ соғысының салдарынан туындады. 2012 жылдан бастап FSD Армения Қорғаныс министрлігінің сұрауымен техникалық емес барлау жүргізуге дайындық үшін оқулар ұйымдастырды. Бұл зерттеулер Түркиямен шекараға жақын аудандарға шоғырланды, сонымен бірге шектеулі әскери аймақтан және Капан аймағынан аулақ болды. 2013 жылдан 2015 жылдың басына дейін FSD жергілікті біліктілікті арттыру бағдарламасын іске асырды. Ұйым Арменияның Ұлттық Миналық Іс-қимыл Стандарттарын (NMAS) әзірлеуге де үлес қосты және Арменияның Гуманитарлық Миналарды Жою Орталығына Миналық Іс-қимыл жөніндегі Ұлттық Ақпараттық Басқару Жүйесін (IMSMA) құру мен басқаруда көмектесті.

Босния мен Герцеговина

1992 жылдан 1995 жылға дейін болған Босния соғысы елде миналар мен жарылмаған оқ-дәрілердің көптеп таралуына себеп болды. 1997-1999 жылдары FSD БҰҰ Минаға қарсы әрекет орталығымен бірлесіп жоба жүзеге асырды. Бағдарлама Сараевоның халық тығыз қоныстанған аудандарындағы екі гуманитарлық минаны жою жобасын қамтыды. Осы мақсатта FSD бұрынғы босниялық әскери қызметкерлерін миналарды жою ісінде оқытты және 16 жергілікті минашыны жұмысқа алды.

Қазақстан

Хорватиядағы миналық далалар Хорватияның Тәуелсіздік соғысының салдарынан қалған. 1998-1999 жылдары FSD швейцариялық Causes Communes қауымдастығы тапсырысы бойынша Кусонье ауылында миналарды жою бағдарламасын іске асырды. Бұл Хорватия аумағындағы бейүкіметтік ұйым жүзеге асырған алғашқы гуманитарлық минаны жою операциясы болды.

Қазақстан

1999 жылы Косоводағы халықаралық қақтығыс соғыстың жарылғыш қалдықтарымен байланысты күрделі мәселе тудырды. ХҚК 2000 жылы FSD-мен келісімге келді. Осы келісімге сәйкес, FSD-нің тазалау бригадалары ХҚК жіберген шұғыл сұраныстарға ден қойды. Бригадалар жергілікті тұрғындармен бірлесіп жұмыс істеп, оларды өз ауылдарындағы миналар мен жарылғыш заттардың қалдықтарына қатысты техникалық жұмыстарға тікелей қатыстыруға ұмтылды. 2001 жылдың басында төтенше жағдайлардың азаюына байланысты FSD бағдарламасын жауынгерлік аймақтарда миналарды жоюға маманданған бір бөлімшеге қайта құрылымдады. FSD бағдарламасына БҰҰ, ЕҚЫҰ және KFOR-дың ресми делегациялары бірнеше рет сапар шекті.

Тажикстан

FSD 2003 жылдан бері Тәжікстанда белсенді жұмыс істейді, миналарды жою, қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жою және қабілетін арттыру бойынша әртүрлі жобаларды жүзеге асырып келеді. Бағдарлама елдің миналармен ластану аумағы мен сипаттамаларын анықтауға арналған бағалаулар мен зерттеулермен басталды, содан кейін миналарды жою жұмыстарына көшті. Бағдарламаларының шеңберінде FSD миналарды жоюдың бірнеше әдістерін (қолмен, механикалық және иттердің көмегімен) пайдаланды. Соңғы жылдары FSD тәжік билігіне қару-жарақ пен оқ-дәрілерді, соның ішінде жеңімпазға тасымалданатын әуе қорғаныс жүйелерін (MANPADS) қауіпсіз жоюға көмек көрсетуге баса назар аударды және 2023 жылы миналарды жою жұмыстарына қайта оралады. 2010 жылы FSD тәжік азамат соғысы кезінде ластанған жерлердің көп бөлігін тазартты және тәжік-ауған шекарасының тәжік жағында бұрынғы Кеңес әскерлері орнатқан мина белдеулерін тазартуға күш салды. Сол жылы Норвегия Халықтық көмегі FSD-ге қосылды. Қаржы тапшылығына байланысты FSD 2018 жылы Тәжікстанда миналарды жою жұмыстарын тоқтатуға мәжбүр болды, бірақ қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жою жұмыстарын жалғастырды. Гуманитарлық миналарды жою бағдарламасы аяқталғанға дейін FSD 38 миллион шаршы метр жерді тапсырды.

Украина

Украинадағы FSD-тің қатысуы 2015 жылдың басына дейін жетеді, бұл Донбас аймағында мина қауіптері туралы ақпараттандыру бағдарламасы арқылы іске асырылды. 2017 жылы елде гуманитарлық миналарды жою бойынша аккредиттеу алғаннан кейін, FSD Украинаның шығыс бөлігінде, Украина үкіметінің бақылауындағы аудандарда миналар мен жарылғыш қалдықтарды жою бағдарламасын бастады. 2022 жылы Ресейдің басып кіруінен кейін, қақтығыстар күшейіп, елдің барлық аймақтарына тарады, ал FSD-тің қызметі бастапқыда шұғыл гуманитарлық көмек көрсетуге (азық-түлік, баспана, дәрі-дәрмек, отын және т.б.) қайта бағытталды. Қауіпсіздік жағдайы жақсарғаннан кейін, Чернигов және Харьков облыстарында штат пен ресурстарды арттыру арқылы кең ауқымды іздеу, миналарды жою және қауіп туралы ақпараттандыру операциялары қайта жандандырылды. Украинадағы FSD командалары WFP-мен серіктестікте ауыл шаруашылығы жерлерін іздеу және тазалау, сондай-ақ брондалған қиратылған үйінділерді жою машиналары мен мамандарды пайдалану арқылы қалалық аймақтарды тазалау бойынша маңызды тәжірибе жинады. 2023 жылы FSD Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы және Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымымен серіктестікте Украинада жаңа жобаны іске қосты. Украина бейбіт уақытта 400 миллион адамды азық-түлікпен қамтамасыз етеді, сондықтан бұл жоба Харьков облысындағы шағын шаруашылықтарға өздерінің жерлерін тұрақты түрде өңдеуге мүмкіндік беруге бағытталған. Осы мақсатқа жету үшін FSD миналарды жою, қауіп туралы ақпараттандыру және техникалық емес іздеу жұмыстарын жүргізді.

Ирак

Отыз жылдан кем уақыт ішінде болған төрт соғыс Иракты миналармен және соғыс қалдықтарымен күшті ластады. FSD-нің Ирактағы алғашқы араласуы 2003 жылы гуманитарлық мінсіздендіру бағдарламасымен, сондай-ақ Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасына техникалық көмек көрсетумен басталды. 2016 жылы, Ислам мемлекеті тобы Ирактың бір бөлігін басып алғаннан кейін, FSD қолдан жасалған миналар мен жасалған жарылғыш құрылғыларға бағытталған гуманитарлық мінсіздендіру жобасын іске қосты. Бірінші жылы FSD 5000-нан астам жарылғыш затты жойды және Күрдістан мен Ирактың солтүстік провинцияларында, әсіресе миллиондаған шаршы метр жерді қамтамасыз етті. FSD сондай-ақ жарылғыш заттардың қауіптері туралы білім беру жобасын жүргізді, сол жылы Мосул ауданында 500-ден астам сессия өткізіліп, шамамен 16000 ер адам, әйел, ұл және қызға жеткізілді. 2020 жылдың қыркүйегінде FSD Ирактағы жергілікті ұлттық миналарды жоюға арналған ҮЕҰ-ны қолдауға, оқытуға және дамытуға бағытталған жобаны да бастады (SHO).

Ливан

Ливан жарылғыш заттардың күрделі қауіп-қатеріне тап болды, бұл қауіп негізінен төрт оқиғадан туындады: Израильдің Оңтүстік Ливанды басып алуы (1978–2000), Ливан азаматтық соғысы (1975–1990), 2006 жылғы Израиль-Ливан қақтығысы және соңғы кезде Сирия азаматтық соғысының салдары (2011–2017). FSD гуманитарлық тазалау жобасы 2006 жылы іске қосылды. Ол БҰҰ-ның минаға қарсы іс-қимыл орталығы (UNMAC) және Ливанның минаға қарсы іс-қимыл орталығы (LMAC) бірлесіп жүргізген, әрқайсы сегіз адамнан тұратын төрт командадан құралды. Жоба аяқталғаннан кейін 587 546 шаршы метрден астам аумақ қауіпсіздендіріліп, қоғамға қайтарылды.

Басқа да гуманитарлық қызмет

Шахталық іс-қимылдан өзге, FSD мына салаларда жобаларды іске асырады: бейбітшілік және дамуды қолдау, шұғыл гуманитарлық көмек көрсету, қоршаған ортаны тазалау және жаңғырту жобалары, биоәртүрлілікті қорғау және климаттың өзгеруіне төзімділікті арттыру.

Бейбітшілік пен даму

Бейбіт процестерді қолдау шаралары минаға қарсы іс-қимылмен байланысты, әсіресе бұрын миналанып қойылған жерлерге қол жеткізу және оларды қоғамдық пайдалану үшін дамыту бойынша келіссөздер кезінде. Мысалы, FSD Шри-Ланка үкіметімен және Тамил ұлттық армиясымен, сондай-ақ Тамил Иламын азат ету жолбарыстарымен (LTTE) ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, бұл бейбіт процесті консолидациялауға көмектесті. FSD 2005 жылдан бері Филиппиндегі бейбіт процесіне қатысып келеді, Филиппин үкіметі мен Моро ислам азаттық фронтына (MILF) техникалық сараптама ұсынып тұрады. 2010 жылдың 5 мамырында екі бұрынғы соғысқан тарап FSD және жергілікті ҮЕҰ Филиппин жер миналарын тыйым салу кампаниясы ұсынған бірлескен миналарды жою жобасын іске асыруды көздейтін бейбіт келісімге қол қойды. Орталық Африка Республикасында FSD бұрынғы көтерілісшілердің қоғамға қайта интеграциялануына көмектесу және негізгі инфрақұрылымды жақсарту және әлеуметтік-экономикалық даму мүмкіндіктері арқылы әсіресе осал қауымдардың қалпына келуіне көмектесу үшін кәсіптік оқыту ұсынды.

Жедел көмек

FSD-де ашық бағдарламалар бар жерлерде апат болған кезде, FSD өз қызмет атқаратын аймақтарда табиғи апаттар немесе қарулы қақтығыс орын алған жағдайларда шұғыл гуманитарлық көмек көрсетеді. Мысалы, 2004 жылы Шри-Ланкада болған цунами және 2022 жылдың көктемінде Украинадағы соғыс.

Қоршаған орта

Қоршаған орта саласында FSD тұрақты органикалық ластаушы заттармен немесе ауыр металдармен ластанған жерлерді тазартатын және Тәжікстан мен Қырғызстандағы уран кендерінен туындайтын тәуекелдерді азайтатын сияқты көптеген ластануды жою жұмыстарына қатысады. FSD Тәжікстан, Орталық Африка Республикасы, Ауғанстан және Колумбияда климаттың өзгеруіне төзімділікті арттыруға және азық-түлік қауіпсіздігін жақсартуға бағытталған жұмыстарды да жүргізеді.

Инновациялар мен технологиялар

FSD миналарды жоюды қолдау үшін жаңа технологияларды дамытуға және өз жұмысының қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыруға белсенді түрде қатысады. 2016 жылы FSD гуманитарлық дағдарыстар кезінде дрон пайдалану туралы зерттеу жариялады. FSD 2015-2018 жылдары Еуропалық ғарыш агенттігімен қашықтан зондтау (дрон мен спутниктер) арқылы миналарды жою мүмкіндігін арттыру мақсатында жұмыс істеді. Сонымен қатар, FSD 2020 жылы аяқталған Odyssey2025 жобасының техникалық басқару комитетіне қосылып, PFM 1 миналарын анықтай алатын дронды дамытуға көмектесті. 2016 жылдан бері FSD Urs Endress Foundation-мен бірлесіп FindMine жобасы бойынша жұмыс істеп келеді, мақсаты миналар мен соғыс қалдықтарын таба алатын дрон жасау.

Қолдау және қаржыландыру

FSD-нің гуманитарлық операциялары үкіметтер, көпжақты ұйымдар, қорлар және жеке қайырымдамалар есебінен қаржыландырылады. Басты демеушілер: Еуропалық Одақ, Еуропалық Комиссия (ЕО), EuropeAid, UNOPS, Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (ДҰАБ), Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы (БҰҰДБ), Біріккен Ұлттар Ұйымының минаға қарсы қызметі (БҰҰМҚҚ), ЮНИСЕФ, АҚШ Мемлекеттік департаментінің PM/WRA бөлімі, Австралия, Канада, Германия, Швейцария үкіметтері, Швейцария кантондары мен қалалары, қорлар және жеке демеушілер.

FSD тобы

FSD Group – біріктірілген ұйым, оған FSD (Fondation suisse de déminage), Association FSD France және Crosstech SA (FSD-нің толыққанды коммерциялық еншілес компаниясы) кіреді.

Франция FSD қауымдастығы

2005 жылы FSD-ге жаңа француз серіктесі Association FSD France қосылды. Бұл бауырлас ұйым Францияның 1901 жылғы қауымдастықтар заңына бағынады. Оның мақсаты – FSD жүзеге асырып жатқан миналық қауіпсіздік жұмыстарын кеңейту. Оның негізгі демеушісі – Еуропалық комиссия.

Crosstech SA

Crosstech SA компаниясы FSD-ге толыққанды тиесілі коммерциялық компания. Ол 2006 жылы FSD тарапынан гуманитарлық қайырымдылық ұйымдарының орындай алмайтын міндеттерін іске асыру мақсатымен құрылған.