Кіріспе

Кадзуо Ишигуроның романы "Күннің қалдықтары" – 1989 жылы Нобель сыйлығына ие болған британдық жазушы Кадзуо Ишигуроның романы. Романның басты кейіпкері Стивенс – Англияның Оксфорд қаласына жақын орналасқан, құпия Дарлингтон Холлде ұзақ жыл қызмет еткен үй иесі. 1956 жылы ол бұрынғы әріптесін көру үшін саяхатқа шығады және 1920-1930 жылдардағы Дарлингтон Холлде болған оқиғаларды еске түсіреді. Бұл туынды 1989 жылы Букер сыйлығымен марапатталды. Романның 1993 жылы Антони Хопкинс пен Эмма Томпсонның қатысуымен түсірілген бейімделуі сегіз "Оскар" сыйлығына ұсынылды. 2022 жылы ол Елизавета II-нің таққа отыруының платиналық мерейтойын тойлау мақсатымен Ұлт Достастығының 70 жазушысынан іріктелген "Big Jubilee Read" тізіміне енгізілді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман бірінші тұлғада Стивенс туралы баяндайды, ол – өмірін лорд Дарлингтонға адал қызмет етуге арнаған ағылшын дворецкий (жақында қайтыс болған және Стивенс оны естеліктерде егжей-тегжейлі сипаттайды). Роман дамыған сайын екі маңызды тақырып ашылады: лорд Дарлингтон нацистік көзқарастарды ұстанып, қолдаған; ал Стивенс Дарлингтон залының үй шаруашылығын жүргізушісі мисс Кенттонға ғашық. Оқиға 1956 жылы басталады, Стивенс бұрынғы әріптесі, үй шаруашылығын жүргізуші мисс Кенттоннан хат алады, онда оның отбасылық өмірі сипатталған. Стивенс бұл хаттың оның некесі бақытсыз екенін аңғартады деп санайды. Сонымен қатар, Дарлингтон залында қызметкерлер жетіспейді және мисс Кенттон сияқты білікті үй шаруашылығын жүргізушіге зор қажеттілік бар. Стивенс мисс Кенттонға барып қайтуды ойлай бастайды. Оның жаңа жұмыс берушісі, бай америкалық мистер Фаррадей, Стивенске өзінің көлігін алып, толыққанды демалысқа – «автосаяхатқа» шығуға кеңес береді. Стивенс келіседі және Кливдонға, Солтүстік Сомерсетке, қазіргі Бенн ханымның (бұрынғы мисс Кенттон) тұратын жеріне жолға шығады. Саяхаты барысында Стивенс лорд Дарлингтонға деген өз адалдығы туралы ойланады, ол екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германияны жақтағандар мен ағылшын аристократтары арасында кең ауқымды кездесулер өткізіп, халықаралық саясатқа ықпал етуге тырысқан. Ол сондай-ақ «қадір-қасиет» деген ұғымның мәні мен ұлы дворецкийді не құрайтыны, сондай-ақ өмірін қызметке арнаған, марқұм әкесімен қарым-қатынасы туралы толғанады. Әкесі де ешқандай мәселеге мойын бұрмайтын адам еді. Соңында Стивенс лорд Дарлингтонның мінез-құлқы мен беделі, сондай-ақ мисс Кенттонмен арадағы қарым-қатынасының шынайы мәні туралы ойға келеді. Роман дамыған сайын мисс Кенттон мен Стивенстің бұрынғы өзара тартымдылығы мен сезімдеріне қатысты куәліктер көбейеді. 1930 жылдары бірге жұмыс істеген кезде Стивенс пен мисс Кенттон бір-біріне деген нағыз сезімдерін жасырады. Стивенстің естеліктеріндегі олардың әңгімелері кәсіби достықты көрсетеді, кейде бұл достық романға айналуға жақын болған, бірақ ешқайсысы осы шекараны кесіп өтуге батыл болмады. Стивенс, әсіресе, ешқашан мойын бұрмады, тіпті мисс Кенттон оған жақындауға тырысқанда да. Олар қайтадан кездескенде, Бенн ханым, үйленгеніне жиырма жылдан астам уақыт болған, үйленуде қателік жасады деп ойлағанын мойындайды, бірақ күйеуін жақсы көретінін және алғашқы немересінің тууын күтіп отырғанын айтады. Стивенс кейіннен мисс Кенттонмен және лорд Дарлингтонға ондаған жылдар бойы адал қызмет еткендігі туралы ойға келеді, ол оның сұрақсыз адалдығына лайық болмаған болуы мүмкін. Стивенс осы сезімдерін саяхатының соңында кездескен, оған ұқсас жас пен әлеуметтік тегі бар бір бейтаныспен де бөліседі. Бұл адам өмірдегі қазіргі уақыттан ләззат алудың, өткенге көңіл бөлмеудің жақсырақ екенін айтады, өйткені «кеш» – күнің ең жақсы бөлігі. Романның соңында Стивенс осы кеңеске құлақ салған сияқты, өйткені ол «күннің қалдықтарына» назар аударады, яғни мистер Фаррадеймен болашақ қызметіне және өмірінен қалған уақытына сілтеме жасайды.

Кейіпкерлер

Стивенс мырза, повествователь, Дарлингтон залында қызмет ететін ағылшын батлері. Жұмысын ең жоғары деңгейде атқаруға берілген адам, әсіресе қадір-қасиетке мән береді (оқырман оның атын ешқашан білмейді). Кейіннен Бенн ханым болып тұрмысқа шыққан Кентон ханым, Дарлингтон залының үй шаруашылығын басқарушысы. Қабілетті және пікірлі әйел, ең жоғары лауазымды қызметкерлер ретінде Стивенс мырзамен тығыз жұмыс істейді. Олардың Стивенс мырзамен қарым-қатынасы тұрақсыз; олар жиі дауласады, бірақ оқырманға (бірақ Стивенске емес) оның оған ғашық екені анық көрінеді. Дарлингтон залының иесі Лорд Дарлингтон, ізгі ниетті, бірақ наив ретінде сипатталады. Нацистік Германиямен келісімге қолдау көрсетуі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның жаңғырығын қалдырды. Уильям Стивенс (Стивенс мырзаның әкесі), 75 жастағы, батлердің көмекшісі; Дарлингтон залында өткен конференция кезінде Стивенс аға ауыр инсультқа ұшырайды. Оның ұлымен қарым-қатынасы шиеленіскен. Сенатор Льюис, Лорд Дарлингтонды саясатта "әуесқой" деп сынаған американдық сенатор. Ол Американың әлемдік держава ретінде күшеюіне және саясатта аристократиялық емес "сарапшылардың" маңыздылығының артуына байланысты еуропалық аристократияның ықпалының төмендеуін бейнелейді. Жас Кардинал, Лорд Дарлингтонның жақын достарының бірінің ұлы және журналист; Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бельгияда қаза тапты. М. Дюпон, Лорд Дарлингтонның конференциясына қатысқан жоғары лауазымды француз саясаткері. Автокөлік саяхатында Стивенс көптеген басқа кейіпкерлермен, олардың көпшілігі жұмысшы табынан шыққан адамдармен қысқаша байланысқа түседі. Олар Стивенстің идеалдары мен құндылықтарын, әсіресе соғыстан кейінгі өзгеретін әлеуметтік жағдайда сынға алады және романның соңында оның түсінуіне септігін тигізеді. Мысалы, пабта кездесетін ашық солшыл Гарри Смит, қадір-қасиеттің шын мәнінде демократия мен өз нанымы үшін тұру туралы екенін, Стивенстің кәсібиліктің жолында өз сезімдерін басу туралы түсінігіне қарсы келеді.

Шығарылу және жариялану тарихы

"Қалдықтар" алғаш рет 1989 жылдың мамыр айында Ұлыбританияда Faber and Faber баспасынан, ал АҚШ-та 1989 жылдың 4 қазанында Alfred A. Knopf баспасынан жарық көрді.

Қабылдау

"Күннің қалдықтары" – соғыстан кейінгі ең жоғары бағаланған британдық романдардың бірі. 1989 жылы роман Букер сыйлығын жеңіп алды. Стэнфорд университетінің Брайан Кунде құрастырған 20 ғасырғы ең жақсы ағылшын тіліндегі көркем әдебиеттердің тізімінде бұл роман 146-шы орынды иеленді. 2006 жылы The Observer журналы 150 әдебиетші мен сыншыдан 1980 жылдан 2005 жылға дейінгі кезеңдегі ең үздік британдық, ирландтық немесе Ұлттар Достастығы романына дауыс беруді сұрады; "Күннің қалдықтары" сегізінші орынды бөлісті. 2007 жылы "Күннің қалдықтары" Guardian журналының "Өмірден айырылуға болмайтын кітаптар" тізіміне, ал 2009 жылы "Кез келген адам оқуға тиіс 1000 роман" тізіміне енгізілді. The Economist журналы осы романды Ишигуроның "ең танымал кітабы" деп сипаттады. 2019 жылдың 5 қарашасында BBC News "Күннің қалдықтарын" ең ықпалды 100 романның тізіміне қосты. Рушдидің пікірінше, Стивенстің қадірлі мінез-құлық пен сыныпты ұстануға құштарлығы оған әкесімен және мисс Кенттонмен махаббатқа толы қарым-қатынастардан айырылуына себеп болды. Алекс Лавлесс жазған романның музыкалық қойылымы 2010 жылы Лондонның Юнион театрында сахналанып, жағымды пікірлер алды.